ا ق ش پرەزيدەنتى رەسەيگە ىسساپارمەن بارعىسى كەلەتىنىن ايتتى

ۆلاديمير پۋتينمەن بولعان اڭگىمەدەن سوڭ ا ق ش پرەزيدەنتى ۆولوديمير زەلەنسكيمەن دە حابارلاسىپ سويلەسكەن. قوس ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرىمەن بولعان قوڭىراۋدان سوڭ دونالد ترامپ اق ۇيدە شاعىن بريفينگ وتكىزدى، نەندەي ماڭىزدى ماسەلەلەر ايتىلدى؟ ترامپتىڭ گازاعا قاتىستى جوسپارى قالاي بولىپ جاتىر؟ قارسى بولىپ جاتقاندار دا كوپ.

د. ترامپ رەسەي جانە ۋكراينا پرەزيدەنتتەرىمەن تەلەفون ارقىلى سويلەستى شىعىس ەۋروپاداعى قاقتىعىستى اق ۇيگە كىرە سالىسىمەن 24 ساعاتتا بىتىرەمىن دەگەن دونالد ترامپ 24 كۇن وتكەن قاتىپ قالعان سەڭدى جىبىتە باستادى. استانا ۋاقىتىمەن ءتۇن ورتاسىندا بولعان قوڭىراۋلار ترامپتىڭ مينيسترلەرىنىڭ كەزەك-كەزەك كارى قۇرلىققا اعىلۋى وسىعان دالەل.

وزدەرىڭىز ايتقانداي، تەلەفونداعى اڭگىمەلەسۋدەن سوڭ اق ۇيدە ا ق ش بارلاۋ قىزمەتىنىڭ جاڭا باسشىسى تۋلسي گابباردتىڭ انت بەرۋ راسىمىمەن قاتار وسى ءبىر وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا بريفينگ ءوتىپ، جۋرناليستەر پرەزيدەنتتى سۇراقتىڭ استىنا الدى.

دونالد ترامپ، ا ق ش پرەزيدەنتى:

- رەسەي پرەزيدەنتىمەن تەلەفونداعى اڭگىمەمىز وتە مازمۇندى بولدى. پۋتيننىڭ ويىندا نە بارىن ادامدار بىلمەۋى مۇمكىن. ءبىراق مەنىڭشە، ول دا بۇل سوعىستىڭ بىتكەنىن قالايدى. بۇنى زور سەنىممەن ايتا الامىن جانە بۇعان جەتۋ جولىندا بارىنشا جىلدام ارەكەت ەتۋگە تىرىسامىز. الدا پۋتينمەن تەلەفون ارقىلى سويلەسە بەرمەكپىن. ءبىراق العاشقى جۇزبە-ءجۇز كەزدەسۋىمىز ساۋد ارابياسىندا بولاتىن سياقتى. بۇدان بولەك پرەزيدەنت رەسەيگە ىسساپارمەن بارعىسى كەلەتىنىن، پۋتيندى ا ق ش-تا دا قابىلداعىسى كەلەتىنىن جاسىرمادى.

وسى قوڭىراۋعا قاتىستى سولتۇستىك كورشىمىزدىڭ پىكىرىن ۆلاديمير پۋتيننىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى دميتري پەسكوۆ جەتكىزدى.

دميتري پەسكوۆ، رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ باسپا ءسوز حاتشىسى:

- ا ق ش پرەزيدەنتى دونالد ترامپپەن بولعان تەلەفون قوڭىراۋى وتە ۇزاق بولدى. ءبىر جارىم ساعاتقا سوزىلدى. ەكى ەل باسشىلارى ءوزارا تۇتقىن الماسۋ پروتسەسى بويىنشا بوساتىلعان ازاماتتار جايىن دا تالقىلادى. ۋكراينا ماسەلەسى دە ءسوز بولدى. ا ق ش پرەزيدەنتى قاقتىعىستى بارىنشا تەزىرەك، بەيبىت جولمەن شەشۋگە مۇددەلى ەكەنىن جەتكىزدى. پرەزيدەنت پۋتين ماسەلەنىڭ ءتۇپ-تامىرىنا بالتا شابۋ كەرەكتىگىنە ءمان بەردى.

بۇدان بولەك، پرەزيدەنتتەر تاياۋ شىعىستاعى ماسەلەلەرى، ەكىجاقتى قارىم-قاتىناس پەن ا ق ش بيلىگى وكىلدەرىن رەسەيدە قابىلداۋ بويىنشا وزەكتى تاقىرىپتاردى قوزعاعان.

وسى ورايدا ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك، ترامپ-پۋتين اراسىنداعى تەلەفون بايلانىسى ەكى ەل باسشىلارىنىڭ 2022 -جىلدىڭ اقپانىنداعى قوڭىراۋلارىنان كەيىنگى العاشقى رەسمي اڭگىمە بولىپ وتىر. ياعني تۋرا ءۇش جىلدان كەيىن ەكى ەلدىڭ بايلانىسى قايتا جاندانا باستالدى.

بۇل قوڭىراۋعا ۋكراينا تارابى ساقتىقپەن قاراپ وتىر. سەبەبى بەيبىت كەلىسىمگە جەتكەننىڭ وزىندە ۋكراينا ءوزىنىڭ 2014 -جىلعا دەيىنگى تەرريتورياسىنا قول جەتكىزە الماۋى ابدەن مۇمكىن سەكىلدى.

ۆولوديمير زەلەنسكي، ۋكراينا پرەزيدەنتى:

- ءبىز ديپلوماتيالىق، اسكەري جانە ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى قوسا العاندا، كوپتەگەن ماڭىزدى جايتتى تالقىلادىق. اڭگىمە ۇزاققا سوزىلدى. پرەزيدەنت ترامپتىڭ ءبىزدىڭ ورتاق مۇمكىندىكتەرىمىزگە قىزىعۋشىلىق تانىتقانىنا العىس بىلدىرەمىن. ءارى ول ماعان پۋتينمەن بولعان اڭگىمەسىنىڭ مازمۇنىن دا جەتكىزدى. ءبىز ا ق ش-تىڭ قۋاتى، ءبىزدىڭ جانە بارلىق سەرىكتەستەرىمىزدىڭ كۇش- جىگەرىمەن بىرىگە وتىرىپ، بەيبىتشىلىككە كەلۋ ءۇشىن رەسەي مەن پۋتينگە جەتكىلىكتى دەڭگەيدە قىسىم كورسەتە الادى دەپ سانايمىز.

دونالد ترامپ ماسكەۋگە بارۋعا نيەتتى بولعانىمەن، كيەۆكە ءىسساپار جاساۋ جايلى ءسوز قوزعامادى. دەسە دە بۇگىن ۋكرايناعا ا ق ش-تىڭ قارجى ءمينيسترى سكوتت بەسسەنت بارىپ، زەلەنسكيمەن كەزدەستى. بەسسەنت ۋكراينانىڭ سوعىستان كەيىنگى قاۋىپسىزدىگى مەن كيەۆ-ۆاشينگتون اراسىنداعى پايدالى قازبالار بويىنشا 500 ميلليارد دوللارلىق ۋاعدالاستىقتىڭ ىقتيمالدىعىن تالقىلادى. بۇل ا ق ش-تىڭ ۋكراينا بويىنشا شىعىندارىنىڭ ورىندى قايتارىلۋى بويىنشا كەپىلدىك بولۋى مۇمكىن.

ا ق ش-تىڭ قورعانىس ءمينيسترى دە قازىر ۆاشينگتوننان بريۋسسەلگە اتتاندى. بۇرىنعى تەلەجۇرگىزۋشى ءارى قورعانىس سالاسىنىڭ ارداگەرى بەيبىت كەلىسىم بويىنشا مىناداي اقپاراتتاردى ايتتى.

پيت حەگسەت، ا ق ش قورعانىس ءمينيسترى:

- ءبىز دە سىزدەر سياقتى ۋكراينانىڭ دەربەس بولىپ، قارىشتاپ دامىعانىن قالايمىز. ءبىراق الدىمەن ۋكراينانىڭ 2014 -جىلعا دەيىنگى تەرريتوريالىق تۇتاستىعىنا قايتا ورالۋى مۇمكىن ەمەس مەجە ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ايتپەسە سوعىس ەش توقتامايدى. بەيبىت كەلىسىم قاۋىپسىزدىك كەپىلدىگى نەگىزىندە قۇرىلۋى كەرەك. سوعىستىڭ قايتا ورشىمەيتىنىنە كوزىمىز جەتۋى كەرەك جانە ا ق ش ۋكراينانىڭ ناتو-عا مۇشە بولۋى بەيبىت كەلىسىمگە وڭ اسەرىن تيگىزەدى دەپ سانامايدى. ونىڭ ورنىنا ەۋروپالىق جانە وزگە دە كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ قولداۋى قاجەت. الايدا ول دا ناتو ميسسياسىنان تىس بولۋى كەرەك.

