وزبەكستان بيلىگى 700 جىلدىق تاريحى بار مۇنارا مەن نامازحانانى بۇزباق
ءاندىجان قالاسىنىڭ ەسكى بولىگىندە ورنالاسقان «ءجامي» تاريحي-ساۋلەت كەشەنى ورنىنا فونتان ورناتۋ جونىندەگى بيلىك جوسپارىن ازاتتىقتىڭ وزبەك قىزمەتىنە جەرگىلىكتى قۇقىق قورعاۋشى سايدجاحون زاينوبيددينوۆ حابارلادى.
- قازىر كەشەننىڭ اينالاسىن تۇگەل بۇزىپ جاتىر. جۇرت وزگە قۇرىلىستارمەن بىرگە مۇنارانى دا بۇزادى دەپ ايتىپ ءجۇر. ول ۇلكەن مەشىتتىڭ الدىڭعى جاعىندا ورنالاسقان. ول جەرگە كەشەننىڭ كەلەشەك كورىنىسى بەينەلەنگەن پاننو ورناتىپ قويىپتى. ماكەتتە مۇنارانىڭ ورنىنا فونتان بەينەلەنگەن. قۇرىلىسشىلاردىڭ وزدەرىمەن دە سويلەستىم. ولار دا «مۇنارانى بۇزاتىن بولدى، جوسپاردا بار» دەپ قىنجىلادى. ونى تاياۋ كۇندەرى بۇزۋى مۇمكىن، وعان بىرەر كۇن عانا كەتەدى، - دەيدى سايدجاحون زاينوبيددينوۆ.
قۇقىق قورعاۋشى ازاتتىقتىڭ وزبەك قىزمەتىنە «ءجامي» تاريحي-ساۋلەت كەشەنى تەرريتورياسىندا ءجۇرىپ جاتقان قۇرىلىس جۇمىستارى تۇسىرىلگەن فوتوسۋرەتتەردى دە جىبەردى. ولاردىڭ بىرىندە بيلىك جوسپارلاعان جاڭا نىسانداردىڭ ماكەتى بار ەكەن. ماكەتتە كونە مۇنارانىڭ ورنىندا فونتان بەينەلەنگەن.
ازاتتىقتىڭ وزبەك قىزمەتى تىلشىلەرىمەن سويلەسكەن جەرگىلىكتى تاريحشىلار مۇنارانىڭ 700 جىلدىق تاريحى بارىن ايتادى.
- مۇنارانىڭ ىرگەتاسى 13-عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قۇيىلعان. كەيىن، 19-عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا، ياعني 1882 -جىلى جاحون مەن ءيۋسۋفالى دەگەن شەبەرلەردى شاقىرتىپ، مۇنارانى قايتا جاڭعىرتقان. بۇل مۇنارا - تاريحي قۇندى ەسكەرتكىش. ونىڭ قابىرعالارى ۇلتتىق قولدانبالى ونەردىڭ وزىق ۇلگىسى سانالاتىن ويۋ- ورنەكتەرمەن بەدەرلەنگەن. مۇنارانىڭ كولوننالارىندا قولدانبالى ونەرىمىزدىڭ ءبىر بولىگى سانالاتىن اسەم ورنەكتەردىڭ جۇرناعى قالعان. ولاردى مۇلدە بۇزۋعا بولمايدى، - دەيدى اتى- ءجونىن كورسەتپەۋدى سۇراعان ءاندىجاندىق تاريحشى.
سەيسميكالىق فاكتور
ءاندىجان وبلىسى حوكيمياتى (اكىمدىگى - رەد. ) بەرگەن اقپاراتقا سايكەس، 2,5 گەكتار جەردى الىپ جاتقان ء«جامي» تاريحي- ساۋلەت كەشەنىن جاڭارتۋ جۇمىستارى 2016 -جىلدىڭ ناۋرىزىندا باستالۋى ءتيىس. بۇل ماقساتقا قارجىنى وزبەكستاننىڭ مادەني مۇرا نىساندارىن قورعاۋ مەن پايدالانۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق باسقارما بولەدى.
- ازىرشە دايىندىق جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر، ال رەكونسترۋكتسيا ءالى باستالعان جوق. مۇنارا «ءجامي» تاريحي- ساۋلەت كەشەنى ورتاسىندا ورنالاسقان. مۇنارانى بۇزۋدى مەملەكەتتىك ساۋلەت- قۇرىلىس كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا، ءاندىجاندا 9 باللدىق جەر سىلكىنىسى بولۋ قاۋپى بار، ال مۇنارا مۇنداي قۋاتتاعى جەر سىلكىنىسىنە توتەپ بەرە المايدى. سوندىقتان ونى بۇزۋدى ۇسىندى. بۇيرىق وسى ۇسىنىس نەگىزىندە ءتۇستى، - دەيدى ءاندىجان وبلىسى حوكيمياتىنداعى دەرەككوز.
مەشىت مۇناراسىن بۇزۋعا قارسى ءبىر توپ جەرگىلىكتى تاريحشى مەن بەلسەندى وزبەكستان پرەمەر- ءمينيسترى شاۆكات ميرزيايەۆتىڭ اتىنا حات جولداعان.
ازاتتىق تىلشىسىمەن سويلەسكەن نارازى بەلسەندىلەردىڭ ءبىرىنىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەتتىك ساۋلەت جانە قۇرىلىس كوميتەتى شەنەۋنىگى مۇنارادا جۇرگىزىلگەن ساراپتاما ناتيجەلەرىمەن دە ساناسپاعان.
- مۇناراعا جەرگىلىكتى ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن ساراپتاما جۇرگىزىپ، ونىڭ ءالى مىقتى ەكەنىن انىقتادى. مۇنارانىڭ شاتىرىندا اشىق ۆەراندانىڭ ءبىر بولىگىن ۇستاپ تۇرعان مەتالدان ارنايى جاسالعان جىلجىمالى اسپاپتار بار. ساراپتاما كوميسسياسى وسىنى ەسكەرىپ، وڭ ۇيعارىم شىعاردى. ءبىراق، نەگە ەكەنى بەلگىسىز، مەملەكەتتىك ساۋلەت جانە قۇرىلىس كوميتەتى ءوز دەگەنىنەن قايتپاي مۇنارانى بۇزعىسى كەلەدى. ال پرەمەر- ءمينيستردىڭ اتىنا جولداعان حاتىمىزعا ازىرشە جاۋاپ العان جوقپىز، - دەيدى ءاندىجاندىق بەلسەندىلەردىڭ ءبىرى.
نامازحانا دا بۇزىلادى
ءاندىجان تاريحشىلارىنىڭ ايتۋىنشا، بيلىك ء«جامي» تاريحي- ساۋلەت كەشەنى تەرريتورياسىندا ورنالاسقان 700 جىلدىق تاريحى بار نامازحانانى دا بۇزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
- الگى نامازحانا - «ءجامي» كەشەنى تەرريتورياسىنداعى ەڭ كونە ەسكەرتكىش. ونى 13-عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا سالعان. ءبىراق، ءبىزدىڭ قارسىلىعىمىزعا قاراماستان، ونى دا بۇزعىلارى كەلەدى، - دەيدى ءاندىجاندىق تاريحشى.
وزبەكستان مادەنيەت جانە سپورت ىستەرى مينيسترلىگىنە قاراستى مادەني مۇرا نىساندارىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ باسقارماسىنىڭ حابارلاۋىنشا، ءاندىجانداعى تاريحي مۇنارا مەن نامازحانانى بۇزۋ زاڭسىز جوسپارلانعان.
- ءبىز بۇل جاعدايدى جاقسى بىلەمىز. انىق-قانىعىن تەكسەرۋ ءۇشىن ماماندارىمىز ءاندىجانعا بارىپ كەلدى. ءبىز ەكى ەسكەرتكىشتى بۇزۋعا قارسى بولىپ، رەسمي حات جولداعانبىز. الگى ەكى ەسكەرتكىش ەلىمىزدىڭ تاريحي مۇراسى سانالادى. ەسكەرتكىشتەردى جويۋعا باعىتتالعان ءار ارەكەت زاڭعا سايكەس جازالاناتىنىن بيلىككە ەسكەرتىپ، ءاندىجان وبلىسى اكىمشىلىگىنە رەسمي حات جولدادىق. ءبىز ەسكەرتكىشتەردى بۇزۋعا قارسىمىز، - دەيدى اتى-ءجونىن كورسەتپەۋدى وتىنگەن باسقارما شەنەۋنىگى.
ازاتتىق ءتىلشىسى وسى ماسەلە بويىنشا وزبەكستان ساۋلەت جانە قۇرىلىس كوميتەتىنەن كوممەنتاريي سۇراعان ەدى. ءبىراق كوميتەت شەنەۋنىكتەرى بۇل تاقىرىپتا سويلەسۋدەن باس تارتتى.
پرەمەر- ءمينيستردىڭ ۇسىنىسى
ءاندىجان وبلىستىق حوكيمياتىنىڭ حابارلاۋىنشا، وزبەكستان پرەمەر- ءمينيسترىنىڭ ۇسىنىسىمەن «ءجامي» تاريحي- ساۋلەت كەشەنى اۋماعىندا «ءاندىجان رەگيستانى» سالىنباق (رەگيستان - سامارقان قالاسى ورتالىعىنداعى تاريحي الاڭ - رەد. )
- ماۋسىمنىڭ 13 ى كۇنى وبلىس اكىمىنە بۇل تاپسىرمانى شاۆكات ميرومانوۆيچتىڭ ءوزى بەردى. ول «سامارقانداعى رەگيستان سياقتى الاڭدى ءدال وسى اراعا سالاسىڭ. سامارقانعا بارىپ كورىپ قايت. مىنا جەرگە سامارقانداعى سياقتى الاڭ سالاتىن بول» دەپ بۇيىرعان. قازىر دايىندىق جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. ەسكى قالاداعى ولكەتانۋ مۇراجايىن جاڭارتىپ، «جاستار ورتالىعى» سالىنادى. ادەبيەت جانە ونەر مۇراجايى ورنالاسقان «ءجامي» تاريحي- ساۋلەت كەشەنىنە رەكونسترۋكتسيا جۇرگىزىلىپ، ونىڭ جانىنا «ءاندىجان رەگيستانى» سالىنادى، - دەپ حابارلايدى اكىمدىك وكىلى.
پرەمەر- مينيستر ۇسىنعان «ءاندىجان رەگيستانى» كونە «مۋساللو» الاڭى تەرريتورياسىندا سالىناتىنى بەلگىلى بولىپ وتىر. قۇرامىنا مەدرەسە، مەشىت جانە مۇنارا كىرەتىن قازىرگى «ءجامي» تاريحي- ساۋلەت كەشەنى وزبەكستاننىڭ ەجەلگى تاريحي مۇراسى سانالادى. «مۋساللو» الاڭى - ونىڭ ءبىر بولىگى.
ءاندىجان تاريحشىلارى سەگىز عاسىرلىق تاريحى بار «مۋساللو» الاڭىن «ءاندىجان رەگيستانىنا» اينالدىرۋعا قارسى. ءبىراق بيلىك ولاردىڭ نارازىلىعىن ازىرشە ەلەمەي وتىر.
دەرەككوز: www.azattyq.org
