ادىلەتتى قازاقستان جولىندا: پرەزيدەنت رەفورمالارى قالاي جۇزەگە اسىپ جاتىر

132 پۋنكتەن تۇراتىن جوسپار ساياسي مودەرنيزاتسيا، ءتيىمدى مەملەكەتتىك اپپارات، تاۋەلسىز سوت، ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ، ەل قاۋىپسىزدىگى، ادىلەتتى ەكونوميكا، حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ، جاڭا بۋىن جانە باسقا سالالارعا باعىتتالعان.

Kazinform ساراپشىسى دەدلاينى بيىلعى قاراشاعا دەيىن دەپ قويىلعان شارالاردى ءتىزىپ، 54 پۋنكت جىل ىشىندە ورىندالۋى كەرەگىن انىقتادى. پرەزيدەنت ءبىر جىل بۇرىن بەرگەن قانداي ماڭىزدى تاپسىرما ورىندالدى، ولار قازاقستاندىقتاردىڭ ومىرىنە قالاي اسەر ەتتى - بىرگە قارايىق.

الدىڭعى پرەزيدەنت سايلاۋى 2019-جىلى وتكەن. ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسىنا سايكەس، كەلەسى سايلاۋ 2024-جىلدىڭ 1- جەلتوقسانىنان كەشىكتىرىلمەي ءوتۋى كەرەك ەدى. الايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ 2022-جىلعى 1- قىركۇيەكتە قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋدى ۇسىندى. ول سونداي-اق مەملەكەت باسشىلارى ەندى ەكى رەت ەمەس، ءبىر رەت قانا سايلانا الادى دەگەن شەكتەۋ ەنگىزىپ، پرەزيدەنت وكىلەتتىگىنىڭ مەرزىمىن بەس جىلدان جەتى جىلعا دەيىن ۇزارتۋ جونىندە باستاما كوتەردى. وسى سايلاۋدان كەيىن مەملەكەت باسشىسى 2022-2029-جىلدارعا، ياعني جەتى جىلعا ارنايى جوسپارىن بەكىتتى.

سايلاۋالدى باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋى جەتى جىلدىق پرەزيدەنتتىك كەزەڭىنە جوسپارلانعان. دەگەنمەن، 2023-جىلى وسى جوسپاردىڭ ءبىرقاتار تارماعى ىسكە اسىرىلدى. مىسالى، جىل باسىنان بەرى ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى 70 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ءوستى. بۇل شارا 1,8 ميلليون جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇل قالاي جۇمىس ىستەيدى؟ ءبىر جاعىنان، ەڭ تومەنگى جالاقى دەڭگەيىندە تابىس تاپقاندار كەم دەگەندە 10 مىڭ تەڭگەگە ارتىق اقشا الا باستادى. سونداي-اق، زاڭناماعا سايكەس، ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىنە سالىق سالىنبايدى، ياعني سوما سالىق سالىناتىن جالپى كىرىستەردەن شەگەرىلەدى، - دەگەن پىكىر ءبىلدىردى ق ر پرەزيدەنتى جانىنداعى ق س ز ي ستراتەگيالىق تالداۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەرمەك توقتاروۆ.

وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ

مەملەكەت باسشىسىنىڭ جوسپارىندا 25№ تاپسىرما - «وتباسى-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بولىپ بەلگىلەنگەن.

ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، جىل سايىن پوليتسياعا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق فاكتىلەرى بويىنشا 100 مىڭنان استام ءوتىنىش تۇسەدى.

قوعامعا قارسى بۇل پروبلەما ەل پرەزيدەنتىنىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا. تۇرمىستىق زورلىق زومبىلىقتىڭ الدىن الۋدىڭ جالپى جۇيەسىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزى قۇرىلدى، ول قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسىن ەسكەرە وتىرىپ، ۇنەمى جەتىلدىرىلەدى. بۇگىندە زاڭنامادا وتباسىلىق-تۇرمىستىق سالاداعى كەز كەلگەن قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان. جازالار ءارتۇرلى: قورلاۋ ءۇشىن كەمىندە 5 تاۋلىك اكىمشىلىك قاماۋعا الۋدان باستاپ، كىسى ولتىرگەنى ءۇشىن ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا دەيىن بارادى، - دەپ جاۋاپ بەردى ق ر ءى ءى م اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتىنىڭ ەرەكشە تاپسىرمالار جونىندەگى اعا ينسپەكتورى اقمارال سەرىكبايەۆا.

زاڭ كۇشەيىپ، جازا قاتاڭداتىلدى: دەنساۋلىققا اۋىر زيان كەلتىرۋ جانە اۋىرلىعى ورتاشا دارەجەدەگى جالپى تۇرمىستىق قىلمىستار بويىنشا «كىنالىگە ماتەريالدىق نەمەسە وزگە دە تاۋەلدىلىكتە بولعان ادامعا قاتىستى جاسالعان» دەگەن كۆاليفيكاتسيا ەنگىزىلدى.

وسىلايشا، مۇنداي قىلمىستار ءۇشىن جازا سانكتسياسى كۇشەيتىلدى: قىلمىستىق كودەكستىڭ 106-بابى بويىنشا 8 جىلدان 10 جىلعا دەيىن، 107-بابى بويىنشا 2 جىلدان 3 جىلعا دەيىن.

بۇل تەرگەۋشىلەرگە وتباسىلىق-تۇرمىستىق سالادا قىلمىس جاساعان ادامدارعا قاتىستى قاماۋدا ۇستاۋ تۇرىندەگى بۇلتارتپاۋ شاراسىن تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سونىمەن قاتار، 1- شىلدەدەن باستاپ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.

ەندى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جاساۋ فاكتى بويىنشا اكىمشىلىك ءىس قوزعاي الادى. حاتتاما جاساۋ ءۇشىن كۋاگەرلەردىڭ، كورشىلەردىڭ ايعاقتارى، بەينەباقىلاۋ كامەرالارى مەن DVR جازبالارى جەتكىلىكتى. سوڭعى شەشىمدى سوت قابىلدايدى، - دەپ اتاپ ءوتتى اقمارال سەرىكبايەۆا.

وتباسىنداعى زورلىق

الايدا، زاڭ كۇشەيگەنمەن، بۇل قىلمىس ازايماي وتىر. سونداي-اق، زاڭ ءالى دە «ايتارلىقتاي» قاتاڭ ەمەس. ال 9- قاراشادا استاناداعى باۋ مەيرامحاناسىندا بۇرىنعى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى قۋاندىق بيشىمبايەۆتىڭ ءوز جۇبايىن سوققىعا جىعىپ ءولتىردى دەگەن ايىپپەن ۇستالعانى بۇل ماسەلەنىڭ قانشالىق ۋشىعىپ كەتكەنىنە تاعى نازار اۋدارۋعا «سەبەپ بولدى». ايەل ادام جەدەل جاردەم كەلگەنشە جان تاپسىردى. بۇل جاعدايدان كەيىن جۇرتشىلىق الەۋمەتتىك جەلىدە پەتيتسيا جاريالاپ، زاڭدى ودان ءارى قاتاڭداتۋدى تالاپ ەتىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا، ولار قىلمىستىق كودەكسكە وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىق تۋرالى ارنايى باپ ەنگىزۋدى ۇسىندى.

قاسىم-جومارت توقايەۆ ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە رەزونانس تۋدىرعان وقيعانى ەرەكشە باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى.

زاڭ بارىنە بىردەي. ازاماتتارىمىز زاڭدىلىقتى نىعايتۋ جولىندا جۇدىرىقتاي جۇمىلسا عانا قوعامدا ادىلدىك ورنايدى. ادىلەتتى قازاقستان - زاڭ مەن ءتارتىپ ۇستەمدىك قۇراتىن ەل، - دەدى پرەزيدەنت.

وتكەن ايدا دەپۋتاتتار ايەلدەر مەن بالالاردى قورعاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىنا باستاماشى بولىپ، ۇكىمەتكە قورىتىندىعا جىبەردى. وسى زاڭ جوباسىندا جانە باسقا دا زاڭ جوبالارىندا قوسىمشا نورمالار ۇسىنىلىپ وتىر. ونى ادىلەت مينيسترلىگىندە تانىستىرعان ءماجىلىس دەپۋتاتى اسحات ايماعامبەتوۆ نەگىزگى وزگەرىستەر جايلى ايتىپ بەردى:

