الەمدى وزگەرتكەن ونەرتاپقىشتار
استانا. قازاقپارات - وسىناۋ عالامدا ونەرتابىس ويلاپ تاۋىپ، قوعامدا جاڭالىق اشۋ - ونەر. بۇگىندە وسىنداي ونەرىنىڭ ارقاسىندا ءومىر ءسۇرۋدى جەڭىلدەتىپ، الەمدى وزگەرتۋگە تيتىمدەي بولسا دا ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقان جاندار بارشىلىق.
ولاي بولسا ولار قولدانىسقا قانداي ونەرتابىستى ەنگىزدى؟ ونىڭ پايداسى ءتيدى مە قوعامعا؟
الەمدى وزگەرتكەندەر دەپ وتىرعانىمىز - الەمدى وزگەرتەتىن يننوۆاسيالىق زاتتاردى ويلاپ تاپقان، تاريح جولىن وزگەرتۋدە ۇلەسىن قوسقان، الەم مادەنيەتىندە ءىز قالدىرعان ونەرتاپقىش جاندار.
ارينە، ولاردىڭ اراسىندا مەيلى ۇلكەن تاڭدانىس تۋدىرمايتىن بولسا دا ءبىراق الەمنىڭ وزگەرۋىنە سەپتىگى بولعان تۋىندى جاساپ شىعارعان قاراپايىم ءدانىشپاندار دا، اقىلشى تاسىعان باي-باعىلاندار دا، دانالارى دا بار.
مىسالى، قازىر كوپشىلىكتىڭ قولىنان تاستامايتىن iMac, MacBook, iPod, iPhone, iPad قۇرىلعىلارى الەمدى ەش وزگەرتكەن جوق دەپ ايتۋ قيىن.
ويتكەنى مۇنداي تەحنيكالاردان جۇرداي بولعان ەجەلگى تاريحىمىزدى بۇگىنگى كۇنمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. الىستان حابار العىزاتىن تۇتقالاردىڭ سوڭعى ۇلگىلەرىندەگى iPod, iPhone تۇرلەرى، «بۇگىنگى كۇن وزگەرەك كەشەگىدەن» دەگەندەي، قويعان ورنىنان الىپ وزىڭمەن تاسىپ جۇرە المايتىن كومپيۋتەرلەردى ىقشامدالعان MacBook, iPad سياقتى قۇرىلعىلار الماستىردى.
iMac, MacBook, iPod, iPhone, iPad قۇرىلعىلارىن ويلاپ تاپقان ستيۆ دجوبس «مەن ءۇشىن - باي بولۋ قاجەت ەمەس، كەشكى ۇيقىعا «ءبىز بۇگىن عاجاپ نارسە جاسادىق» دەگەن قۋانىشتى كوڭىلمەن جاتسام دەيمىن، مىنە، وسى مەن ءۇشىن ماڭىزدى» دەگەن ەكەن.
ول - كومپيۋتەر يندۋسترياسىن جەتىك مەڭگەرىپ، وسى سالانىڭ جىلىگىن شاققانداردىڭ ءبىرى. 1955 - جىلى كاليفورنيا شتاتىنداعى سان-فرانسيسكودا دۇنيەگە كەلىپ، مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ، ريد كوللەدجىندە ءبىر كۋرس قانا وقىپ، شىعىپ قالادى. سول كەزدە-اق ونى كومپيۋتەر قىزىقتىرادى، جاڭا تەحنولوگيالارمەن اينالىسىپ، Homebrew كومپيۋتەر كلۋبىنىڭ سەمينارىنا قاتىسا باستايدى. سوندا تالانتتى ينجەنەر، Apple-دىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى ستيۆ ۆوزنياكپەن تانىسادى.
سودان باستاپ ەكەۋى Apple I كومپيۋتەرلەرىن دايىنداپ، 1976 - جىلى 1 - ساۋىردە Apple Computer فيرماسىن قۇرادى.
ولاردىڭ 666،66 دوللار تۇرعان ءبىرىنشىApple I سەريالىق كومپيۋتەرلەرى ءوزىنىڭ شاعىندىلىعىمەن ەرەكشەلەنىپ، كوپتىڭ كوڭىلىن اۋدارعان. ستيۆ دجوبسبارلىق كومپيۋتەر الەمىن وزگەرتۋ يدەياسىن كوزدەيدى. ناعىز تابىسقا، Apple II كومپيۋتەرىن شىعارا باستاعاننان كەيىن جەتەدى. سونىڭ ارقاسىندا ستيۆ مۋلتيميلليونەر اتانىپ، Apple اكسيونەرلىك قوعامعا اينالادى. 1981 - جىلى كومپانيانىڭ ورتاق قۇرىلتايشىسى، ستيۆ دجوبستىڭ دوسى - ستيۆ ۆوزنياك اۆيااپاتقا ۇشىراعاننان كەيىن كومپانياعا قايتىپ كەلمەيدى.
