ساراپشىلار رەسەي 8 مەملەكەتكە ءبولىنۋى مۇمكىن ەكەنىن بولجادى
ءتىپتى، سوڭعى جىلداردىڭ وزىندە ۋىسىنان ۋكراينا سىندى الىپ ەلدى شىعارىپ الدى. ۋكراين حالقىنىڭ سەرپىلۋى رەسەي ىشىندەگى از ۇلتتاردىڭ ءھام ىقپالىنداعى وزگە دە مەملەكەتتەردىڭ ۇلتتىق رۋحىنىڭ ويانۋىنا تۇرتكى بولدى دەپ جازدى qazaquni.kz.
رەسەي جەر كولەمى جاعىنان الەمدە ءبىرىنشى ورىن الاتىن - الىپ دەرجاۆا. حالىق سانى بويىنشا 142 ميلليون تۇرعىنى بار كورشىمىز قىتاي، ءۇندىستان، ا ق ش، يندونەزيا، برازيليا، پاكىستان، بانگلادەش جانە نيگەريادان كەيىنگى 9-ورىن الادى.
بۇگىندە بۇل فەدەراتسيا قۇرامىنا 21 رەسپۋبليكا كىرەدى. وسى 21 رەسپۋبليكانىڭ بارلىعى دەرلىك ۇلتتىق مەملەكەتتىك قۇرىلىم سانالادى. وسىعان دەيىن اتالعان 21 رەسپۋبليكانىڭ ءبارى بولماسا دا، تەڭ جارىمى تاۋەلسىزدىك الۋعا تالپىناتىنى جازىلىپ كەلگەن بولاتىن. رەسەي وسىعان دەيىن ءبىرتۇتاس گرۋزيانى ەكىگە ءبولىپ تاستادى. ونان كەيىن قىرىمدى الىپ، ۋكراينانىڭ تىنىشتىعىن بۇزدى.
مىسالى، قازىر الەمدىك قاۋىمداستىق الەمدىك نارىقتاعى مۇنايدىڭ باعاسى كۇرت تومەندەتە سالدى. مۇنداي كەزدە نە بولادى؟ رەسەيدە الەۋمەتتىك جاعداي ۋشىعادى دا، ءار رەسپۋبليكا ءوزىنىڭ دەربەس ەل بولۋ ماسەلەسىن قويىپ، تاۋەلسىزدىككە تالپىنادى. ولاردىڭ ءبىرازى ونسىز دا تاۋەلسىزدىگىن جاريالاۋ جولىندا كۇرەسىپ كەلەدى.
مىسالى، الەۋمەتتىك احۋالى تۇراقتى تاتارستان: «ءبىز نەگە بۇكىل رەسەيدى نەمەسە باسقا رەسپۋبليكالاردى باعۋعا ءتيىسپىز. ءبىز رەفەرەندۋم وتكىزۋ ارقىلى بولىنەمىز» دەيتىن جاعدايعا جەتتى. رەسەي - فەدەراتيۆتى ەل. دەمەك، زاڭ بويىنشا كەز كەلگەن رەسپۋبليكا مۇنداي تالاپ قويا الادى. ەگەر دە، تۋرا وسىنداي باستاما كوتەرىلسە، الەمدىك قاۋىمداستىق قولداپ، از ۇلتتارعا مۇمكىندىگىنشە بولىسادى.
ساراپشىلار: «رەسەيدىڭ ىدىراۋىنا نەگىزىنەن ءۇش ماسەلە سەبەپ بولۋى مۇمكىن. ونىڭ ەكەۋى تابيعي ءۇردىس ارقىلى كەلسە، ءبىرى سىرتقى كۇشتەردىڭ ىقپالىمەن جۇزەگە اسادى» دەيدى. ءبىرىنشى تابيعي سەبەپ: سوڭعى ونجىلدىقتا حانتى-مانسي، يامال-نەنەتس، تايمىر سياقتى اۆتونوميالىق وكرۋگتەرىندە، ساحا سەكىلدى بىرنەشە ۇلتتىق رەسپۋبليكالاردا تۋۋ كورسەتكىشى وتە جوعارى، ءولىم-ءجىتىم از. ال نەگىزىنەن ورىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرى شوعىرلانعان ەلدى-مەكەندەر مەن جالپى ورتالىق رەسەيدە تۋۋ كورسەتكىشى تومەن. بۇل رەسەيدەگى از ۇلتتاردىڭ كوبەيۋىنە، ورىستاردىڭ سانىنىڭ كەمۋىنە ىقپال ەتەدى.
ەكىنشى سەبەپ، رەسەي فەدەراتسياسىندا مۇسىلماندار سانىنىڭ كۇرت ءوسىپ بارا جاتۋى. بۇل تۇركى حالىقتارىنىڭ تاۋەلسىزدىككە جەتۋىنە مول مۇمكىندىك تۋعازادى. قازىر رەسمي دەرەك بويىنشا رەسەي حالقىنىڭ 15 پايىزى مۇسىلماندار. الداعى 20 جىلدا ولاردىڭ ەلدەگى ۇلەس سالماعى 25-30 پايىزدى قۇراۋى مۇمكىن.
ءۇشىنشى سەبەپ، سىرتقى كۇشتەردىڭ ىقپالى ەكەنىن ايتقان بولاتىنبىز. ماسەلەن، ءبىراز ۋاقىت بۇرىن ا ق ش- تىڭ ورتالىق بارلاۋ باسقارماسىنىڭ ساراپشىلارى 2015-جىلعا قاراي رەسەي 6 نەمەسە 8 مەملەكەتكە ىدىراپ كەتەتىنىن ايتقان ەدى.
ورتالىق بارلاۋ باسقارماسىنىڭ بولجامىنا سۇيەنسەك، بىرىنشىدەن رەسەيدەگى قازىرگى تاڭداعى قالىپتاسقان ەكونوميكالىق جاعدايدى تومەندەپ بارادى. ەكىنشىدەن، الىپ دەرجاۆانىڭ عىلىمي، تەحنيكالىق جانە ادام تۇرعىسىنان العانداعى الەۋەتى تىم ءالسىز. ۇشىنشىدەن، ىشكى قايشىلىقتارى ۇدەي تۇسۋدە. تورتىنشىدەن، قازبا بايلىقتارى مول ءھام رەسەيدىڭ 1/3 بولىگىن الىپ جاتقان ءبىر عانا ءسىبىردىڭ وزىندە مەملەكەت حالقىنىڭ بەس-اق پايىزى تۇرادى.
ۇلى بىريتانيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى مارگارەت تەتچەر: «ءسىبىر سياقتى الىپ ايماقتىڭ رەسەي سياقتى ءبىر عانا مەملەكەتكە قاراعانى - ادىلەتسىزدىك» - دەگەنى تاعى بار. قازىر رەسەي فەدەراتسياسىندا 21 رەسپۋبليكا بار. وسى 21 رەسپۋبليكا رەسەي اۋماعىنىڭ 28,6 پايىزىن الىپ جاتىر، مۇندا، جالپى، ەلدەگى حالىقتىڭ 16,9 پايىزى مەكەندەيدى. بۇل رەسپۋبليكالار ۇلتتىق-مەملەكەتتىك قۇرىلىم بولىپ تابىلادى، ياعني رەسەي قۇرامىندا بولا تۇرا، بەلگىلى ءبىر حالىقتىڭ (حالىقتاردىڭ) مەملەكەتتىلىگىن كورسەتەدى. ولار: ادىگەيا، التاي، باشقۇرتستان، بۋرياتيا، داعىستان، ينگۋشەتيا، كاباردا-بالقار، قالماقستان، قاراشاي-چەركەسيا، كارەليا، كومي، ماري ەل، موردوۆيا، ساحا، سولتۇستىك وسەتيا، تاتارستان، تىۆا، ۋدمۋرت، حاكاسيا، شەشەنستان، شۋاش رەسپۋبليكالارى.
سوڭعى كەزدە باتىس سالعان سانكسيانىڭ كۇشەيگەنى سونشالىق رەسەيدىڭ حالى مۇشكىلدەنە باستادى. بۇل ا ق ش- تىڭ ورتالىق بارلاۋ باسقارماسىنىڭ ساراپشىلارى ايتقان 2015-جىلعا قاراي رەسەي 6 نەمەسە 8 مەملەكەتكە ىدىراپ كەتەدى دەگەن پىكىرىنىڭ شىندىققا اينالا باستاعانىنىڭ كورىنىسى بولۋى مۇمكىن.