- وتباسى جاعدايىندا ۇرىپ-سوعۋ نەمەسە باسقا دا زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەرى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك ەنگىزۋ،

- ايەلدەردىڭ دەنساۋلىعىنا جەڭىل زيان كەلتىرىلسە دە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ،

- جابىرلەنۋشى مەن بالانى ەمەس، اگرەسسوردى ۇيدەن شىعارۋ،

- وتباسى-تۇرمىستىق قاتىناستاردا ۇيالى بايلانىس، ەلەكتروندىق پوشتا جانە ينتەرنەتتى پايدالانا وتىرىپ، ءبىر تۇلعانىڭ ەكىنشى تۇلعاعا قىسىم كورسەتكەنى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىكتى بەلگىلەۋ،

- حاراسسمەنت ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ،

- بالالاردى جولاۋشىلار كولىگىنەن ماجبۇرلەپ تۇسىرۋگە تىيىم سالۋ؛

- كوپ قاباتتى ۇيلەردە ارنايى قۇلپى بار تەرەزە ورناتۋدى مىندەتتەۋ (بۇل بالالاردىڭ تەرەزەدەن قۇلاپ كەتپەۋى ءۇشىن قاجەت)،

- پەدوفيليا ءۇشىن ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ. باسقا بالامالى جازانى قابىلداماۋ،

- بالالارعا، ەرەسەكتەرگە ارنالعان بارلىق جابىق ينتەرناتتارعا كۇتپەگەن تەكسەرۋ جۇرگىزۋ نورماسىن ەنگىزۋ جانە باسقا دا ۇسىنىستار بار.

اۋە بيلەتىن ارزانداتۋ

پرەزيدەنت جوسپارىنداعى 50№ تاپسىرما كولىك مينيسترلىگىنە بەرىلگەن. ۆەدومستۆوعا «اۋە بيلەتىنە باعانى تومەندەتۋ ماقساتىندا اۋەتاسىمالدار نارىعىندا ناقتى باسەكەلەستىكتى قامتاماسىز ەتۋ» جۇكتەلگەن. مەمورگان بۇعان قاتىستى بىرنەشە شارا قابىلداعان. ونىڭ ىشىندە، ۇشاق ساتىپ الىپ، رەيستەر سانىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن. ۇشاق كوبەيسە، بيلەتتەر ارزاندايدى دەلىنگەن.

...قازاقستاندىق اۋەكومپانيالارمەن بىرلەسىپ اۋە كەمەسىنىڭ پاركىن تولىقتىرۋ جوسپارى قابىلداندى، بۇل تاسىمالداۋ سىيىمدىلىعىن ارتتىرادى جانە بيلەت باعاسىن تومەندەتۋگە اسەر ەتەدى. 2022-جىلى 14 جاڭا اۋە كەمەسى كەلدى، بيىل 11 اۋە كەمەسىمەن تولىقتىرىلادى، ونىڭ 9 ى كەلدى. 2025-جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن فلوت تاعى 24 اۋە كەمەسىمەن تولىقتىرىلادى جانە 123 ۇشاقتى قۇرايدى (قازىرگى سىيىمدىلىعىنا %31+). بۇل باعىت بويىنشا جۇمىس جالعاسادى، - دەلىنگەن كولىك مينيسترلىگىنىڭ جاۋابىندا.

بالا كۇتىمى بويىنشا الەۋمەتتىك تولەمدەر كەزەڭىن 1 جاستان 1,5 جاسقا دەيىن ۇلعايتۋ

مەملەكەت باسشىسىنىڭ جوسپارىندا ءبىر ءبولىم حالىقتىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىنا باعىتتالعان. ونىڭ ىشىندە ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامداردى قولداۋ جونىندە شارالار كەشەنىن قابىلداۋ، بالا كۇتىمى بويىنشا الەۋمەتتىك تولەمدەر كەزەڭىن 1 جاستان 1,5 جاسقا دەيىن ۇلعايتۋ، بالالارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان مەكەمەلەردى بالالاردى قولداۋ ورتالىقتارىنا اينالدىرۋ، ۇلتتىق قوردان بالالارعا قارجى ءبولۋ جانە باسقا تاپسىرمالار بار. ءبىز بۇگىن سولاردىڭ ەكەۋىنە توقتالۋدى ءجون كوردىك.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇعان دەيىن بالا كۇتىمىنە بايلانىستى اي سايىنعى جاردەماقى ءسابي 1 جاسقا تولعانعا دەيىن تولەنىپ كەلدى. ەندى 2023-جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ وسى تولەم ءبىر جارىم جىلعا ۇزارتىلدى. 2022-جىلى تۋعان بالا ءۇشىن جاردەماقى اۆتوماتتى تۇردە جارتى جىلعا سوزىلدى. ال 1- قاڭتاردان كەيىن تۋعان بالاعا بىردەن 1,5 جىلعا تاعايىندالادى.

بۇل جاردەماقى بالاعا قارايتىن جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسپاعان جۇمىس ىستەمەيتىن ايەلدەر مەن ەرلەرگە بەرىلەدى.

ءبىرىنشى بالاعا - 5,76 ا ە ك نەمەسە 19872 تەڭگە؛

ەكىنشى بالاعا - 6,81 ا ە ك نەمەسە 23495 تەڭگە؛

ءۇشىنشى بالاعا - 7,85 ا ە ك نەمەسە 27083 تەڭگە؛

ءتورتىنشى جانە ودان كەيىنگى بالالارعا - 8,90 ا ە ك نەمەسە 30705 تەڭگە.

دەكرەتكە دەيىن جۇمىس ىستەگەن ايەلدەردىڭ بالا كۇتىمىنە بايلانىستى الاتىن اي سايىنعى الەۋمەتتىك تولەمى بولەك ەسەپتەلەدى. ونىڭ مولشەرى بالا تۋعانعا دەيىن سوڭعى ەكى جىلداعى ورتاشا ايلىق تابىستىڭ 40 پايىزىن قۇرايدى ، - دەلىنگەن ۆەدومستۆونىڭ رەسمي سايتىندا.

الەۋمەتتىك سالاداعى وزگەرىستەر تەك جاستار مەن جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىقتارعا عانا ەمەس، زەينەتكەرلىككە شىققاندارعا دا اسەر ەتتى.

2023-جىلدىڭ باسىنان باستاپ ىنتىماقتى زەينەتاقى مولشەرى %10,5 ءوستى. جالپى، زەينەتاقىلار مەن جاردەماقىلاردىڭ بارلىق ءتۇرىنىڭ مولشەرىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار 4,4 ميلليون ازاماتقا اسەر ەتتى، ول ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 4,6 تريلليون تەڭگە ءبولىندى. مۇنداي وزگەرىستەر قازىرگى كەزەڭدەگى مەملەكەتتىك ساياسات الەۋمەتتىك سيپاتقا يە ەكەنىن تاعى ءبىر دالەلدەيدى، - دەدى ساراپشى ەرمەك توقتاروۆ.

«ۇلتتىق قور - بالالارعا». پرەزيدەنت زاڭعا قول قويدى

قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ ماڭىزدى باستامالارىنىڭ ءبىرى - ۇلتتىق قوردان بالالارعا ۇلەس بەرۋ بولدى. بۇل پرەزيدەنت جولداۋىندا دا، جوسپارىندا دا جازىلعان.

قارجى مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ، 2024-جىلدان باستاپ «ۇلتتىق قور - بالالارعا» جوباسىن ىسكە قوسۋدىڭ نەگىزگى تاسىلدەرىن ازىرلەدى.

16- قاراشادا قاسىم-جومارت توقايەۆ زاڭعا قول قويدى.

«مەملەكەت باسشىسى وتە ماڭىزدى زاڭعا قول قويدى. بۇل - ۇلتتىق قوردان بالالارعا ارنالعان قاراجاتتى ەسەپتەۋ، تولەۋ جانە پايدالانۋ ماسەلەلەرى تۋرالى قۇجات. وسىلايشا، پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ سايلاۋ الدىنداعى باعدارلاماسىندا كورسەتىلگەن نەگىزگى باستامانىڭ ءبىرى - «ۇلتتىق قور - بالالارعا» اتتى جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ زاڭنامالىق نەگىزى قالىپتاستى. ەندى كەلەسى جىلدىڭ 1- قاڭتارىنان باستاپ ۇلتتىق قوردىڭ ينۆەستيتسيالىق تابىسىنىڭ 50 پايىزى جاس جەتكىنشەكتەردىڭ ارناۋلى ەسەپ-شوتىنا اۋدارىلادى. بالالار كامەلەت جاسىنا تولعان سوڭ، بۇل قاراجاتتى تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا نەمەسە ءبىلىم الۋعا جۇمسايدى. پرەزيدەنت وسى زاڭعا حالقىمىزدىڭ سانى 20 ميلليونعا جەتكەن كۇنى قول قويدى. مۇنىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار دەۋگە بولادى»، - دەپ جازدى ق ر مەملەكەتتىك كەڭەسشىسى ەرلان قارين.

2024-جىلعى 1- قاڭتاردان باستاپ قر ۇلتتىق قورىنىڭ جىل سايىنعى ينۆەستيتسيالىق تابىسىنىڭ %50 ارنايى جيناقتاۋ شوتتارىنا اۋدارىلادى. بالالار كامەلەتكە تولعانعا دەيىن مەرزىمىنەن بۇرىن بۇل قاراجاتتى الۋعا بولمايدى.

بالا 18 جاسقا تولعانشا جيناقتالاتىن بولجامدى سوما شامامەن 3,5 مىڭ ا ق ش دوللارىن قۇراۋى مۇمكىن. بۇل سوما كاپيتال نارىعىنىڭ قۇبىلمالىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ، تاريحي دەرەكتەر نەگىزىندە ەسەپتەلگەن جانە الەمدىك ەكونوميكانىڭ كونيۋنكتۋراسىنا بايلانىستى تۇزەتىلۋى مۇمكىن، - دەپ حابارلادى قارجى مينيسترلىگى.

«تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارى» جىل سايىنعى گرانتىن تابىستاۋ

پرەزيدەنتتىڭ جوسپارىنداعى 124№ پۋنكت «تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارى» جىل سايىنعى گرانتىن تابىستاۋ بولاتىن. بيىل 23- قىركۇيەكتە مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى بۇل گرانتقا كونكۋرس باستالعانىن حابارلادى.

2023-جىلى «تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارى» بويىنشا 3 ميلليون تەڭگەدەن 30 گرانت بەرىلەتىن بولادى. ماقسات - بەلسەندى شىعارماشىل جاستار قاۋىمداستىعىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان جاستاردىڭ جاڭا جانە قولدانىستاعى باستامالارىن مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ. كونكۋرسقا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ون ءتورت جاستان باستاپ، وتىز بەس جاسقا دەيىنگى ازاماتتارى ۇمىتكەر بولا الادى، - دەپ جازىلدى ۆەدومستۆونىڭ رەسمي سايتىندا.

تاۋەلسىزدىك ۇرپاقتارى

سونداي-اق، 2023-جىلدىڭ 1- قىركۇيەگىنەن باستاپ گرانتقا تۇسكەن بارلىق ستۋدەنتتىڭ ستيپەندياسى %20، ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتاردىڭ ستيپەنديالارى %15 ءوستى.

ساراپشى ەرمەك توقتاروۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن دايەكتى تۇردە ىسكە اسىرادى، قوعامداعى ماسەلەلەردى ەسكەرەدى جانە ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان شارالار قابىلدايدى.

بۇل قاعيدا پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ تۇرعىسىنان عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە بۇكىل مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە دە بار، - دەيدى ول.

ءيا، مەملەكەت باسشىسىنىڭ جوسپارىندا بۇدان بولەك تاپسىرمالار كوپ. دەگەنمەن ءبىز نەگىزگىلەرىن الۋعا تىرىستىق جانە قالاي ورىندالعانىن جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگانداردان سۇرادىق. پرەزيدەنتتىڭ بيىلدان باسقا 2029-جىلعا دەيىنگى جوسپارىن جىل سايىن باقىلاپ وتىرامىز. جوسپار بار، تاپسىرما بەرىلگەن. باستىسى - جەمقورلىققا جول بەرمەي، ادال ورىنداۋ. سوندا عانا مەملەكەت باسشىسى كوزدەگەن «ادىلەتتى قازاقستان: ءبارىمىز جانە ءارقايسىمىز ءۇشىن. قازىر جانە ءاردايىم» پرينتسيپىنە قول جەتكىزەمىز.

اۆتور راحيلا تلەۋوۆا

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى