پولشا ازاماتئ 70 جئلدان كةيئن قازاق حالقئنا باس يؤگة كةلدئ
استانا. 13 - ماؤسئم. قازاقپارات - اشتئق پةن اؤرؤدان امان الئپ قالعان قازاق وتباسئنا العئس ايتؤدئ ار ءئسئ دةپ بئلگةن اندجةي ملئنارةك ةسئمدئ پولشا ازاماتئ 70 جئلدان كةيئن قازاقستانعا قايتئپ كةلئپ، حالقئمئزدئث قوناقجايلئعئ مةن دارحاندئعئن، مةيئرئمئ مةن ماحابباتئن تاعئ ءبئر مارتة سةزئندئ.
ول 1940- جئلئ 2 جاسئندا وزئنةن ءتورت جاس ذلكةن اپكةسئ باربارامةن جانة اناسئ ناتاليامةن قازاقستانعا جةر اؤدارئلئپ، اقمولا وبلئسئ جاقسئ اؤدانئنئث شولاقساندئق، دونسكوة، قيما اؤئلدارئن 4 جئل مةكةن ةتكةن. 75 جاسقا قاراپ وتئرعان قاريا بالالئق شاعئنئث كوثئلسئز ساتتةرئن بئلاي دةپ ةسكة الادئ:
- قازاقستانعا پويئزبةن 2 اي ءجذرئپ كةلدئك. ءبئزدئ كراسيأوة دةگةن ستانساعا اكةلئپ ءتذسئردئ دة، شولاقساندئققا اپارئپ تاستادئ. ءذيسئز-كذيسئز دالادا ءومئر سذردئك. شةشةمنئث ساقتاپ جذرگةن تاماعئن تالعاجاؤ ةتتئك. سؤدئ 3 شاقئرئم جةردةگئ ةسئل وزةنئنةن الئپ تذردئق. كةشة ةسئلگة ارنايئ باردئم. جاعاسئندا تذردئم، جئلادئم. كورگةن قيئنشئلئعئمئزدئث بارلئعئ ةسئمة ءتذستئ.
قئس تذسكةندة ءبئزدئ دونسكويعا كوشئرئپ، بوس تذرعان ذيلةردئث بئرئنة ورنالاستئردئ. انام كولحوزعا جذمئسقا تذردئ. وسئ جةردة يمانبايةأتار اؤلةتئمةن تانئستئق. ولار بئزگة پانا بولدئ. ءبئز سولاردئث تاربيةسئن كوردئك. اپامنئث ايتؤئنشا، بئردة يمانبايةأتار اؤلةتئندةگئ اجة بئزگة ماي اكةلئپ بةرئپتئ. ءبئز ونئ جةؤدئث ورنئنا قابئرعاعا جاعئپ ويناپپئز. بالالئق قوي، ايتپةسة اش وتئرعان ادام تاماقتئ ويئنشئق قئلا ما؟ ولار بئزبةن جئلئ-جذمساقتارئن تةث ءبولئسئپ وتئردئ. سول كةزدةگئ ئرئمشئكتئث ءدامئن ةشقاشان ذمئتپايمئن. مةن قامئر مةن ةتتئث جانة قذرت قوسئلعان سورپانئث ءدامئن ةث العاش رةت يمانبايةأتاردئث داستارقانئنان تاتتئم، - دةدئ ول.
سوز اراسئندا قاريا يمانبايةأتار اؤلةتئندةگئ رابيعا اجة اپكةسئن قذرقذلاق (سينگا)، ءوزئن ديفتةريا (تئشقاق) اؤرؤلارئنان ةمدةپ، ولئمنةن الئپ قالعانئن ايتتئ. - اپكةمنئث ءتئسئ بئرئنةن سوث ءبئرئ تذسة باستادئ. كورشئ اجة ونئ كوك ءتذستئ تاسپةن ةمدةدئ. (اشؤتاس ق.م.) كذندة كةلئپ، كوك تاستئ سؤعا سالئپ، سونئمةن اپكةمنئث اؤزئن ءسذرتئپ وتئردئ. اپكةمنئث جاعدايئ جاقسارعان كةزدة وعان قئمئز ئشكئزدئ. ءسويتئپ، ول جازئلئپ كةتتئ. مةنئ قويدئث قذيرئق مايئمةن ةمدةپتئ. قالاي ةكةنئ ةسئمدة جوق، - دةدئ شةتةلدئك ازامات.
بذدان كةيئن اندجةي اقساقال اناسئنئث كةثةس وكئمةتئنئث ازاماتتئعئن الؤدان باس تارتقانئن، سونئث سالدارئنان اباقتئعا جابئلعانئن جانة دونسكويدان قيماعا قونئس اؤدارعانئن بايانداپ: «كةثةس وكئمةتئندة پولياك ارمياسئ قذرئلا باستاعاندا ازاماتتئق اؤئستئرؤ تؤرالئ زاث كذشئن جويدئ. ءسويتئپ، شةشةم قئسئمنان قذتئلدئ. قيمادا جارتئ-اق جئل تذردئق. انام وسئنداعئ ماي زاؤئتئندا جذمئس ئستةدئ. 1944 - جئلئ قازئرگئ جاقسئ، بذرئنعئ ةسئل اؤدانئنا كوشؤ تؤرالئ بذيرئق كةلدئ. كوشپةي قالعاندار كةرئ قايتارئلاتئن بولدئ. انام سئرقاتتانئپ، اؤرؤحانادا جاتقاندئقتان ءبئز كوشتةن قالئپ قويدئق. ءسويتئپ، ءبئزدئ قازاقستاننان ؤكرايناعا اتتاندئرئپ جئبةردئ. بذل جةردة 2 جئل ءجذرئپ، 1946 - جئلئ پولشاعا ورالدئق، - دةدئ.
ءوز ةلئنة تابانئ تيگةن كذنئ اندجةي اكةسئمةن كةزدةسئپتئ. بذل تؤرالئ ول بئلاي دةيدئ: - اكةم اسكةري ادام بولدئ. سوعئستا تذتقئنعا ءتذسئپ قالدئ. فاشيستةر وعان ءتذرلئ تاجئريبة جاساپتئ. تاثنان كةشكة دةيئن مذزداي سؤدا ذستاپتئ. مذنداعئ ماقسات تةثئز فلوتئنئث سولداتتارئ قانشا گرادؤس سؤئق سؤعا شئدايتئنئن، ولارعا قاي كةزدة كومةك كورسةتؤ قاجةت ةكةنئن انئقتاؤ بولئپتئ. تذتقئننان بوساعان سوث اكةم باسقالار سةكئلدئ باتئسقا ةمةس، پولشاعا بةت الئپتئ. بوسقئنداردئ وتانئنا ورالتؤ مةكةمةسئنة قئزمةتكة تذرئپ، وتباسئن ئزدةي باستاپتئ. ءسويتئپ ءجذرئپ ءبئزدئث قاي جاققا جونةلتئلگةنئمئزدئ انئقتاپتئ. ...ءبئزدئ ؤكراينادان پولشانئث پوزنان قالاسئنا جئبةردئ. پويئزدان تذسكةن انام ءجون سذراؤ ءذشئن ءبئرئنشئ كةزدةسكةن ةر ادامدئ توقتاتتئ. ول ءسال ءذنسئز تذردئ دا: «ناديا، سةن مةنئ تانئمادئث با؟ - دةدئ. انام جئلاپ جئبةردئ. قارسئ الدئمئزدا تذرعان اكةمئز ةكةن. ول ؤكراينادان كةلةتئن پويئزدئث سوثعئ ايالداماسئ پوزنان ةكةنئن ءبئلئپ، پةررونعا ءبئزدئ كةزدةستئرئپ قالارمئن دةگةن ويمةن كةلئپتئ.
