ءتئرئ ولئکتئث قذپياسئ - 90 جئلداي دةنةسئ بذزئلماي ساقتالعان لامانئث ءمايئتئن کورئپ قايتقان قازاق قئزئنئث اثگئمةسئ
استانا. 24 - شئلدة. قازاقپارات - وسئدان 10 جئل بذرئن الةمدئک اقپارات کوزدةرئ بذرئن-سوثدئ بولماعان سةنساسيانئ: 1927 - جئلئ ومئردةن وزعان بؤرياتيا بؤدديستةرئنئث باسشئسئ پانديتو حامبو-لاما - داشي-دورجي يتيگةلوأتئث بذزئلماعان قالپئ ساقتالعان دةنةسئنئث 75 جئلدان سوث قازئلئپ الئنعانئن جاريا ةتکةن ةدئ.
ونئث سةبةبئن جابئلا زةرتتةگةنمةن، انئقتاي الماعان عالئمدار بذل ادامزات تاريحئنداعئ فةنومةن دةپ تاثداي قاققان بولاتئن. "ءتئرئ ولئکتئث" تاعدئرئ مةنئ دة قاتتئ قئزئقتئرعانئمةن سودان بةرئ 90 جئلداي ؤاقئت وتسة دة شئرئمةي ساقتالعان عاجايئپتئ کوزبةن کورؤدئث ءساتئ بيئل ءتذستئ.
سؤرةتتة: يتيگةلوأ دةنةسئ تذرعان موناستئر.
يأولگا داسانئ
بؤرياتيانئث ءدئني قايراتکةرئ حامبو-لاما داشي-دورجي يتيگةلوأتئث دةنةسئ بؤرياتيانئث استاناسئ ؤلان-ؤدةدةن 36 شاقئرئم قاشئقتئقتاعئ يأولگا داسانئندا (موناستئر) ورنالاسقان. کولئک اؤئستئرؤعا تؤرا کةلگةنئمةن، وعان جةتؤ ونشا کوپ ؤاقئت العان جوق، بار بولعانئ جارتئ ساعاتتئث ئشئندة داسانعا دا کةلئپ جةتتئک. يأولگا سةلوسئنا جةتکةن سوث اأتوبؤس کةشئککةن سوث تاکسي ذستاؤعا تؤرا کةلدئ. ويتکةنئ تاثةرتةثگئ ساعات 8-10 اراسئندا بولاتئن حؤرالعا (دذعا وقؤ) قاتئسقئم کةلگةن.
حرامنئث اؤماعئنا کئرمةس بذرئن بؤدداشئ بولماساث دا جاساؤعا ءتيئستئ بئرنةشة ءراسئم بار ةکةن. سونئث ءبئرئ گوروو - تةرريتوريانئ ساعات ءتئلئ باعئتئمةن 1،3،7،12 رةت اينالئپ شئعؤ جانة حؤردة-دذعالئقتار سالئنعان بارابانداردئ اينالدئرؤ. حرام اؤماعئنئث 5 گةکتارلئق الاثدئ الئپ جاتقانئن ةسکةرسةک، بذل ءبئر وزئنشة مارافون بولدئ. وندا لاما، ستؤدةنتتةر تذراتئن 50 دةن استام ءذي ورنالاسقان. بؤدداشئلار ؤنيأةرسيتةتئ ستؤدةنتتةرئنئث ايتؤئنشا، بذل بارابانداردئث ئشئندة ذزئن ماتالارعا جانة قاعازدارعا جازئلئپ، ورالعان مانترالار بار.
- ءسئز باراباندئ اينالدئرعاندا ونئث ئشئندةگئ مانترالار وقئلا باستايدئ. قاسيةتتئ بؤددالئق سؤترالاردا ايتئلعانداي، بارابانداردئ اينالدئرؤ ارقئلئ، بارلئق جذقپالئ جانة باسقا دا اؤرؤلارئثئزدان، کوز بةن تئلدةن تازارئپ، کارمالارئثئزدئ تازالاي الاسئزدار. ماسةلةن، داسانداعئ ةث ذلکةن باراباندا ءجيئ وقئلاتئن "وم-ماني-پاد-مة-حؤم" مانتراسئ ءجذز ميلليون رةت جازئلعان، ياعني ءبئر اينالدئرساثئز، ول ءجذز ميلليون رةت وقئلادئ، - دةپ تذسئندئرةدئ ولار.
لامامةن اثگئمة
يأولگا داسانئنداعئ "داشي چوينحورلين" بؤدداشئلار ؤنيأةرسيتةتئنئث رةکتورئ گانجؤر-لامؤ رادنايةأتئ تابؤ اسا قيئنعا سوققان جوق. ول №10 ذيدة قابئلدايدئ ةکةن. ةسئک الدئنداعئ گانجؤر-لاماعا کةزةککة تذرعان ادامدار توبئنا مةن دة قوسئلدئم. ولاردئث اراسئندا ماسکةؤدةن، کالمئکيادان، تؤأادان کةلئپ تذرعاندار دا بار. گانجؤر-لاما تةک قانا ءتذرلئ اؤرؤدان ةمدةيتئن ةمشئ عانا ةمةس، استرولوگ، فيلوسوف، رةسةيلئک العاشقئ بؤدديستةر ؤنيأةرسيتةتئنئث نةگئزئن قالاعانداردئث ءبئرئ.
مةنئث قازاقستاننان کةلگةنئمدئ ةستئگةن گانجؤر-لاما ءسال-ءپال تاثئرقاي قاراپ الدئ دا:
- ءسئز مذسئلمانسئز عوي. ءبئز ميسسيونةرلئکپةن اينالئسپايتئنئمئزدئ بئردةن ةسکةرتئپ قويايئن، - دةدئ.
تولئق دةنةلئ گانجؤر-لامانئث ذلتئ - مونعول. ول ذستئندةگئ موناحتئث کيئمئنة قاراماستان تةز ءتئل تابئساتئن، ءازئلقوي، کوثئلدئ ادام بولئپ شئقتئ.
گانجؤر-لاماعا کةلئپ-کةتکةن قازاقتار دا بار ةکةن. ءوزئ ولاردئث اتئن اتاپ، ءتذسئن تذستةمةگةنمةن، "مذناي ماگناتتارئ" دةگةن انئقتاما بةردئ. الماتئداعئ کورئپکةل کاجةتتا احمةتجانوأا حانئم دا گانجؤر-لاماعا ات باسئن بذرئپتئ.
- لاما بولؤ ذشئن نة ئستةؤ کةرةک؟ الدة لاما بولئپ تؤا ما، - دةپ سذرادئم.
- 16 جئل تاپجئلماي وقؤ کةرةک، - دةيدئ ول. - مةن 1974 -جئلئ بؤدديزمدئ ذيرةنؤ ذشئن موثعولياعا اتتاندئم. ءبئزدئث ؤنيأةرسيتةتتة 200 ستؤدةنت وقيدئ، ونئث قئرئق شاقتئسئ ةندئگئ ارمياعا کةتتئ. زاث سولاي، موناحسئث با، ءبارئبئر وتان الدئنداعئ بورئشئثدئ وتةؤئث کةرةک. ال ولار ؤنيأةرسيتةتتةگئ بارلئق 8-16 ساتئدان وتکةن سوث عانا لاما اتانادئ.
- ؤنيأةرسيتةتتةگئ ستؤدةنت-موناحتار قانداي پاندةردئ وقيدئ؟
- ءبئزدئث ستؤدةنتتةر مةديسينانئ، استرولوگيانئ جانة جوعارئ ماتةماتيکانئ، سونداي-اق پسيحولوگيانئ، پةداگوگيکانئ، بؤددالئق لوگيکانئ، بؤددا نةگئزدةرئن، تيبةت ءتئلئ گرامماتيکاسئن، يکونوگرافيانئ، بؤددالئق فيلوسوفيا مةن تاريحتئ، مةديتاسيا نةگئزدةرئن وقئپ-ذيرةنةدئ. مةديتاسيا تاجئريبةلةرئ جوعارئ کؤرستاردان باستالئپ ءذش ايعا سوزئلادئ. ءومئردئث ءمانئن تةرةث تذسئنة بئلئگةندةرئ ءبئر جئلعا دةيئن مةديتاسيا جاساؤعا کةتةدئ.