ازىرگە ءۇش جىلعا سوزىلعان سوعىستىڭ بەيبىت كەلىسىمىنە قاتىستى كەلىسسوزدەر وسىلاي ءجۇرىپ جاتىر. بۇدان دا وزگە جاڭالىقتاردى ەرتەڭ ميۋنحەندەگى قاۋىپسىزدىك كونفەرەنسياسى اياسىندا ءبىلۋىمىز مۇمكىن. ۆيتسە-پرەزيدەنت دجەي دي ۆەنس پەن مەملەكەتتىك حاتشى ماركو رۋبيو باستاعان دەلەگاتسيا گەرمانيادا ۋكراينا وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ، الداعى جوسپارلارىن پىسىقتايدى.

ال ترامپتىڭ گازانى يەمدەنۋ بويىنشا جوسپارى قالاي بولىپ جاتىر؟

يوردانيا كورولى گازالىقتاردى كوشىرۋگە قارسىلىق تانىتتى. دونالد ترامپ ازىرگە ول جوسپارىنان باس تارتا قويعان جوق. وسى اپتادا اق ۇيگە اراب ەلدەرىنەن العاشقى بولىپ يوردانيا كورولى قوناق بوپ كەلدى. باسشىلار بريفينگتە نەگىزىنەن گازا ماسەلەسىن تالقىلادى.

ابدۋللا، يوردانيا كورولى:

- مىسىر پەن اراب ەلدەرىنىڭ دە ءوز جوسپارى بار ەكەنىن ەستە ساقتاۋىمىز كەرەك. ءبىزدى ساۋد ارابياسىنىڭ حانزاداسى ەر-ريادتا كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋگە شاقىردى. مەنىڭ ويىمشا، باستى ماسەلە - بۇل پروتسەستى بارلىعىنا ءتيىمدى ەتىپ ۇيىمداستىرۋ. ارينە، ءبىز ا ق ش- تىڭ، ايماق حالقىنىڭ، اسىرەسە مەنىڭ يوردانياداعى حالقىمنىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرۋىمىز قاجەت. قازىرگى ساتتە جاساي الاتىن ناقتى قادامداردىڭ ءبىرى - قاتەرلى ىسىككە شالدىققان نەمەسە اۋىر حالدەگى 2000 بالانى گازادان يوردانياعا شۇعىل كوشىرۋ. ازىرگە وسى.

دونالد ترامپ، ا ق ش پرەزيدەنتى:

- ءسىز اتاپ وتكەن 2000 ناۋقاس بالانى ەۆاكۋاتسيالاۋ وتە ءبىر دە يگى ءىس دەر ەدىم. ءبىز مۇنى جوعارى باعالايمىز. ەندى قالعان جۇمىس بويىنشا مىسىرمەن بىرگە ءبىز ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزەمىز دەپ ويلايمىن. مەنىڭشە، ا ق ش بۇل ايماقتا ۇلكەن تەرريتوريانى باقىلاۋدا ۇستاي وتىرىپ، تاياۋ شىعىستا العاش رەت تۇراقتىلىق ورناتا الادى. ال پالەستينالىقتار نەمەسە قازىرگى گازا تۇرعىندارى باسقا جەردە قاۋىپسىز ءارى بەيبىت ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك الادى. ولار ەندى قىرعىنعا ۇشىرامايدى، ءار 10 جىل سايىن بوسقىن بولمايدى. مەن بۇل ماسەلەنى ۇزاق جىلدار بويى باقىلاپ كەلەمىن جانە ول ۇنەمى قايتالانىپ كەلەدى.

وسى مالىمدەمەلەرگە قاراپ، سالماقتىڭ باسىم بولىگى مىسىرعا ءتۇسۋى مۇمكىن ەكەندىگىن بايقاۋعا بولادى. مىسىر دا، يوردانيا دا – ا ق ش- تان ۇلكەن كولەمدە اسكەري جانە قارجىلىق كومەك الىپ وتىرعان ەلدەر. ا ق ش ولارعا قىسىم كورسەتپەيمىز دەسە دە، وسى ءبىر مالىمدەمەلەردىڭ ءوزى ولاردىڭ ەڭ الدىمەن ءوز حالىقتارى الدىندا ىڭعايسىزداۋ جاعدايعا قالدىرىپ وتىر. بۇل ماسەلە دە الداعى ريادتاعى كەزدەسۋلەر اياسىندا شەشىلەتىن سياقتى.

24.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى