الەم شوكولادسىز قالۋى مۇمكىن
استانا. قپازاقپارات - بۇل الەمدەگى گەوساياسي احۋالمەن بايلانىستى. ويتكەنى مۇنىڭ ءبارى تاۋار تاسىمالىن قيىنداتادى. وسىنىڭ كەسىرىنەن لوگيستيكالىق شىعىندار ارتىپ، باعا وسەتىنى انىق. ءيا، ينفلياتسيانىڭ سالدارىنان قازىر كوپ ەلدە ازىق-تۇلىك باعاسى شارىقتاپ تۇر.
الەمدىك ساراپشىلار بيىل اسىرەسە شاي مەن شوكولاد باعاسى كۇرت قىمباتتايدى دەيدى. بيىل جاھاندىق ينفلياتسيا تومەندەۋى مۇمكىن. بىلتىر كورسەتكىش 6,8 پايىز بولعان. ال بيىل مەجە 5,8 پايىزعا دەيىن كەمۋى ءتيىس. ءبىراق ماماندار احۋالدىڭ وڭالۋىنا كەرى اسەر ەتەتىن قاۋىپ-قاتەردىڭ بارىن جاسىرمايدى.
«دۇنيەجۇزى 2040-جىلى شوكولادسىز قالۋى مۇمكىن»، - دەيدى الەمدىك ساراپشىلار. وعان باستى سەبەپ كليماتتىڭ وزگەرۋى. شوكولاد پەن كليماتتىڭ قانداي بايلانىسى بار؟ كاكاو وندىرىسىنە نە اسەر ەتەدى؟ جاھاندىق جىلىنۋدىڭ اسەرىنەن 2030-جىلعا قاراي كاكاو اعاشىن ءوسىرۋ ءتيىمسىز بولادى. قازىردىڭ وزىندە كەي افريكالىق جانە يندونەزيالىق فەرمەرلەر كاكاو بۇرشاقتارىن وسىرۋدەن باس تارتىپ جاتىر.
حالىقارالىق كاكاو ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنشە، كەيىنگى 40 جىلدا شوكولاد اعاشتارىن وسىرۋگە جارامدى اۋماقتاردىڭ اۋدانى %40 عا ازايدى. تاعى 40 جىلدان كەيىن گانا مەن كوت-ديۆۋارداعى ورتاشا تەمپەراتۋرا 2 گرادۋسقا كوتەرىلىپ، شوكولاد يندۋسترياسى توقتاۋى مۇمكىن. ويتكەنى، بۇل ەكى ەل الەمدىك كاكاو ەكسپورتىنىڭ %70-ءىن قامتيدى. ال بولجام جىل سايىن كاكاوعا سۇرانىستى ارتتىرىپ جاتىر. الەمدىك بيرجالارداعى كاكاو بۇرشاقتارىنىڭ قۇنى اقپان باسىندا 6000 دوللارعا جەتتى. ياعني جىل باسىنان بەرى ءبىر جارىم ەسە وسكەن. بۇل 2022-جىلعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 130 پايىزعا كوپ.
ازىق-تۇلىك باعاسى شارىقتاپ تۇر
ازىق- تۇلىك باعاسى كوز ىلەسپەس جىلدامدىقپەن ءوسىپ بارادى. ءبىر ايدا 72 پايىزعا قىمباتتاعان. ويتكەنى قاڭتاردا ەلدىڭ جىلدىق ينفلياتسيا دەڭگەيى 64 پايىزدان استى. بۇل بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 3 پايىزعا كوپ. ازىق-تۇلىك باعاسى قىمباتتاعاسىن، بازارعا باراتىن حالىق قاراسى ازايعان. ال ساتىلىمداعى جەمىس-جيدەكتەر مەن كوكونىستەردىڭ جارامدىلىق مەرزىمى ءوتىپ، ءشىري باستاعان. ساۋدانىڭ ءتىلىن جاقسى بىلەتىن ساۋداگەرلەر باعانى ايتارلىقتاي تومەندەتتى. ماسەلەن 1 كەلى قۇرمانى تاڭدا 100 ليراعا السا، تۇستەن كەيىن 70 ليراعا الۋعا بولادى. بۇنى ساراپشىلار جالقاۋ بيزنەس دەپ اتايدى. ال تۇرىك ساۋداگەرلەرى بۇلاي قىلماسقا امال جوق ەكەنىن ايتادى.
بليتس:
- كليەنت تارتۋ ءۇشىن باعانى تومەندەتەمىز، ءبىراق بيزنەس باياۋ، ويتكەنى ساتىپ الۋشىلاردىڭ 99 پايىزى وتە از ساتىپ الادى. مىسالى، اپەلسين، بانان، قۇلپىناي جانە الما سياقتى جەمىستەردى كوبىسى ءبىر ءتۇيىر، ەكى تۇيىرلەپ الادى.
- كوكونىستەردى ساتۋ قيىن بولىپ تۇر، ولار تەز بۇزىلاتىندىقتان، ساتىپ ۇلگەرمەيمىز. امال جوق، تاستاۋعا تۋرا كەلەدى. ال 50 ليرا تۇراتىن قىرىققاباتتى، نەبارى 20 ليراعا الىپ دورباسىن تولتىرعان حالىق تومەن باعانىڭ ءتيىمدى تۇسىن كورىپ وتىر.
بەحيە، تۇرعىن:
- جەڭىلدىكپەن قىرىققابات ساتىپ العاندا، مەن ايىنا ورتا ەسەپپەن 1500-دەن 2000 ليراعا دەيىن ۇنەمدەيدى ەكەنمىن.
كەدەيلەر كوبەيىپ بارادى
ال ارگەنتينادا قازىر جۇزدەگەن وتباسى تەگىن تاماققا ءزارۋ، ۇكىمەتكە ماسىل. كەدەيلەر كوبەيدى. ەلدەگى ءار ءتورتىنشى تۇرعىننىڭ جاعدايى مۇشكىل. ماماندار بۇعان قىمباتشىلىق سەبەپ دەيدى. ماسەلەن، قاڭتارداعى ينفلياتسيا دەڭگەيى 20 پايىزدان اسقان. بىلتىر جەلتوقساندا بيلىككە حاۆەر ميلەي كەلگەلى پەسو 50 پايىزعا قۇنسىزدانعان. جاڭا پرەزيدەنت مەملەكەت تاراپىنان بەرىلىپ كەلگەن كومەك قارجىنى ەداۋىر قىسقارتىپ تاستادى. قازىر ەلدە تەگىن الەۋمەتتىك اسحانالار جۇمىس ىستەيدى. جۇرتتىڭ ءبارى سوندا بارىپ قارىن تويدىرۋعا كوشتى.
ديەگو يتۋربۋرو، تۇرعىن:
- تۇسكى اس كەزىندە وسى جەرگە كەلەمىز. تەك كەشكى استى عانا ۇيدەگى بار ازىق-تۇلىكپەن ءپىسىرىپ جەيمىز. سولاي اقشامىزدى ۇنەمدەيمىز. ەگەر بۇل اسحانالار جابىلاتىن بولسا، بالالارىمنىڭ اش قالاتىن ءتۇرى بار.
ازىق-تۇلىك باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى تۇيتكىلدى ماسەلە. اسىرەسە، دامۋشى ەلدەردەگى كەدەيشىلىك ماسەلەسى شەشىلمەي تۇر. 2023-جىلى شامامەن 238 ميلليون ادام تويىپ تاماق ىشپەگەن. بۇل 2022-جىلمەن سالىستىرعاندا 21,6 ميلليونعا كوپ.
www.24.kz