1997 - جىلى Apple-دىڭ قايتا جاندانۋىنا كاسىپكەر، Microsoft-تىڭ نەگىزىن قالاۋشى بيلل گەيتس 150 ميلليون دوللار سالىپ، قارجىلاي كومەك كورسەتەدى. 2011 - جىلى ستيۆ دجوبسالەمگە العاشقى iPod پلەەرلەرىن تانىستىرا باستايدى. iPod-تىڭ يننوۆاسيالىق كەلبەتى ءبارىنىڭ تاڭدانىسىن تۋدىرىپ، Apple-دىڭ نەگىزگى تابىس كوزىنە اينالادى. 2006 - جىلى قولدانۋشىلارعا بارلىق ارەكەتتى ەكران ارقىلى ساۋساقپەن ورىنداي بەرۋ مۇمكىندىگىن تۋعىزعان iPhone شىعا باستادى.
كەيىن بارلىق سمارتفون وندىرۋشىلەر iPhone-دى سمارتفونداردىڭ جاڭا ستاندارتى ەكەندىگىن مويىندايدى. 2011 - جىلى Apple الەمدەگى ەڭ باي كومپانيا بولىپ تانىلادى.
ونىڭ iPhone, MacBook جانە iPad پلانشەتتى كومپيۋتەرىنىڭ سۇرانىسقا يە بولىپ، جاقسى ساتىلۋى وسىنداي جەتىستىككە جەتۋىنە اكەلەدى. الايدا ستيۆ ماۋسىم ايىندا Apple-دىڭ جاڭا شتاب-كۆارتيراسىنىڭ قۇرىلىسى جونىندە جوسپارلارىن ورتاعا سالعانىمەن 2011 - جىلى تامىز ايىنىڭ اياعىندا دەنساۋلىعىنا بايلانىستى كومپانيانىڭ ديرەكتورلىق قىزمەتىنەن كەتەدى. سونداي-اق سول جىلى قازان ايىندا قايتىس بولادى.
ءوزىن ەشقاشان ونەرتاپقىش دەپ ساناماعان، ءتىپتى ونىڭ ويلاپ تاپقانى الەمدى وزگەرتەدى دەگەن ويى دا بولماعان روبەرت پلات – قازىرگى ءبىزدىڭ جولعا شىققاندا جۇگىمىزدى تاسۋدى جەڭىلدەتەتىن دوڭگەلەكتەرى بار چەموداندى قولدانىسقا ەنگىزدى.
ول 1988 - جىلى فلوريداداعى بوكا-رەيتون قالاسىنداعى ءوزىنىڭ گاراجىندا وتىرىپ، جاقىن ماڭىنداعى قۇرىلىس دۇكەنىنەن جيهاز دوڭگەلەكتەرىن ساتىپ الىپ، ۇناتاتىن سومكەسىنە تاعىپ قويادى. ال ءبىر قىرىنا مەتالدىق ستەرجەن مەن ترۋبادان جىلجىمالى تۇتقانى بۇركەيتىن قالتاشا تىگىپ قويادى. ءوزى ءۇشىن ويلاپ تاپقان سومكەسىن كورگەن ۇشقىشتار مەن ستيۋاردەسسالار بۇل ەرەكشە كونسترۋكسياعا تاڭدانىسىپ، قىزىعۋشىلىق تانىتادى.
بىرنەشە كۇننەن كەيىن ۇشقىش بولىپ ىستەيتىن روبەرتكە ارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى ونىڭ دا سومكەسىن وزىنىكىندەي ەتىپ جاساپ بەرۋىن سۇرايدى. وسىلاي تاپسىرىس بەرۋشىلەر ارتا بەرەدى، ولاردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەتكەسىن روبەرت 1989-جىلى دوڭگەلەكتەرمەن جانە جىلجىمالى تۇتقامەن جابدىقتالعان سومكەگە Rollaboard دەگەن ات بەرىپ، پاتەنت الۋعا ءوتىنىش بەرەدى.
سول جىلى Travelpro كومپانياسىن اشىپ، 1991 - جىلى سومكەلەردى ساۋداعا شىعارۋعا رۇقسات الدى. سومكەگە دەگەن سۇرانىستىڭ كوپ بولعاندىعى سونشا، كاسىبىن ەندى دوڭگەلەتىپ كەلە جاتقان ءبىر جىل ىشىندە Travelpro ءبىر جارىم ميلليون دوللارعا سومكە ساتقان.
بۇگىنگى كۇنى پاركتەردەن ورىن العان قالانى جوعارىنان تاماشالاۋعا مۇمكىندىك تۋعىزعان «چەرتوۆو كولەسو» اتكەنشەگىن بارى بىلەتىن شىعار. ونى «چەرتوۆو كولەسو» اتكەنشەگىن ويلاپ تاپقان ونەرتاپقىشرەتىندە بەلگىلى، امەريكالىق ينجەنەر - كىشى دجوردج فەرريس ەيفەل مۇناراسىن كورگەندە ويانعان شابىتىمەن جاساعان ەكەن. سوندىقتان بولار، 1893 - جىلى پايدا بولعان بۇل اتكەنشەكتى كوپ جەردە فەرريس اينالما دوڭگەلەگى (كولەسو) دەپ تە اتايدى. ول ءوزىنىڭ بۇل ونەرتابىسىن چيكاگودا وتكەن حالىقارالىق كولۋمبيالىق كورمەدە ۇسىنعان.
العاشقى اتكەنشەكتەردىڭ ديامەترى 75 مەتر بولىپ، سالماعى 2000 توننانى تارتقان. ونىڭ 36 كابيناسىنا ءبىر ۋاقىتتا 720 ادامعا دەيىن وتىرۋىنا مۇمكىندىك بولعان. سونداي-اق 1440 ادام تۇرعان كۇيى چيكاگونىڭ سۇلۋلىعىنا تامسانا الدى. «چەرتوۆو كولەسو» قازىردە كوپتەگەن ەلدەردىڭ پاركتەرىندە بار، ال ەڭ ۇلكەنى 2007 - جىلى قۇرىلعان سينگاپۋردەگى ديامەترى 165 مەترلى Singapore Flyer ەكەن.
ال پاريجدەگى 1889 - جىلعى حالىقارالىق كورمەگە ارناپ بولاتتان جاساعان تورلى ەيفەل مۇناراسى ارقىلى الەكساندر پوستاۆ ەيفەل كوپكە تانىلدى. ونەرتاپقىشتىڭ اتى بەرىلگەن 300 مەترلى بيىكتىكتى قۇرايتىن مۇنارا كوپ جىلدار بويى الەمدەگى ەڭ بيىك قۇرىلىس بولىپ كەلدى. عالامتورعا شىرمالعانداردىڭ كوبى عالامتوردان ىزدەگەندەرىن تابۋ ءۇشىن Google ىزدەۋ جۇيەسىنىڭ كومەگىنە جۇگىنىپ جاتادى. ءتىپتى «بىلمەگەنىڭدى گۋگل-دان سۇرا» دەگەن قاعىتپا ايتىپ جاتامىز. ال ونى جاساعان كىم؟
الەمدەگى ەڭ ءىرى ىزدەۋ جۇيەسى - Google-دىڭ نەگىزىن قالاعان سەرگەي برين 1973 - جىلى دۇنيەگە كەلگەن ماسكەۋدىڭ تۋماسى. ءبىراق كەيىن اتا-اناسى ا ق ش-قا كوشىپ كەلەدى. ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سەرگەي برين مەريلەند ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماتەماتيكا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ، كەيىن ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيسترانتى اتانىپ، دوكتورلىق ديسسەرتاسيا جۇمىستارى كەزىندە ءوزى سياقتى دوكتورلىق دارەجەنى الۋعا دايىندالىپ جۇرگەن لەرري پەيدجبەن تانىسادى.
اسىلىندا، ەكەۋىنىڭ ويى ءبىر جەردەن شىعادى. ەكەۋىن دە اقپاراتتى ىزدەۋ، رەتكە كەلتىرۋ، ونىڭ ۇسىنىلۋى سياقتى ماسەلەلەر قىزىقتىراتىن بولادى. جۇپتاسقان جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە سەرگەي سارالاۋ الگوريتمدەرىن جانە سىلتەمەلەردىڭ ەسەبىن دايىندايدى دا لەرري پەيدج - جەلى ىشىندە ىزدەۋدىڭ جاڭا كونسەپسياسىنىڭ اۆتورى اتانادى. 1997 - جىلى google.com دومەندىك اتاۋى تىركەلەدى. ال كەلەسى جىلىندا پەيدج بەن برين Google كومپانياسىن تىركەيدى.
جالپى بۇلار دا - عىلىمي ەڭبەك. بۇگىندە وسىناۋ دامىعان، وعان قوسا ساپىرىلىسقان قاربالاس زاماندا ءوزىنىڭ يدەياسىنىڭ نەگىزىندە جاڭالىق اشىپ، تالاي ءونىمدى ەڭبەكتەردىڭ يەلەرى اتانىپ جاتقاندار قانشاما. عىلىمسىز - ءبىلىم جوق، ءبىلىمسىز - كۇنىڭ جوق دەمەكشى، وسىنىڭ بارلىعى ارينە عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اساتىن دۇنيە.
اباي اتامىزدىڭ «عىلىمسىز - احيرەتتە جوق، دۇنيە دە جوق» دەگەنىن سانامىزدا ساقتاپ، وسى ەكەۋىن مەڭگەرۋگە قۇشتارلىعىمىزدى وياتىپ، جاڭا يدەيالارىمىزعا جول اشايىق.
نۇرسۇلۋ مىرزاحمەت
«ايقىن».2013