اكةمئزبةن بئرگة 5 جئل تذردئق. باقئتتئ ءومئر سذردئك. دذنيةگة مةچةسلاأا ةسئمدئ قارئنداسئم كةلدئ. كةيئن اكةم اؤئر ناؤقاستان كوز جذمدئ. اپكةمدئ جوعارئ وقؤ ورنئندا وقئتؤ ءذشئن مةن 14 جاسئمنان باستاپ جذمئس ئستةدئم. اپكةم وقؤ بئتئرگةننةن كةيئن مةن دة ءبئلئم قؤدئم. زاثگةر ماماندئعئن الئپ شئقتئم. قازاقتاردان، ونئث ئشئندة يمانبايةأتار اؤلةتئنةن كورگةن جاقسئلئقتارئ جايلئ اندجةيدئث اپكةسئ «ةسئمدة...» دةگةن كئتاپ جازئپتئ. بذل كئتاپ ةؤروپانئث ةلةكتروندئ كئتاپحاناسئنا ورنالاستئرئلئپتئ. پولشالئق ازامات قازاقستانعا جاساعان ساپارئنان سوث كئتاپتئ ءارئ قاراي جالعاستئرماقشئ ةكةن. «كةزئندة «سئزدةرگة كومةك كورسةتكةن جانداردئ ئزدةپ تاؤئپ، ولارعا راقمةت ايتؤ اناثئزدئث اماناتئ ما ةدئ؟» دةگةن ساؤالئمئزعا اندجةي اقساقال: «جوق، انام مذنداي امانات جاساعان ةمةس. مةن قازاقستانعا كةلؤگة 3 جئل جينالدئم. وسئ وي ماعان مازا بةرمةي قويدئ. جاقسئلئعئن كورگةن اؤلةتكة العئس ايتؤدئ ءوزئمنئث بورئشئم دةپ ءبئلدئم. بذعان دةيئن 2 رةت ينفاركت الدئم. سوعان قاراماستان، قازاق حالقئنا، ونئث ذلدارئ مةن قئزدارئنا باس يؤگة كةلدئم. مةنئمةن بئرگة اپكةم دة كةلگئسئ كةلدئ. الايدا ونئث دةنساؤلئعئ جارامادئ. مةنئ شئعارئپ سالعاندا اپكةم كوزئنئث جاسئن تئيا الماي تذردئ.
ةؤروپا چةمپيوناتئ باستالعان سوث جول ءجذرؤدئث قيئن بولاتئنئن الدئن الا بولجاپ، بيلةتتئ قاثتار ايئندا الئپ قويدئم. اؤة رةيستةرئنئث كةشئگؤئنة بايلانئستئ قازاقستانعا 24 ساعات ذشئپ كةلدئم. قاتتئ شارشادئم. ءبئراق بذعان وكئنبةيمئن. ويتكةنئ مةن يمانبايةأتار اؤلةتئنئث ذرپاقتارئن تاپتئم. كوز جذمعان قاريالاردئث رؤحئنا تاعزئم ةتتئم»، - دةپ جاؤاپ بةردئ.
وسئ كةزدة اثگئمةگة شةتةلدئك قوناقتئ شاثئراعئنا شاقئرئپ، داستارقانئن جايئپ وتئرعان گالينا يمانبايةأا ارالاستئ.
- اقمولا وبلئسئنئث، جاقسئ اؤداندئق اكئمشئلئگئنةن قوثئراؤ شالئپ، پولشالئق ازاماتتئث يمانبايةأتار اؤلةتئن ئزدةپ جذرگةنئن ايتقاندا تاثعالدئم. كئم؟ نة ءذشئن؟ دةگةن سذراقتار تؤئندادئ. قاتتئ قوبالجئدئم. ...اكةم قامةت 1943 - جئلئ 10 - مامئر كذنئ 18 جاسقا تولا سالئسئمةن ءوزئ سذرانئپ سوعئسقا كةتتئ. جةثئس كذنئن بةرليندة قارسئ الدئ. سوعئستان كةيئن قيراعان قالالاردئ قالپئنا كةلتئرؤمةن اينالئستئ. ةلگة 1948 - جئلئ ورالدئ. مةكتةپتة العاشقئ اسكةري دايئندئقتان ساباق بةردئ. كةيئن قالالئق اأتوبازادا ديرةكتور بولدئ.
ءبئز پولياك وتباسئنا قول ذشئن سوزعان يمانباي اتا مةن رابيعا اجةنئث نةمةرةلةرئ بولامئز. ولاردئ ءبئزدئث ايماقتئث ءبارئ بئلةدئ. وتة قاراپايئم ءارئ مةيئرئمدئ جاندار دةپ ماقتاپ وتئرادئ، - دةدئ ول. اثگئمة بارئسئندا اندجةي اقساقالدئث جاقسئ اؤدانئنا ساياحات جاساعانئ بةلگئلئ بولدئ. ماسةلةنئث ءمان-جايئن ناقتئلاؤ ءذشئن ءبئز اؤدان اكئمئنئث ورئنباسارئ الماگذل براليناعا حابارلاستئق. ول بولعان وقيعانئ بئلاي باياندادئ:
- جاقسئ اؤدانئنئث اكئمدئگئنة پولشا ازاماتئ اندجةي ملئنارةكتئث قازاقستانعا كةلئپ، بذرئن ءوزئ جانة وتباسئ تذرعان اؤئل ادامدارئمةن كةزدةسئپ، دذنيةدةن وتكةن كئسئلةردئث بةيئتتةرئنة زيارات ةتكئسئ كةلةتئنئ تؤرالئ قازاقستاننئث پولشاداعئ ةلشئسئنئث كةثةسشئسئ اسقار ابدراحمانوأتئث حاتئ كةلدئ. اؤدان اكئمئنئث تاپسئرماسئمةن ذيئمداستئرؤ جذمئستارئنا دةرةؤ كئرئسئپ كةتتئك. حاتتا كورسةتئلگةن كئسئلةردئ ئزدةستئرؤ كةزئندة اؤئلدارعا، اؤداندئق مذراعاتقا بئرنةشة سذرانئس جئبةرئلدئ. ناتيجةسئندة ا.ملئنارةكتئث وتباسئن امان ساقتاپ قالعان قالعان يمانبايةأتار مةن شمئگليا وتباسئلارئنئث ذرپاقتارئ تابئلدئ. بذلئمباي يمانبايدئث بالاسئ قامةتتئث قئزئ گالينا يمانبايةأانئث استانا قالاسئندا تذراتئنئ، سونداي-اق ونئث ءئنئسئ جانةلدئث بالالارئ جاقسئ اؤئلئندا، ال شمئگليانئث قئزئ ءبئزدئث اؤدانداعئ زاپوروجة اؤئلئندا تذراتئنئ جانة بذلئمباي يمانبايدئث، يمانبايةأ قامةتتئث، جانةل جانة ولاردئث اناسئ رابيعانئث زيراتئ جاقسئ اؤئلئندا ةكةنئ انئقتالدئ.
ماؤسئم ايئنئث 5 ئ كذنئ ءبئز استاناعا ارنايئ كولئك جئبةرئپ، اندجةي اقساقالدئ جاقسئ اؤدانئنا الدئردئق. ةث اؤةلئ پولشا ازاماتئ اؤدان اكئمئ يبراگيم قابدؤعاليةأپةن كةزدةستئ. اؤدان اكئمئ الئستان ات ارئلتئپ كةلگةن مةيماننئث يئعئنا شاپان جاپتئ. بذدان كةيئن مةيمان اؤدان مةشئتئنة بارئپ، باسئنا قيئنشئلئق تذسكةن كةزةثدة قول ذشئن بةرگةن كئسئلةرگة ارنايئ قذران باعئشتادئ جانة زيراتتارئنئث باسئنا بارئپ گذل شوقتارئن قويئپ، قذران وقئتتئ. زيراتتان شئققان كةزدة ول: «يئعئمنان زور جذك تذسكةندةي بولدئ» دةدئ.
بئز اندجةي مئرزانئ قيما، زاپوروجة ةلدئ مةكةندةرئنة اپارئپ، ونداعئ تذرعئندارمةن كةزدةسؤ ذيئمداستئردئق. كةزدةسؤ بارئسئندا ول: «تةك قانا قازاقتاردئث ارقاسئندا مةن جانة مةنئث وتباسئم ءتئرئ قالدئ جانة بذگئنگئ كذنگة جةتتئ» دةگةندئ اتاپ كورسةتتئ.
پولشا ازاماتئ زاپوروجة اؤئلئندا تذراتئن شمئگليانئث قئزئ ليؤدميلا أاسيلةأنامةن كةزدةستئ. ول ليؤدميلانئث اپاسئمةن بالا كذنئندة ءبئر ئدئستان سورپا ئشكةن ةكةن. ءبئراق ليؤدميلانئث اپاسئ دةنساؤلئعئنا بايلانئستئ كةزدةسؤگة كةلة المادئ. لوزوأوة (بذرئنعئ دونسكوة) اؤئلئنا كةلگةن كةزدة قاريانئ اؤئل تذرعئندارئ قارسئ الدئ. مةيماننئث الدئندا كئشكةنتاي بذلدئرشئندةر قازاقتئث ذلتتئق ءبيئن بيلةدئ. اندجةي اقساقال ذلتتئق تاعامدارئمئزدان ءدام تاتئپ، پولياكتئث «سذلؤ قئز» ءانئن ورئنداپ بةردئ.
قانات ماحامبةت
دةرةككوز:«ايقئن» گازةتئ