الەم ەلدەرى سوعىمعا نە سويادى

قازاق قاستەرلى جىلقى ەتىن سوعىمعا سويسا، كەي ەل قوي-ەشكىنىڭ ەتىن سۇرلەپ ساقتايدى. جاپوندار سۋىق مەزگىلدە بالىقتى مىسە تۇتادى. ءار ەلدىڭ قىسقا ەت دايىنداۋ ءداستۇرى ءارتۇرلى. ءار ەلدىڭ سالتى باسقا، يتتەرى قارا قاسقا دەگەن. كوپ ەلدە ءبىزدىڭ حالىققا ۇقساس سوعىم دايىنداۋ ءداستۇرى بار. ءبىراق ول ءارقالاي اتالادى.

جىلقى ەتىن ءبىراز ەل تۇتىنادى

قازاق جىلقىنى ەرەكشە قاستەرلەيدى. مىنسەڭ كولىك، ىشسەڭ سۋسىن، جەسەڭ ەت، ايتا بەرسەڭ پايداسى ونىڭ كول كوسىر. ۇلتىمىزدىڭ ۇلتتىق اسحاناسىنىڭ اجىراماس بولىگى. وزگە ەلدىڭ دە اسحاناسىنان بۇل ءونىم ەرەكشە ورىن الادى. باۋىرلاس قىرعىز جۇرتى جىلقى ەتىن ءسۇيسىنىپ جەيدى. قىسى قاتال موڭعولدىڭ دا ۇلتتىق اسى - جىلقى ەتىنەن ازىرلەنەدى. اسىرەسە، سۋىق ماۋسىمدا بۇل حالىق جانۋاردىڭ ءونىمىن كوپ تۇتىنادى. سەبەبى ول مول ەنەرگيا بەرىپ، سۋىقتان قورعايدى.

ادەتتە جاندىكتىڭ ءتۇر-ءتۇرىن جەۋگە اۋەس قىتاي جۇرتى جىلقى ەتىن تۇتىنۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. ولار مۇنى كەپتىرىپ، سۇرلەپ شۇجىق ازىرلەيدى. جىلقى ەتىنە ەۋروپاداعى ماجار، بولگار، يتاليالىقتاردىڭ دا تابەتى جاقسى. ولار جانۋاردىڭ ەتىنەن شۇجىقتىڭ ءتۇر-ءتۇرىن دايىندايدى. ادەتتە كرۋاسسان سياقتى نان ونىمدەرىنە اۋەس فرانسۋزدار جىلقى ەتىنەن ستەيك ازىرلەپ جەيدى. فرانسياعا ساپارلاي قالساڭىز، اسحاناسىنان «steak de cheval» ءونىمىن ءجيى كەزدەستىرۋگە بولادى. ال يسلانديادا جۇرت ونى قاقتاپ پىسىرەدى. بەلگيا مەن گوللانديادا جىلقى ەتى ەڭ ءتاتتى دەليكاتەس. الەم جۇرتى جىلقى ەتىنىڭ تازا ءارى ءدامدى ەكەنىن تۇتىنعاننان كەيىن مادەنيەتىنە بىرتىندەپ ەنگىزىپ جاتىر.

ءبىراق بۇل ءونىمدى ءبىرجولاتا تىيىپ تاستاعان ەلدەر دە جوق ەمەس. يزرايل، تۇركيا مەن ءۇندىستان، ۇلى بريتانيا، ا ق ش- تا جىلقى ەتىن جەۋ سيرەك كەزدەسەدى، ءتىپتى كەي جەرلەردە زاڭمەن شەكتەلگەن. بۇل ءدىني سەنىم، مادەني كوزقاراسپەن بايلانىستى تىيىلعان.

