ەلوردا ىرگەسىندە ەر ادام 8 جىلدان بەرى بۇيرەكسىز ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى
ءار ەكى كۇن سايىن اجالمەن بەتپە- بەت كەلىپ، تاتار ءدامى مەن كورەر كۇنىنىڭ بارلىعىنان ۇيىنە امان ورالاتىن جاڭاباي اعامىز بىزدەرگە كوزىنە جاس الىپ تۇرىپ، بۇل دەرتكە قالاي دۋشار بولعانىن، ودان بەرگى عۇمىرىنداعى كورگەن قيىندىقتارىن بايانداپ بەردى.
ساپ- ساۋ جۇرگەن اعامىزدىڭ 2006 - جىلى اياقاستىنان قوس بۇيرەگى ىستەن شىققان. بۇيرەك - ءار بەس مينۋت سايىن ادام بويىنداعى بەس ليترگە جۋىق قاندى تولىقتاي تازارتىپ تۇراتىن تىرشىلىك ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى ورگاننىڭ ءبىرى. ەگەر بۇيرەك ىستەن شىقسا، ۋلى زاتتار ادام دەنەسىنە جايىلىپ، دەنەنى ءىسىرىپ جىبەرەدى. بىلايشا ايتقاندا، ادام دەنەسى ۋلانادى. مۇنىڭ اقىرى ادام ومىرىنە ۇلكەن قاتەر توندىرەتىنى بەلگىلى. مەديتسينا تىلىندە بۇل كىسىنىڭ دەرتى - سوزىلمالى پيەلونەفريت دەپ اتالادى ەكەن. ول - بۇيرەكتىڭ جانە بۇيرەك تۇبەگىنىڭ كوبىنەسە ينتەرستيتسيالىق تالشىعىنىڭ قابىنۋى جانە بۇيرەكتىڭ ەڭ ءجيى كەزدەسەتىن اۋرۋى.
بۇيرەك ىستەن شىقسا، ادامدار دياليزدىك قۇرىلعىعا تاڭىلادى. دياليزدىك قۇرىلعى بۇيرەكتىڭ قىزمەتىن اتقارىپ، ادامنىڭ قانىن تازالاپ، وزىنە قايتا قۇيادى. ادام ءومىرىن ساقتاپ تۇرۋ ءۇشىن بۇل قۇرىلعىعا كۇنارا جاتىپ تۇرۋ كەرەك، بۇل دەگەنىمىز ناۋقاس اپتاسىنا 3 مارتە قان تازارتاتىن اپپاراتتىڭ كومەگىنە جۇگىنەدى دەگەن ءسوز.
بۇل كىسىگە مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلگەن ءبىر كومەك، وسى دەرتكە شالدىققاننان 4 ايدان كەيىن جۇبايىن وزىنە كۇتۋشى ەتىپ تاعايىنداپ بەرگەن. بۇل I دارەجەلى مۇگەدەكتەرگە جاسالاتىن قامقورلىق. از دا بولسا ارنايى جالاقىسى بار.
بايقاعان بولساڭىزدار، دارىگەرلەر مۇنداي ناۋقاستاردىڭ ءومىرىن نەبارى ەكى كۇنگە سوزىپ بەرەدى. قالعانى جاراتقاننىڭ قولىندا! قالادا تۇراتىن ناۋقاستاردىڭ جايى ءسال دە بولسا جاقسى، ال اۋىلدا تۇراتىن دەرتتى كىسىلەر قىستىڭ كوزى قىراۋدا جول جابىلىپ، قار باسىپ، كەلە الماي قالسا، ءبىتتى دەگەن ءسوز. سول كۇن ونىڭ سوڭعى كۇنى بولماق.
قان تازالايتىن قۇرىلعىعا ءار تاڭىلعان سايىن قول قويامىز!
ءيا، دياليز قۇرىلعىسى - ول دا ءبىر تەمىر! تەمىردىڭ قولىنان ادام جانىن ايالاۋ كەلمەيدى جانە تەمىر بولعان سوڭ بۇزىلماي تۇرمايدى. جوعارى قىسىممەن ادام بويىنان قاندى سورىپ الىپ، تازارتىپ، قايتا قۇيىپ جاتقان ساتتەردىڭ بىرىندە قىسىم ارتىپ كەتسە، ونى ادامنىڭ تامىرلارى كوتەرە المايدى. ياعني، جارىلادى. تامىر - جارىلسا جالعاي سالاتىن سىم ەمەس. سوندىقتان بۇل قۇرىلعىعا ءار جاتقان سايىن ناۋقاستار ارنايى قول قويادى ەكەن. بۇنىسى «ەگەر ەم قابىلداۋ كەزىندە قانداي دا ءبىر وقىس وقيعا بولىپ (اپپارات بۇزىلىپ، قىسىم وزگەرىپ دەگەندەي) ، ولاي- بۇلاي بولىپ كەتسەم، ەشكىمگە كىنا ارتپايمىن» دەگەندى بىلدىرەدى.
ادام ءار ەكى كۇن سايىن وسىنداي ويمەن قول قويىپ جاتقانىن كوز الدىڭىزعا ەلەستەتىڭىزشى؟! ءار قول قويعان سايىن بەينە ولىمگە ءوز كەلىسىمىڭمەن بارا جاتقانداي بولماي ما!
ءبىر- بىرىمىزگە باۋىر باسپايمىز!
بۇيرەگى جۇمىسىن توقتاتقان جاندار ەل قاتارلى توي- تومالاققا بارمايدى، ۇيدەن ۇزاپ شىقپايدى، ۋاقتىلى اس ءىشىپ، ۋاقتىلى دەمالۋلارى كەرەك. سودان دا بولار، ولار بىرەۋمەن اڭگىمەلەسكىسى كەلەدى. جالعىزدىق پەن ۇنسىزدىكتەن جالىعادى.
ءبىراق، سوزىلمالى گەمودياليز ءبولىمىنىڭ ناۋقاستارى ءبىر- بىرىمەن تانىسىپ، جاقىن سويلەسىپ، باۋىر باسۋلارىنا بولمايدى. ونىڭ دا ءوز سەبەبى بار.
اعامىزدىڭ ايتۋىنشا، ونىڭ سىرى مىنادا ەكەن: اپپاراتتا تاڭۋلى جاتقان جەرىنەن كەي ناۋقاستار جان تاپسىرىپ جاتاتىن كەز دە بولىپ تۇرادى. بۇنداي ساتتە ەت جۇرەكتى ادام بالاسى كوزىنە جاس الىپ، كوڭىلى بوساپ كەتەتىنى بار. وسىنداي كوڭىل اۋانى فيزيولوگيالىق قۇبىلىسقا اينالىپ، قىسىم كوتەرىلەدى. ال قۇرىلعىدا جاتقان ادامنىڭ قىسىمى ءبىرقالىپتى بولۋى كەرەك. كوز الدىڭدا بەيتانىس بىرەۋدىڭ ءولى دەنەسىن الىپ كەتىپ بارا جاتقانى كەشە عانا قولىن قىسىپ، قۇشاعىڭا باسقان، باۋىرىڭداي بولىپ كەتكەن جاقىن ادامنىڭ مۇردەسىن شىعارىپ بارا جاتقانعا قاراعاندا ءسال دە بولسىن جەڭىلىرەك تيەدى. سوندىقتان، ناۋقاستار ءبىر- بىرىمەن لاجى بولسا تانىسپاي، تىلدەسپەي جۇرگەنى لازىم.
«جىعىلعانعا - جۇدىرىق»
«ءبىر اينالدىرعاندى شىر اينالدىرادى» دەمەكشى، اراعا ءبىر جىل سالىپ، جۇقارعان دەنساۋلىق تاعى سىر بەرەدى. اعامىزدىڭ دەنەسىنە قان شاۋىپ، جارتى ءتانى جانسىزدانىپ قالادى. بۇل جولى ول كىسىگە ينسۋلت دەگەن دياگنوز قويىلادى.
بالاسىنىڭ الدى ءالى مەكتەپ بىتىرمەگەن جاڭاباي اعامىز سول كەزدە قۇدايدان وسىلار قاراقۇلاقتانىپ، تىم قۇرىعاندا مەكتەپ بىتىرگەنىنشە عۇمىر بەرە كور دەپ تىلەگەنىن ايتادى. سەبەبى، جارتى كۇن ەم قابىلداۋ ۋاقىتىنان كەشىكسە، بۇل كىسىنىڭ ءومىر ءسۇرۋى ەكىتالاي ەدى. ءتاڭىرى تىلەۋىن ارتىعىمەن بەرىپ، بۇل كۇندە جاڭاباي اعامىز سول كەزدە 9 - سىنىپ وقىپ جۇرگەن ۇلىنىڭ ۇيلەنىپ، باسىنا شاڭىراق كوتەرگەن قۋانىشىنا دا امان جەتىپتى.
دەرتتىڭ داۋاسى - دونور
قازىرگى تاڭدا دياليزدىك قۇرىلعىنىڭ كومەگىنە سۇيەنگەن ناۋقاستار سانى ەكى مىڭعا جۋىق. بۇل ناۋقاستاردىڭ بارلىعىنىڭ بۇيرەگى ىستەن شىققان، دونور بۇيرەك قانا ولاردىڭ ودان ءارى ءومىرىن ۇزارتا الادى. اتاپ ايتا كەتەر جايت، سوڭعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە اعزا الماستىرۋ وتالارىنا دەگەن وڭ كوزقاراس قالىپتاسىپ، ترانسپلانتاتسيا ماسەلەلەرى دە شەشىلىپ كەلەدى ەكەن. استانا قالاسىندا ءبىر كلينيكا، الماتى قالاسىندا ەكى بىردەي كلينيكا قازىر اعزا الماستىرۋ جۇمىستارىن جولعا قويعان.
بۇرىن دونوردىڭ جوقتىعىنان ەلىمىزدە مۇنداي وتالار مۇلدەم جاسالماسا، قازىر تۋىستىق دونور ارقاسىندا وتالار سانى كۇن ساناپ كوبەيۋدە. ءبىراق بارلىق ناۋقاستاردىڭ تاۋەكەلگە بارىپ، ءبىر بۇيرەگىن بەرەتىن اعايىن- تۋىسى تابىلا بەرمەيدى. مۇنداي جاعدايدا قالعان ناۋقاستاردىڭ ماسەلەسىن ازىرگە شەشۋ مۇمكىن بولماي وتىر.
ەل ىشىندە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى مەن اتقارىلىپ جاتقان شارالاردان سوڭ حالقىمىز ترانسپلانتاتسياعا كوزقاراسى وزگەرگەن. تۋىستىق دونوردىڭ كوبەيىپ كەلە جاتقانى - وسىنىڭ ايعاعى. ال الداعى ۋاقىتتا مايىتتىك دونور كوبەيسە، ەلىمىزدەگى تالاي ناۋقاستىڭ دەنساۋلىعى دۇرىستالار ەدى.
شىن مانىندە، اعزا دونورلىعىنا ءزارۋ ادامدار جەتەرلىك. ستاتيستيكالىق دەرەك بويىنشا، ءدال قازىرگى تاڭدا 2 مىڭداي ادام دياليزدىك قۇرىلعىنىڭ ارقاسىندا كۇن كورىپ ءجۇر. ءدال وسىنشا ادامعا دونور قاجەت دەگەن ءسوز. بۇل كورسەتكىش انىقتالعان بەرى دە ءبىراز ۋاقىت وتكەن ەكەن، سوندىقتان ناۋقاستاردىڭ سانى ارتقان بولۋى مۇمكىن.
ءالى دە ءۇمىتىمدى ۇزبەيمىن!
جاڭاباي اعامىزدى تاڭنان- تاڭعا سۇيرەپ كەلە جاتقان اۋەلى سۇتپەن كەلگەن قايسار مىنەزى بولسا، ەكىنشى، ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعى! ءيا، ول كىسى ءومىردى سۇيە بىلەتىن جان. ءالى دە جاڭا تۇسكەن كەلىنىنىڭ جارىق دۇنيەگە ءسابي اكەلگەنىن كورىپ، اتا اتانسام دەگەن ارمانى بار. ءبىراق.. .
استاناداعى جەدەل جاردەم ع ز ي- ءىنىڭ گەمودياليز بولىمىنەن ەم الاتىن اعامىز ەكى كۇننىڭ بىرىندە اۋىلدان قاتىنايدى. قاقاعان ايازدا بۇل ساۋ ادامنىڭ وزىنە اۋىر تيەدى، ناۋقاس ادام ءۇشىن ءتىپتى قيىن شارۋا. ءبىراق، كەلمەسكە امال قايسى؟ ! سول ءۇشىن اعامىز ەلوردادان باسپانا الۋ كەزەگىنە تىركەلىپ، تالاي تابالدىرىقتى توزدىرعان. ءبىرىنشى توپتىڭ مۇگەدەگى، استانانىڭ تىركەۋىندە بۇرىننان تۇر.
«دەنىم ساۋ بولسا اۋىلىمدا- اق جاتا بەرەر ەدىم، ەم ءۇشىن ەلورداعا قونىستانۋىم كەرەك بولىپ تۇر»، - دەيدى ءوزى.
جاقىندا اعامىز «سامۇرىق قازىنا» جىلجىمايتىن مۇلىك قورى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى، ۇيگە مۇقتاج جاندارعا باسپانا بەرۋ ءۇشىن قۇجات جيناپ باستادى دەگەندى ەستىپ، كوپپەن بىرگە تىركەلگەن. ەندى ءبىر ايدىڭ كولەمىندە ناتيجەسى شىعاتىن كورىنەدى. كەلەر كۇنگە دەگەن بار ءۇمىتىن وسى باعدارلاماعا ارتىپتى. راسىمەن، بۇدان باسقا قانداي مۇقتاجدىق بولۋى مۇمكىن؟ ! بىرەۋگە استانادا پاتەرلى بولۋ - تاعى ءبىر ءۇيلى بولۋ، ەندى بىرەۋگە - قۋانىش، تاعى بىرىنە - ومىرىندەگى ەڭ ۇلكەن باقىت! ال جاڭاباي اعامىز ءۇشىن ول - ءومىر!
راس، ءومىردىڭ قادىرىن بىلمەيمىز! ءار ءساتىڭ، ءار سەكۋندىڭ - مۇڭسىز، ءار مينۋتىڭ - ۋايىمسىز، ءار ساعاتىڭ - قايعىسىز ءوتىپ جاتسا، ەڭ ۇلكەن مۇمكىندىك پەن ەڭ ولشەۋسىز باقىت وسى عوي! «اۋىرماڭىز، اعا» دەدىك. قولىن قىسىپ، ساۋىعىپ كەتۋىن تىلەدىك. لايىم، قابىل بولعاي!
ەربول جانات
