قازاقتان شىققان تۇڭعىش انتروپولوگ ورازاق سماعۇلوۆتىڭ 85 جاس مەرەيتويىنا ارنالعان سالتاناتتى شارا ءوتتى - فوتو

 ورازاق سماعۇلوۆ - تۇڭعىش وتاندىق انتروپولوگ، قازاقستانداعى انتروپولوگيا مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، ق ر  ۇ ع ا اكادەميگى، بولونيا عىلىم اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت مۇشەسى، ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى، ق ر عىلىمى مەن تەحنيكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.

ول - ەلىمىزدەگى ق ر  ب ع م  ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى جانىنان اشىلعان العاشقى ەتنيكالىق انتروپولوگيا زەرتحاناسى مەن ق ر مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيىنىڭ فيزيكالىق انتروپولوگيا زەرتحاناسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى.

 «ورازاق اعامىز قازاق زيالىلارىنىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىدەگى تانىمال تۇلعاسى. بۇل كىسىنىڭ انتروپولوگيا عىلىمى ارقىلى قازاقتىڭ شىعۋ تاريحىن ەگجەي- تەگجەي زەرتتەگەنى ءۇشىن ۇلتشىل اتانعان كەزى دە بولعان. الايدا ول باسىنا تونگەن قاۋىپ- قاتەرگە قاراماستان ءوزىنىڭ ازاماتتىق ۇستانىمىنان اينىعان جوق. وسىلايشا ءبىزدىڭ كىم ەكەنىمىزدى دۇنيەجۇزىنە پاش ەتتى. بۇل ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن ەرلىككە پارا- پار ءىس»، - دەدى جيىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى كامال بۇرحانوۆ.

 اكادەميك و. سماعۇلوۆتىڭ زەرتتەۋلەرىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ انتروپولوگيالىق مالىمەتتەرى العاش رەت قازاق حالقىنىڭ ەتنيكالىق تاريحى مەن ەتنوگەنەزى بويىنشا تاريحي دەرەك رەتىندە پايدالانىلدى. ونىڭ پالەوانتروپولوگيا، ەتنيكالىق كرانيولوگيا، سەرولوگيا، سوماتولوگيا، ودونتولوگيا، دەرماتوگليفيكا ماسەلەلەرى بويىنشا جاساعان عىلىمي قىزمەتى قازاقستاننىڭ ەجەلگى، ورتا جانە قازىرگى كەزدەگى تۇرعىندارىنىڭ اراسىنداعى 40 عاسىر بويعى گەنەتيكالىق ساباقتاستىقتى ايقىنداۋعا زور ۇلەس قوستى، قازاق پوپۋلياتسياسى گەنوفوندىنىڭ ءبىرتۇتاستىعى مەن ولاردىڭ الىس جانە جاقىن فيزيكالىق اتا- بابالارىمەن گەنەتيكالىق بايلانىسىن دالەلدەدى.

 «ورازاق سماعۇل ۇلى ۇلتىنىڭ تاريحى مەن تاعدىرىنا شىنايى جانى اشىپ جۇرگەن گۋمانيست عالىم. ءبىزدىڭ قازاق تەگى مىقتى حالىقتاردىڭ ءبىرى. سونداي مىقتى حالىقتىڭ اتا- تەگىن تەكتەپ، زەرتتەپ، ۇلكەن عىلىمي ەڭبەكتەر جازىپ جۇرگەن عالىمداردىڭ ءبىرى - وسى ورازاق سماعۇل ۇلى. ول جارقىراپ تۇرعان جاس شاعىندا قازاقستاننىڭ ءاربىر ءوڭىرىن ارالاپ، رۋلار مەن تايپالاردىڭ انتروپولوگيالىق قاندارىن زەرتتەپ ەڭبەك جازدى. وكىنىشكە قاراي ول ەڭبەگى كەڭەستىك ساياساتتىڭ قۇرىعىنا ءىلىنىپ، كىتابى ورتەلدى. مىنە، بۇگىنگى مەرەيتوي يەسى وسىنداي قيىنشىلىقتى كورگەن ازامات»، - دەدى جينالعاندارعا تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ۋاحيت شالەكەنوۆ.

 ورازاق سماعۇل ۇلى 300 دەن اسا عىلىمي ەڭبەكتەردىڭ اۆتورى، ولاردىڭ قاتارىندا: «ناسەلەنيە كازاحستانا وت ەپوحي برونزى دو سوۆرەمەننوستي (پالەوانتروپولوگيچەسكوە يسسلەدوۆانيە) » (1970)، «ەتنيچەسكايا گەنوگەوگرافيا كازاحستانا (سەرولوگيچەسكوە يسسلەدوۆانيە) » (1977)، «ەتنيچەسكايا انتروپولوگيا كازاحستانا (سوماتولوگيچەسكوە يسسلەدوۆانيە) » (1982)، «ەتنيچەسكايا ودونتولوگيا كازاحستانا» (1989، اۆتورلىقتا)، «ابىلاي حان: تاريحي انتروپولوگيالىق زەرتتەۋ» (1999، اۆتورلىقتا)، «التاي قازاقتارى» (2003، اۆتورلىقتا)، «ەتنيچەسكايا انتروپولوگيا كازاحسكوگو نارودا» (2007، اۆتورلىقتا)، «يستوريچەسكايا انتروپولوگيا كازاحسكوگو نارودا» (2008، اۆتورلىقتا)، «قازاق حالقىنىڭ انتروپولوگيالىق تاريحى» (2011) جانە ت. ب.

ونىڭ عىلىمي جەتەكشىلىگىمەن 4 عىلىم دوكتورى مەن 3 عىلىم كانديداتى دايارلاندى.

 سالتاناتتى جيىندا ورازاق سماعۇلوۆقا «مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسى تابىس ەتىلدى.

       

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى