الەمدەگى تاڭعالدىرعان عاجايىپتار

استانا. قازاقپارات - كەزىندە ايگىلى كينوعا تۇسكەن دوكتور - 61 جاستاعى پروفەسسور دجەيمس سەنت-دجەيمس يللينويس شتاتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە پسيحولوگيا كافەدراسىنىڭ باسشىسى بولعان. الايدا ونىڭ ومىردە قانداي ادام بولعانى بايقاماعان كىسىگە جۇمباق.

Табиғат
Фото: Мақсат Шағырбай/Kazinform

امەريكالىق ءبىر جۋرناليستتىڭ زەرتتەۋلەرىنەن سوڭ، 30 جىلدىق جۇمىس ءوتىلى بار دوكتور سەنت-دجەيمس ناعىز قانىشەردىڭ ءوزى بولعانى انىقتالعان. 1967 - جىلى 15 جاستاعى ول ءوز وتباسىن تۇگەل قىرىپ سالعان. جۋرناليستىك زەرتتەۋلەردەن سوڭ بەلگىلى بولعانى، تاماشا عىلىمي كارەرا جاساعان دارىگەردىڭ شىن اتى-ءجونى دجيم ۆولكوتت ەكەن. ول ءوز اناسىن، اكەسىن جانە 17 جاستاعى اپكەسىن وتە سالقىن قاندىلىقپەن ولتىرگەن. تەرگەۋ بارىسىندا ول ءوز تۋىستارىنا دەگەن جەككورۋ سەزىمىن جاسىرماعان. ولاردى ءولتىرۋدى بۇرىننان ويلاستىرىپ جۇرگەنىن اشىق ايتقان.

سوت بوزبالانى پسيحياتريالىق كلينيكاعا جاتقىزىپ، كۇشتەپ ەمدەۋگە شارا قولدانادى. ول بوستاندىققا شاققان سوڭ، 1988 - جىلى دجيم ۆولكوتت ەسىمىن وزگەرتەدى. فيلوسوفيا عىلىمي دارەجەسىن الىپ، ۋنيۆەرسيتەتتە ءدارىس بەرەدى. جۋرناليست انىقتاعان تاعى ءبىر قۇپيا دجيم شاش وسىرۋگە تىيىم سالىپ، فاشيستىك سيمۆوليكالاردى تاعۋعا رۇقسات بەرمەگەنى ءۇشىن اكەسىنىڭ تۇبىنە جەتكەن.

XIX عاسىر سوڭىندا جاڭازەلانديا ارالىندا دەۆيد لايەلل ەسىمدى ماياك كۇزەتشىسى جالعىزدىقتان جاپا شەگەدى. وسىلايشا جۇرگەندەدەۆيدكە ۇلكەن جەردەن سالەمدەمە كەلەدى. ول تيببلس ەسىمدى ەركەك مىسىق ەدى. ارادا ءبىرشاما ۋاقىت وتكەندە ەسىك الدىندا ءولىپ جاتقان ۇساق قۇستاردىڭ ولەكسەسىن كورەدى.

ولاردى زەرتتەۋ ءۇشىن شالعايداعى عالىمدارعا جىبەرەدى. ناتيجەسىندە سول قۇستار بۇرىن-سوڭدى تىزىمگە الىنباعانىن ەستىگەندە، دەۆيد مىسىعى تيببلستىڭ تاماشا جاڭالىق اشقانىنا قايران قالادى. ۇشا المايتىن قۇستار وتريادىنا جاتاتىن بۇل ءبىزتۇمسىق شوجەلەر وسىلايشا تىزىمگە الىنادى. ءبىراق ول ەڭ سوڭعى ءبىزتۇمسىقتار ەكەنىن ەشكىم بىلمەپتى.

سوڭعى قۇستار تيببلسكە جەم بولعان. قورعانا المايتىن قۇس وسىلايشا تاريحقا ەنگەن. تىشقان سەكىلدى تەك جەردە جۇگىرەتىن ول جەر بەتىنەن وسىلاي جويىلعان.

البان جەرىندە ادامنىڭ بەت-الپەتىنە قاراي ايتىلاتىن ءسوز كوپ ەكەن. ماسەلەن مۇرتقا قاتىستى 27، ساقالعا قاتىستى 30 اتاۋ تىركەلگەن. بۇل ەندى سونشالىقتى قىزىق دەپ ايتا المايمىز. مۇنداي اتاۋلار قازاقتاردا ءتىپتى كوپ.

فينليانديادا بالالارعا ارنالعان بىرنەشە حەۆي-مەتال توپتارى بار. ەڭ تانىمالى - «حەۆيزاۋرۋس». ۇدايى دينوزاۆرلاردىڭ كوستيۋمىمەن ونەر كورسەتەتىن ولار ءان سالىپ قانا قويمايدى، سول ارقىلى بارىنشا ءبىلىم دە بەرەدى.

عارىشكەرلەر وربيتادا ىشىمدىك ىشۋگە بولمايتىنىن جاقسى بىلەدى. الايدا كەڭەس ۇكىمەتى كەزىندە كوپتەگەن عارىشكەرلەر عارىش ستانسالارىنا ىشىمدىك الا بارعان كورىنەدى. ونى جولساپارعا اساي-مۇسەيلەردى دايارلايتىن ماماندار سالىپ جىبەرىپ وتىرعان. بۇل تۋرالى از عانا ادامدار بىلگەن. ناتيجەسى قالاي بولدى؟

وربيتاداعارىشكەرلەر اراسىندا ءجيى كيكىلجىڭ بولعان. تەك ءبىر رەت قانا عارىشكەرلەرگە رەسمي تۇردە اراق ىشۋگە رۇقسات بەرىلىپتى. وندا دا 1975 - جىلى تاريحتا قالار وقيعا - «سويۋز» جانە «اپوللون» عارىش كەمەلەرىنىڭ ءتۇيىسۋ سالتاناتى كەزىندە ىشۋگە رۇقسات بەرىلگەن. وسىلايشا ورىس جانە امەريكالىق عارىشكەرلەر كوكتە توست كوتەرىپتى، تاريحتا قالعان.

اعىلشىن سۋرەتشىسى ءارى اقىن دانتە روسسەتتي 1862 - جىلى ولەردەي سۇيگەن ايەلى ەليزابەتتى جەر قوينىنا بەرەدى. ىشقۇسالىقتان ولەرمەن بولعان روسسەتتي قوشتاساردا تابىت ىشىنە ەش جەردە جاريالانباعان ولەڭدەرى مەن پوەمالارىن دا سالادى.

ارادا سەگىز جىل وتكەندە ول قايتا شابىتىن وياتىپ، قولىنا قالام الادى. ءتىپتى العاشقى ولەڭدەر كىتابىن شىعارۋعا ۇسىنىس جاسالادى. الايدا بۇرىن جازعاندارىن قايدان ەسىنە ساقتاسىن، ويلانىپ وتىرىپ، ءوز قۇندىلىقتارىنان ايىرىلعانىن بايقايدى. وسى كەزدە وعان دوستارى كومەككە كەلەدى. ولار دانتەگە قابىردى قايتا اشىپ، شىرىگەن تابىتتاعى ولەڭدەرىن الۋعا كەڭەس بەرەدى. بۇل وتە ىڭعايسىز جاعداي بولسا دا روسسەتتي كوزىن جۇمىپ كور قازادى. وسىلاي العاشقى كىتابىن شىعارادى.

كادىمگى سيىردىڭ ارعى تەگى ءۇندىستاننان شىقپاعان. الايدا سيىر ءۇندى ەلىندە قاسيەتتى مال سانالادى. وعان تابىنباعانىمەن، سيىر ەتىن جەمەيدى. ساۋىن سيىرلاردىڭ تەك ءسۇتىن ىشەدى. ال سيىردى ءولتىرۋ قىلمىسپەن پارا پار.

ەكاتەرينا II-نىڭ كەزىندە ناعىز ەليتالىق جانە الەمدەگى ەڭ قىمبات سۋسىن قاتارىندا ورىس اراعى بولعان.

كانال ۇستىنەن كانال سالۋ دەگەندى ەستىپ پە ەدىڭىز؟ مۇنداي جاعداي ەۋروپادا كەزدەسەدى ەكەن. ايتالىق ەڭ ۇزىن ءارى بيىك سالىنعان سۋ اعاتىن كانال- كوپىر ماگدەبۋرگتە. ونىڭ ۇزىندىعى - 918 مەتر. ول ەلبا وزەنىن كەسىپ وتەدى. مانچەستەر ماڭىنداعى بارتونسكي كوپىرى كولدەنەڭ 90 پايىزعا يىلگەن. ول مانچەستەر كانالىنان ۇلكەن جۇك كەمەلەرىن وتكىزۋ ماقساتىندا وسىلاي جاسالعان.

1940 جىلى گوركي كوشەسىندەگى عيمارات - كوكتەيل-زال امەريكالىق فوتوگراف مارگارەت بۋرك-ۋايتتىڭ نازارىن اۋدارادى. مارگارەت ءتۇرلى ەكزوتيكالىق كوكتەيلدەردى قاراپايىم زاماتتاردىڭ ءىشىپ جۇرگەنىنە ول قايران قالادى. ءبىراق ول قالاي جاسالعان دەسەڭىزشى؟ ونىڭ قۇرامىندا جۇمىرتقانىڭ سارى ۋىزى، دجين، ورىك ليكەرى مەن اششى ليكەر قوسىلعان. وسىعان تاڭعالعان مارگارەت كەڭەستەر وداعىندا جۇرت ناشار تۇرادى دەگەنگە سەنبەي قايتىپتى.

گولليۆۋد اكتەرى توم حەنكە جازۋ ماشينكاسىن جيناپ، بەلگىلى كوللەكسيونەر بولعانىنا ەكىنىڭ ءبىرى سەنبەيدى. ءبىر تەلەشوۋ بارىسىندا جۋرناليستەر بالالار اتىنان حات جازىپ، ونى ارنايى سۇحبات بەرۋگە شاقىرادى. شاقىرۋ قاعازىمەن بىرگە سىيلىق رەتىندە كونە جازۋ ماشينكاسىن جىبەرەدى. الايدا بۇعان كوڭىلى تولماعان توم كەزدەسۋدەن باس تارتاتىندىعى تۋرالى جاۋاپ جازىپتى. بۇل اكتەردىڭ تويىمسىزدىعى ما، الدە...

XX عاسىردىڭ باسىندا ۆەلوسيپەد اۋەسقويلارى ءۇشىن ارنايى كوزىلدىرىكتەر شىعارىلعان. قارسى جەلدەن، قوقىم، ۇساق جاندىكتەردەن قورعاۋعا ارنالعان كوزىلدىرىك بۇكىل بەتتى جاۋىپ تۇرادى دەسەك تە بولادى.

ۆەنا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ماماندار بولاشاق بالانىڭ كەلبەتى اكەلەرىنىڭ جاسىنا بايلانىستى انىقتالاتىنىن حابارلادى.

مامانداردىڭ پىكىرلەرىنە قاراعاندا، جىگىت اعاسى جاسىنداعى ەرلەرگە قاراعاندا جاس اكەلەردە كەلبەتتى بالالاردى دۇنيەگە اكەلۋ مۇمكىندىگى ەداۋىر جوعارى ەكەن.

بەلگىلى بولعانداي، ۇرىققا جاۋاپ بەرەتىن جاسۋشالاردىڭ توزۋى گەنەتيكالىق مۋتاسياعا الىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار ءاربىر ون التى جىلدا ولاردىڭ سانى ەكى ەسەگە ارتادى ەكەن.

قاراپايىم ەسەپتەۋلەر 20 دان اسقان اكەلەردىڭ بالالارى قىرىقتاعىلارعا قاراعاندا 10 پايىزعا دەيىن ادەمى بولاتىن كورىنەدى.

تۋنيستىڭ ەكس-پرەزيدەنتى زين ءال-ابيدين بەن ءالي مەن ونىڭ سىبايلاستارىمەن بايلانىسى بار 220 عا جۋىق فيرما جىل سايىن ەلدەگى كومپانيالار كىرىسىنىڭ 21 پايىزىنا يەلىك ەتكەن. وسىلايشا 233 ميلليون دوللار قارجىنى تالان-تاراجعا سالعان. بۇل تۋنيستە، مىسىردا رەۆوليۋسيا جاساۋعا ىقپال ەتكەن.

الەم بانكى بەن ءالي فيرمالارى ءاردايىم ءوز باسەكەلەستەرىنەن وزىق تۇرعان. بيلىك ەتكەن 16 جىلىندا ەكس-پرەزيدەنت 45 تۇرلى سەكتورداعى ليسەنزيالىق تالاپتاردى جانە 28 سەكتورداعى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيسيا قۇيۋ بويىنشا جاڭا شەكتەۋلەر تۋرالى 25 جارلىققا قول قويعان. الەمدىك بانك ساراپشىلارىنىڭ پايىمىنشا، بۇل ءوز فيرمالارىن باسەكەلەستىكتەن قورعاۋ مەن ءىرى پايدا تابۋ ءۇشىن جاسالعان شارا.

كوتەرىلىستەن كەيىن تۋنيستىڭ جاڭا بيلىگى بەن ءالي اكتيۆتەرىن تاركىلەدى. ونىڭ ىشىندە 550 مۇلىك نىسانى، 48 كەمە مەن قايىق، 40 اكسيالار پورتفەلى، 367 بانك شوتى مەن 400 گە جۋىق كاسىپورىن بولعان. كوميسسيا بۇل اكتيۆتەردىڭ جالپى قۇنىن 13 ميلليارد دوللار نەمەسە تۋنيستىڭ 2011 - جىلعى جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ 25 پايىزى دەڭگەيىندە باعالانعان.

دۋاناباي جولداسبەك

«ايقىن». 2014 ج

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى