قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ نەگىزگى 5 سەبەبى
ساراپشىلار مەن ەكونوميستەر دە قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ كەرەمەتى تۋرالى اۋىزدارىنىڭ سۋى قۇرىپ، مايىن تامىزىپ ايتۋدان جالىققان ەمەس. بىرەۋلەر قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ ورلەۋىن حالقىنىڭ سانىمەن بايلانىستىرسا، ەندى برەۋلەر قىتايلاردىڭ ۇرلىق پەن كوشىرمەدە الدىن جان سالمايتىن ەپتىلىگىنەن كورەدى.
تاعى بىرەۋلەر قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ تۇتىنۋشىلاردىڭ كوپتىگىمەن جانە ەكسپورتقا نەگىزدەلگەنىمەن تۇسىندىرگىسى كەلەدى. قالاي دەگەنمەن دە قىتاي بۇگىندە الەمدى اۋزىنا قاراتىپ وتىرعان الىپ دەرجاۆاعا اينالعان. ءبىز بۇل ارادا قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ نەگىزگى بەس سەبەبىنە توقتالعاندى ءجون كورىپ وتىرمىز.
1. كەدەيلىكتى جويۋ ءارى رەسۋرستى تەڭ ءبولۋ
قىتاي - كەدەيلىكپەن كۇرەستە ايتارلىقتاي جەتىستىككە جەتكەن، دالىرەگى، حالقىنىڭ كوپ بولىگىن كەدەيلىك قامىتىنان شىعارا العان الەمدەگى جالعىز ەل. ءبارى سالىستىرمالى تۇردە عوي، بۇل ارادا الەمنىڭ وزگە ەلدەرىمەن سالىستىرىپ ايتىپ وتىرمىز. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى قانداي؟ ەل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىسىن جاقسارتساڭ، ەكونوميكالىق جەتىستىككە جەتۋ جولىندا بىردە- ءبىر شەكتەۋ نەمەسە الىنباس قامال قالمايدى. مۇنى قىتاي دالەلدەپ بەردى.
وتكەنگە ءسال شەگىنىس جاسايىقشى: 1978 -جىلى ميللياردتاعان قىتايدىڭ ات توبەلىندەي از عانا توبىنان باسقاسىنىڭ ءبارى ىڭىرشاعى اينالعان كەدەي ەدى. سول كەزدەگى جالپى ىشكى ءونىمى افريكا قۇرلىعىنداعى ەڭ ارتتا قالعان زامبيانىڭ كورسەتكىشىمەن شامالاس بولاتىن. سالىستىرمالى تۇردە الساق، بۇل ازيا ەلدەرى بويىنشا ورتاشا كورسەتكىشتەن ەكى ەسە كەم بولاتىن. قىتاي كەدەيلىكتەن قالاي قۇتىلدى؟ سەبەبى وتە قاراپايىم: رەسۋرستاردى تەڭدەي ءبولدى. ناتيجەسىندە 2014 -جىلى 800 ميلليوننان اسا ادام كەدەيلىكتەن قۇتىلىپ، جوقشىلىقتىڭ زاردابىن تارتپايتىن كۇيگە جەتتى.
2. تۇراقتى ءوسۋ
قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنى جىلىنا ورتاشا ەسەپپەن العاندا %7 دى قۇرايدى. دۇنيەجۇزىلىك ۆاليۋتا قورىنىڭ كەلتىرگەن مالىمەتىنە قاراعاندا، كەي جاعدايلاردا قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 13 پايىزعا دەيىن جەتكەن.
3. الەمدىك ءوندىرىس ورتالىعى نيشاسى
ەكونوميكاسى ەڭ دامىعان اقش- تان باستاپ، افريكانىڭ دامۋشى ەلدەرىنە دەيىن بارلىق ماتەريال مەن قوسالقى بولشەكتەردى، ت. ب. قىتايدان الادى، قىتايدان تابادى. قىتاي ونداعان جىلدار بولدى، ارزان تاۋارلاردىڭ ءوندىرىسى مەن ەكسپورتىن جولعا قويدى. بۇل ءوز كەزەگىندە الەمدەگى ەڭ ارزان تاۋارلاردى قۇراستىرۋعا، ساتۋعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكانىڭ ءوسۋ ستراتەگياسىن قالىپتاستىردى. سونىڭ ارقاسىندا قازىرگى ۋاقىتتا قىتاي الەمدەگى ەڭ جابدىقتاۋشى ەلگە اينالعان. ءتىپتى، قىتايدىڭ ارزان تاۋارلارىن ساتۋمەن شۇعىلداناتىن، تانزاكتسيالىق مامىلەلەردى جۇزەگە اسىراتىن ارنايى كومپانيالار دا اشىلعان.
4. سەنىمدى جەكەمەنشىك سەكتور
ادەتتە قۋاتتى جەكەمەنشىك سەكتور كەز كەلگەن ەكونوميكانىڭ تىرەگى سانالادى. قىتايدا مۇنداي فيرمالار ەلدىڭ ءجالپى ىشكى ءونىمىنىڭ ۇشتەن ەكىسىنىڭ كوبىن وندىرەدى. قىتاي ەكسپورتىنىڭ %90 دان استامى جەكمەنشىك سەكتورعا تيەسىلى. مۇنىمەن عانا شەكتەلمەيدى: قىتايدىڭ ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگى بويىنشا ەلدەگى تۇرعىنداردىڭ دەنىن ەكونوميكاعا %80 دان اسا تابىس تۇسىرەتىن وسى جەكەمەنشىك سەكتورلار جۇمىسپەن قامتىپ وتىر - %36.
5.تۇتىنۋشىلاردىڭ ورتا كلاسىن قالىپتاستىرۋ
كەز كەلگەن قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنىڭ ءوسۋ دەڭگەيى سول ەلدىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ قانشالىقتى وسكەنىن كورسەتەدى. قىتاي بۇگىنگى تاڭدا الەمدە ەكىنشى يمپورتتاۋشى ەل ءارى اسا ءىرى ەكسپورتتاۋشى ەل. بۇگىندەرى قىتاي تۇتىنۋشىلارى تەك تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەگى تاۋارلارمەن شەكتەلمەي ادامنىڭ جايلى ءومىر سۇرۋىنە قاجەتتى تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى قولاي كورەتىن بولدى.