- مةديتاسيا جاساؤ ذشئن ارنايئ دايئندئق کةرةک پة؟
- ارينة، ةندئ قالاي دةپ ويلايسئز؟ بذل دةگةنئثئز يوگا عوي. ادام ءتانئ مةن دةنةسئنئث ةرةکشة جاعدايدا قوسئلؤئ دةسةم دة بولادئ. بذل ؤاقئتتا مةديتاسيادا وتئرعان ادام انا ءبئر الةم شةکاراسئنا دةيئن ساپارلاپ قايتادئ.
- ءسئز ءوزئثئز مةديتاسيا جاسايسئز با؟
- مةن ونئ جاساؤعا مئندةتتئمئن. جئلئنا ءبئر رةت 7 کذن بويئ.
- ءسئز سوندا نة ئستةيسئز؟
- مةن مانترالار وقيمئن دا... باسقا الةمگة اتتانئپ کةتةمئن. ول کةزدة مةنئث اينالامداعئ تئرشئلئک اتاؤلئ مةن ءذشئن توقتاپ قالادئ. مةن مذنئ تاؤداعئ ذثگئرلةردة جاسايمئن. ونداي جةردئ ارکئم ءوزئ تاثداپ الادئ. ءبئراق ول سئرت کوز ءذشئن قذپيا. بذدان بولةک تةک وزئمئزگة بةلگئلئ ورئندار بار. ول جةرلةرگة ستؤدةنتتةرئمئزبةن بارئپ، مةديتاسيا جاسايمئز.
- ءسئز اداممةن سويلةسئپ وتئرعان ساتتة ونئث ةنةرگةتيکاسئن سةزئنة الاسئز با؟
- جاقسئ نةمةسة جامان ادام ةکةنئن ءبئلئپ قوياسئز با دةگئثئز کةلئپ وتئر ما؟
- ةندئ...
- البةتتة، ءبئر-ةکئ اؤئز سوزدةن کةيئن-اق ول ادامنئث ينتةللةکتئ بايقالادئ.
- داسانعا کئم قارجئلئق جاردةم کورسةتةدئ؟
- مةسةناتتار کومةکتةسةدئ. جالپئ، باسقا کةز کةلگةن ءدئن ءتارئزدئ ادامدار ساداقالارئ ارقاسئندا قئزمةت اتقارئپ جاتئرمئز.
حامبو-لامامةن کةزدةسؤ
ةندئگئ شارؤا حامبو-لاما يتيگةلوأتئ کورؤ. ول - ولگةن، ءبئراق "ءتئرئ" ادام. وکئنئشکة قاراي، ونئ کةز کةلگةن ؤاقئتتا کورسةتة بةرمةيدئ ةکةن. داساننئث باسشئسئ ايؤر-لاما وتئنئشئمدئ قاناعاتتاندئرؤدان باس تارتتئ. ءبئراق مةن دة العان بةتئمنةن قايتپادئم. يتيگةلوأتئ کورؤگة کومةکتةسؤئن سذراپ رةسةيدةگئ بؤدديزم يةرارحياسئنئث ءدئني تذلعاسئ سانالاتئن گانجاؤر-لاماعا قايتا باردئم. ذزاق کةلئسسوزدةردةن سوث مةنئ يتيگةلوأتئث دةنةسئ تذرعان حرامعا الئپ باردئ.
حرامنئث قاق تورئندةگئ اينةک جاشئکتئث ئشئندة شذيکةدةي عانا لاما لوتوس پوزاسئندا وتئر! ول وسئ وتئرئسئمةن-اق بارلئق بيولوگتاردئث، فيزيکتةر مةن مةديکتةردئث ساناسئن 85 جئل سارساثعا سالعانئ انئق. تذنئق جاسئل جانارئ اشئق، زالدئث ارتئنداعئ الئس ءبئر نذکتةگة قادالعان. قولئمئزعا بةرگةن کوک جئبةک ريتؤالدئق ماتانئ الئپ، ونئث الدئنا تاعزئم ةتئپ، ءوز اعزاسئ مةن ساناسئن بيلةؤدئث ةث بيئک شئثئنا کوتةرئلگةن فيلوسوف-لاماعا قذرمةتئمدئ ءبئلدئردئم. وکئنئشکة قاراي، ماعان حامبو-لامانئ سؤرةتکة تذسئرؤگة رذقسات بةرگةن جوق.
بؤرياتيادا جازدئث ورتاسئنا قاراي اؤا تةمپةراتؤراسئ 40 گرادؤسقا دةيئن کوتةرئلةدئ ةکةن. مةنئ تاثعالدئرعانئ مئنا سارکوفاگ سانالعان اينةک جاشئککة ةشقانداي سالقئنداتقئش قوندئرعئنئث ورناتئلماعانئ بولدئ.
يتيگةلوأ تؤرالئ
XII پانديتو حامبو لاما 1852 - جئلئ دذنيةگة کةلگةن. 1911 - جئلئ ونئ بذکئل رةسةيلئک بؤدداشئلار باسشئسئ، XII پانديتو حامبو لاما ةتئپ سايلاعان. ول 1917 - جئلئ بذل قئزمةتئنةن ءوزئ کةتةدئ. ال 1927 - جئلئ دةنةسئن تؤرا ءوزئء ومئر سذرگةن 75 جئل وتکةن سوث جةر بةتئنة اشئپ الؤ تؤرالئ وسيةت قالدئرئپ دذنيةدةن وتةدئ. حامبو لاما يتيگةلوأتئث دةنةسئن سارکوفاگقا سالئپ، لوتوس پوزاسئندا جةرلةيدئ.
يأولگا داسانئ موناحتارئ ايتؤئنشا، «کوز جذمار الدئندا شاکئرتتةرئن جيعان يتيگةلوأ ولارعا ءولئم اؤزئندا جاتقان ادامعا » حؤرا نامشي" مانتراسئن وقؤ تؤرالئ وتئنئش ايتادئ. الايدا شاکئرتتةرئنئث وعان ءداتئ بارمايدئ. ويتکةنئ ول الئ ءتئرئ عوي! سودان سوث ول ءوزئ باستاپ وقي باستايدئ، وعان وقؤشئلارئ قوسئلادئ. وسئلايشا ول نيرأاناعا کةتتئ. ونئ وتباسئلئق بةيئتکة اپارئپ جةرلةدئ".
2002 - جئلئ قئرکذيةکتة الگئ سارکوفاگ جةر بةتئنة شئعارئلادئ. ونئ اشقاندا لامانئث دةنةسئنئث تيتتةي دة بذلئنبةگةنئ بايقالادئ. سوت-مةديسينالئق ساراپتاماسئنئث ءذش بئردةي بةلدئ مامانئ قول قويعان «ةکسگؤماسيا جاسالعان ءمايئتتئ قاراؤ اکتئسئندة» بئلاي دةپ جازئلئپتئ: "قوراپتان دا، مايئتتةن دة قانداي دا ءبئر حوش ءيئس نة شئرئگةن ءيئس سةزئلگةن جوق. ولئکتئث جذمساق تئندةرئ مةن بؤئن قوزعالعئشتئعئ سول قالپئ. باسئنداعئ شاشئ مةن تئرناقتارئ دا ورنئندا. ءمايئتتئث دةنةسئ قوراپتا ةشبئر تئرةؤئشسئز وتئر. دةنةنئ زةرتتةؤ بارئسئندا ةشقانداي بالزامداؤ، کونسةرأاسيالاؤ ئزدةرئ نةمةسة الدةبئر جاراقات ورئندارئ انئقتالعان جوق».
اسئرةسة، ساراپشئلاردئ تاثعالدئرعانئ، يتيگةلوأتئث دةنةسئندة ءتئرئ ورگانيزمگة ءتان بارلئق بةلگئلةردئث بولؤئ. تةرئسئ جذمساق، کوزدةرئ دة ورنئندا، اياق-قولدارئ بؤئندارئ قوزعالمالئ، ءتئپتئ قانئ دا بار. ءبئراق ول قئزئل ةمةس الدةبئر سذيئقتئق تذرئندة. يتيگةلوأ دةنةسئنة زةرتتةؤ جاساعان سوت-مةديسينالئق ساراپشئ، مةديسينا عئلئمئ دوکتورئ أيکتورا زأياگيننئث ايتؤئنشا، لاما دةنةسئ ولئککة ءتئپتئ ذقسامايدئ. ينفراقئزئل سپةکتروفوتومةتريالارمةن جذرگئزئلگةن تالدامالار حامبو لامانئث بةلوکتئق فراکسياسئ ءتئرئ ادامدارعا ساي کةلةتئنئن کورسةتکةن.
کةزدةسؤدةن سوث
حامبو لامانئ کوزئممةن کورسةم دة کورگةنئمة سةنبةي بؤدديستةر ؤنيأةرسيتةتئ رةکتورئ گانجؤر-لاماعا قايتا باردئم.
- گانجؤر-لاما، سول کةزدة يتيگةلوأتئ زةرتتةگةن ءبئرشاما ساراپشئ-عالئمدار ونئ "قذددئ 12 ساعات بذرئن عانا مارقذم بولعان ءتارئزدئ" دةگةندئ ايتئپتئ. دةگةنمةن سودان بةرئ 10 جئل وتتئ عوي، وزگةرئستةر بار شئعار؟
- جوق، ةشقانداي وزگةرئس بايقالمايدئ. مةن ونئ ءجيئ کورةم، ةشتةمة بايقاعانئم جوق.
- ماعان ونئث کوزدةرئ دة ساقتالعانداي کورئندئ. الدة ماعان سولاي کورئندئ مة ةکةن؟ تامئر سوعئسئ بار ما؟ وسئنداعئ کةيبئر موناحتار ونئث ءتئپتئ تةرلةيتئنئن ايتادئ، سول راس پا؟
- ونئث قان قئسئمئ دا، تامئر سوعئسئ دا بار. ول شئنئمةن دة ءتئرئ ادام ءتارئزدئ تةرلةيدئ.
- ءسئز حامبو لاما يتيگةلوأتئث جاعدايئن قالاي تذسئندئرة الاسئز، ول سوندا ءولئ مة الدة مةديتاسيادا وتئر ما؟
- شئرئمةي 80 جئلدان استام ساقتالعان دةنة تؤرالئ ةستئگةنئم جوق. مذنداي دذنية جذزئندة جوق! مةن وعان وسئنداي عانا سيپاتتاما بةرة الامئن
- ةگةر ول ءتئرئ بولسا جانة مةديتاسيادا وتئرسا، ودان قاشان شئعادئ؟
- بئزگة کةلةسئ بؤددا کةلةتئن ؤاقئتتان کةيئن، ياعني شامامةن ةکئ مئث جئلدان سوث.
- ول ءسئزدئث ويئثئزشا بؤددانئث دارةجةسئنة جةتتئ مة؟
- بذل ساؤالعا ةشکئم جاؤاپ بةرة الامايدئ.
- ول سانساردئث (بؤدداشئلار ذعئمئنداعئ کارمامةن شةکتةلگةن ءولئم مةن تؤؤدئث شةتسئز قايتالانؤئ) شةگئنةن شئعا الدئ ما؟
- شئقتئ.
- ول شئنئمةن دة عاسئرعا جؤئق ؤاقئت وسئلايشا وتئرؤعا قالاي قول جةتکئزدئ ةکةن؟
- ءتوزئمدئ ةثبةگئمةن.
لامالاردئث ايتؤئنشا، يتيگةلوأ "بذکئل قذبئلئستئث ناعئز شئندئعئ بولئپ تابئلاتئن بوس کةثئستئکتئث جانجاقتئ جانة ساپالئ تالداماسئن جاسادئ جانة وعان ءئس جذزئندة تؤرا ماعئناسئندا قول جةتکئزة ءبئلدئ" (بذل ءپالساپانئ ةش تذسئنئکسئز سول کذيئندة جةتکئزؤگة تئرئسئپ وتئرمئن).
دةنةنئ زةرتتةگةن ساراپشئلار سول جولئ يتيگةلوأ تانئندة تةمئردئث، مئرئشتئث، کذمئستئث، يودتئث جوقتئعئن دالةلدةگةن بولاتئن. ونئث ئشکئ اعزاسئ تؤرا ءبئر بوس کةثئستئک ءتارئزدئ.
عالئمدار وسئ تاثعاجايئپ بوس کةثئستئک باکتةريا اتاؤلئنئ جويئپ، مذردةنئث شئرئمةؤئنة سةبةپشئ بولئپ وتئر دةگةن ذيعارئم ايتادئ.
ءسانيا تويکةن، اتئراؤ - ؤلان-ؤدة - يأولگينسک - اتئراؤ
دةرةككوز:«جاس الاش» گازةتئ