اكادەميك تورەگەلدى شارمانوۆ 90 جاسقا تولدى
90 جىل بۇرىن (1930) مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، رەسەي مەديتسينا عىلىم اكادەمياسىنىڭ جانە قازاقستان ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، قازاق تاعامتانۋ اكادەمياسىنىڭ جانە پروفيلاكتوريالىق مەديتسينا اكادەمياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىسى جانە ونىڭ پرەزيدەنتى، د د ۇ تاعامتانۋ جونىندەگى ەكسپەرتتەر كوميتەتىنىڭ مۇشەسى تورەگەلدى شارمان ۇلى شارمانوۆ دۇنيەگە كەلدى.
قاراعاندى وبلىسىنىڭ ۇلىتاۋ اۋدانىندا تۋعان. قاراعاندى مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىن جانە ونىڭ اسپيرانتۋراسىن بىتىرگەن. 1958-1962 -جىلدارى - قاراعاندى وبلىسى ۇلىتاۋ اۋدانىندا ورتالىق اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى. 1962-1968 -جىلدارى قازاقستان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ ولكەلىك پاتولوگيا عىلىمي- زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا ءبولىم مەڭگەرۋشىسى.
1968-1971 -جىلدارى اقتوبە مەديتسينا ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى. 1971-1982 -جىلدارى - قازاق ك س ر دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى. 1973-1984 جانە 1988 -جىلدان ك س ر و مەديتسينا ع ا- نىڭ تاعام ينستيتۋتى قازاق بولىمشەسىنىڭ ديرەكتورى (قازىرگى قازاق تاعامتانۋ اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى). 1985-1988 -جىلدارى - بۇكىلوداقتىق «تاعام تانۋ سۇراقتارى» اتتى جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى جانە ماسكەۋ قالاسىنداعى دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتىنىڭ تاعامتانۋ كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقارعان.
1995 -جىلدىڭ مامىر ايىنان - قازاقستاننىڭ پروفيلاكتوريالىق مەديتسينا اكادەمياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىسى جانە ونىڭ پرەزيدەنتى. 1997 -جىلدان باستاپ «زدوروۆە ي بولەزن» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى. نەگىزگى عىلىمي ەڭبەكتەرى تاماقتانۋ فيزيولوگياسىنا ارنالعان. ول تاماقتانۋ ءتارتىبىنىڭ بۇزىلۋ سەبەپتەرىن زەرتتەپ، ادام دەنەسىندە اقۋىز، دارۋمەن جەتىسپەۋ جونىندە تۇجىرىم جاسادى؛ مەشەل اۋرۋىنىڭ دامۋ مەحانيزمىن اشتى. ونىڭ باسشىلىعىمەن ەمشەكتەگى بالالارعا ارنالعان «بوبەك»، «ارۋانا»، «انتيحولەستەرين» تاعام قوسپالارى شىعارىلدى.
ونىڭ باستاماسىمەن 1978 -جىلى دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ۇيىمى (د د ۇ) مەن يۋنيسەف-تىڭ حالىقارالىق الماتى كونفەرەنسياسى ءوتىپ، وندا مەديتسينا - ساناتىنىڭ العاشقى جاردەمنىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن ۇيىمداستىرۋدىڭ ۇستانىمدارى العاش رەت تۇجىرىمدالعان الماتى دەكلاراتسياسى قابىلداندى. ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن 60 قا جۋىق دوكتورلىق جانە 170 تەن استام كانديداتتتىق ديسسەرتاتسيالار قورعالدى.
«قازان رەۆوليۋتسياسى»، «حالىقتار دوستىعى»، «پاراسات» وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان. د د ۇ- نىڭ ل. بەرنارد اتىنداعى سىيلىعىن (2005) جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تاعام تۋرالى عىلىمنىڭ ىرگەلى دە قولدانبالى اسپەكتىلەرىن دايىنداۋ» ەڭبەكتەر توپتاماسى ءۇشىن قازاقستان مەملەكەتتىك سىيلىعىننىڭ يەگەرى جانە «عىلىم» نوميناتسياسىنداعى «پلاتينا تارلانى» تاۋەلسىز سىيلىعىنىڭ يەگەرى. ايتا كەتەيىك، ەلىمىزدە كوروناۆيرۋس ينفەكسياسىنىىڭ تارالۋىنا توسقاۋىل قويۋ ماقساتىندا بيىل بىرنەشە رەت سۇحبات بەرگەن ەدى.
وسى ورايدا تورەگەلدى شارمانوۆ قىمىزدىڭ ءتورت ەرەكشەلىگىن ايتتى. سونىمەن قاتار قازاق تاعامتانۋ اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى ءدال قازىرگى ۋاقىتتا ادام دەنساۋلىعىنا قانداي تاعامدار پايدالى ەكەنىن باياندادى. عالىم قازىرگى جاعدايدا ءدارى-دارمەك قىمباتقا نەمەسە زاڭسىز ساتىپ پايداعا كەنەلگىسى كەلىپ جۇرگەندەردى جازالاۋعا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن بولاتىن.