يسلانديادا جىلقى ەتىن قىس-كۇز ايلارىندا تابۋ قيىن. دەگەنمەن ودان ازىرلەنگەن شۇجىق تۇرلەرىن ءجيى كەزدەستىرۋگە بولادى. اۋەلگىدە بۇل ەل جىلقى ەتىن ءدىني كوزقاراسىنا بايلانىستى تۇتىنۋدى، ءتىپتى ءمىنۋدى تىيىپ تاستاعان. ونى جەۋ ۇلكەن قورلىقپەن تەڭ ەدى. ءبىراق 18-عاسىردا ەلدى جايلاعان جۇتتان حالىق قىرىلماس ءۇشىن بىرتىندەپ جىلقى ەتىن تۇتىنا باستايدى. 20-عاسىردان باستاپ بۇل قالىپتى سانالىپ، ۇيرەنشىكتى اسىنا اينالادى.

قازىر يسلانديالىقتار ءونىمنىڭ ءوزىن جەگەننەن گورى، دامدەۋىش قوسىلعان شۇجىقتى كوپ تۇتىنادى. ءار يسلانديالىق جىلىنا شامامەن 1,5-2 كەلى جىلقى ەتىن جەيدى. بۇل ەلدەگى ەت ءونىمىنىڭ 2 پايىزى عانا.

قىستىڭ ءدامى - «لاندي» ەتى

پاكىستاننىڭ بەلۋدجيستان ايماعىندا جەرگىلىكتى جۇرت قىسقا سوعىم رەتىندە ەشكى-قوي ەتىن سۇرلەپ ساقتايدى. بۇل اسىرەسە مۇزداتقىشتا ۇستاۋ مۇمكىندىگى جوق ايماقتاردا كەڭىنەن تانىمال. ولار وسى ءداستۇردى «لاندي» دەپ اتايدى. ەتتى تۇزداعاننان كەيىن، ونى جەلتوقسان ايىندا ەكى اپتا دالادا كەپتىرىپ الادى. حالىقتىڭ سوزىنشە، بۇل سۋىق كۇندە اعزانى توڭدىرمايدى، كۇش-قۋات بەرەدى ەكەن. سونداي- اق لاندي ەتى حالىق ءۇشىن تاسىمالداۋعا ىڭعايلى ءارى وڭاي. قازىر ازىقتىڭ بۇل ءتۇرى پاكىستاندا قىستىڭ تانىمال دەليكاتەسىنە اينالدى.

جەرگىلىكتى تۇرعىن:

- ءبىز لاندي ەتىن قىستىڭ سۋىق كۇندەرى ءسۇيسىنىپ جەيمىز. ويتكەنى ونىڭ دەنەنى جىلىتاتىنداي ەرەكشە قاسيەتى بار، توڭدىرمايدى. ال ەتتى مۇزداتقىشتا ساقتاساڭىز، ونى جىل بويى تۇتىنۋعا بولادى. ەت كەپتىرىلگەندىكتەن، ول بۇزىلىپ كەتپەيدى.

جاپونيادا قىسقى ازىق - كەپتىرىلگەن بالىق

ال مۇحيتقا جاقىن ورنالاسقان جاپوندار باستى تاعامى بالىقتى قىسى-جازى ءسۇيسىنىپ جەيدى. ستاتيستيكا بويىنشا ورتا ەسەپپەن ولار كۇنىنە 700 گرام بالىق ەتىن تۇتىنادى. ال جىلىنا بۇل كورسەتكىش 70 كەلىگە دەيىن جەتەدى. الەم بويىنشا اۋلاناتىن 10 بالىقتىڭ بىرەۋىن جاپوندار تۇتىنادى ەكەن. بۇل ولاردىڭ راتسيونىنداعى اقۋىزدىڭ 40 پايىزىن قامتيدى. ال كۇزدىگۇنى ولار قىسقا ازىق قورىن ازىرلەپ، بالىقتى ساقتاۋ ءۇشىن تۇزداپ، اشىتىپ، كەپتىرەدى.

وزدەرىنىڭ ۇلتتىق تاعامى «سۋشي» مەن «ساسيمي» ازىرلەۋ ءۇشىن تەڭىز ءونىمىن مۇزداتىپ، مارينادتاۋ ءادىسىن دە قولدانادى. ويتكەنى حالىق قىستىگۇنى بالىقتى كوپ جەۋ «سۋىقتان قورعايدى» دەپ سەنەدى.

ءبىراز ەل سوعىمعا بالىق ەتىن ساقتايدى

بالىق ەتىن سوعىم رەتىندە ساقتاۋ تاجىريبەسى كانادا، سولتۇستىك امەريكا، رەسەي، سكانديناۆيا ەلدەرى سياقتى سۋىق كليماتقا بەيىمدەلگەن ايماقتاردا دا كەڭ تارالعان. قىس ايلارىندا بالعىن بالىق قولجەتىمسىز بولعان سوڭ، ولار قىستىڭ قامىن جازدا ويلاپ، الدىن الا كەپتىرىپ، اشىتىپ الادى. ءسىبىر حالقى مۇزداتىلعان شيكى بالىقتان ستروگانينا تاعامىن دايىندايدى. بۇل ءداستۇر ايازدى كۇندەرى بالىقتى تابيعي تۇردە قاتىرىپ ساقتاۋ ادىسىنە نەگىزدەلگەن.

قۇرعاتىلعان بالىق نورۆەگيادا دا كوپ تۇتىنىلادى. «klippfisk» ،«stockfish» دەپ اتالاتىن دەليكاتەس ءونىم بۇل ەلدىڭ اسحاناسىندا ءجيى كەزدەسەدى. شۆەدتەر مەن مالايلار دا كەپتىرىلگەن بالىقتى ءتۇرلى تاعامعا قوسپا رەتىندە قولدانادى. شري-لانكا مەن يسلانديادا كەپكەن بالىق ەتى جەڭىل تاعام رەتىندە تۇتىنىلادى. ال وڭتۇستىك كورەيا جۇرتى مارينادتالعان شيكى بالىقتان ۇلتتىق «حە» تاعامىن ءجيى ازىرلەيدى.

وڭتۇستىك كورەيا ءيت ەتىنە تىيىم سالادى

وڭتۇستىك كورەيا دەمەكشى، بۇل حالىق ءيتتىڭ ەتىن دە ازىق سانايدى. بىلە بىلسەڭىز، ولار الەم بويىنشا ءيت ەتىن تۇتىناتىن ەڭ نەگىزگى ەل. كەيىنگى بىرنەشە عاسىردا كورەيانىڭ ءبىراز ايماعىندا ءيتتىڭ ەتىن تۇتىنۋ داستۇرگە اينالعان. ءبىراق بيىل مەملەكەت پارلامەنتى جانۋاردىڭ ەتىن جەۋگە، ساتۋعا جانە باعۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى زاڭ قابىلدادى. قۇجات 2027 -جىلدان باستاپ كۇشىنە ەنەدى. ەرەجەگە سايكەس، ءيتتى سويعان قۇقىق بۇزۋشىلار 3 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى نەمەسە شامامەن 22 مىڭ ا ق ش دوللارى كولەمىندە ايىپپۇل تولەيدى. ال ونىڭ ەتىن تۇتىنۋ ءۇشىن باعىپ-باپتاعاندار 2 جىلعا دەيىن تۇرمەگە توعىتىلادى، بولماسا 15 مىڭ ا ق ش دوللارى كولەمىندە ايىپپۇل ارقالايدى.

جانۋاردىڭ ىشىندە قورىتىلۋى جەڭىل، قۇرامى تەمىر مەن دارۋمەنگە باي قازاقتىڭ جىلقى ەتىنە ەشتەڭە جەتپەيدى. قازى-قارتا، جال-جايانىڭ قادىرىن الىستا جۇرگەن اعايىن تۇسىنەدى. ويتكەنى جىلقى ەتى دەنەڭدە قان جۇگىرتىپ، كۇش-قۋاتىڭدى ارتتىرادى. «قۇنان جىلىك - قىمىزداي ءتاتتى» دەگەن سودان قالعان.

24.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى