ابايدى 40 جاسىمنان كەيىن عانا تۇسىنە باستادىم - س. بالعابايەۆ
وسى ورايدا، «قازاقپارات» تىلشىسىنە بەرگەن سۇحباتىندا بەلگىلى جازۋشى، دراماتۋرگ، پۋبليتسيست سۇلتانالى بالعابايەۆ بۇگىنگى تاڭدا اسىرەسە ابايدىڭ ساياسي- الەۋمەتتىك ليريكاسىنا، فيلوسوفياسىنا تەرەڭ ءمان بەرۋ كەرەكتىگىن جەتكىزدى.
- سۇلتانالى اعا، ۇلى اقىنىمىز اباي ءسىز ءۇشىن قانداي تۇلعا؟
- اباي مەن ءۇشىن جۇمباق ادام. اباي تۋرالى كەزىندە مۇحتار اۋەزوۆ رومان- ەپوپەيا جازدى. ول تۋرالى تاكەن ءالىمقۇلوۆ تا جاقسى جازدى. مەن كەزىندە ابايدى وتە كوپ وقىدىم. جاتتاپ ءوستىم. ءبىراق، تەك 40 جاسىمنان اسقان سوڭ عانا بارىپ شىن تۇسىنە باستادىم. نەگە دەيسىز عوي؟ ابايدىڭ كەيىپكەرلەرى ارقىلى. قاراپ وتىرسام، كەزىندە اباي جانى شىرقىراپ، كۇيىنىپ وتىرىپ، ولتىرە سىناپ كەتكەن جاعىمسىز قاسيەتتەردەن ءبىز ءالى دە ارىلا الماپپىز. قازىر دە كەيبىر باۋىرلارىمىزدىڭ بويىنان سونداي قاسيەتتەردى كورىپ، ابايدىڭ ءدانىشپاندىعىنا، ۇلىلىعىنا كوزىم جەتتى. مەن ولاردى كۇن سايىن كورەمىن. ارينە قازىرگى قازاقتاردى ابايدىڭ زامانىنداعى قازاقتارمەن سالىستىرۋعا بولماس. ءبىراق، كيەر كيىمى، ىشەر اسى، تۇراتىن ءۇيى، مىنەتىن كولىگى وزگەرگەنىمەن، ۇعىمى، تۇسىنىگى ايتارلىقتاي وزگەرە قويماعان. بۇگىنگى جەمقورلىق، اقشاقۇمارلىق، اراق، اتاققۇمارلىق دەگەن سەكىلدى جاعىمسىز، بولاشاعىمىزعا قاۋىپتى توندىرەتىن ادەتتەردى اتاپ وتۋگە بولادى. ۇلى اباي - ءوز حالقىن شەكسىز سۇيە وتىرىپ، ونىڭ كەمشىلىك جاقتارىن، جويسىن دەپ، ولاردى اياۋسىز سىناي بىلگەن، سولاردى استارلاپ ءدال جەتكىزە بىلگەن، حالقىنا جاڭا جول سىلتەگەن دانىشپان اقىن.
- بۇگىنگى زاماندا ءبىز ابايدى تولىعىمەن تۇسىنە الدىق پا؟
- جۇرتشىلىق ابايدى تولىعىمەن تۇسىنە الدى دەپ ايتا المايمىن. بۇل تۇسىنىكتى دە. كەز- كەلگەن قازاق ءوزىنىڭ كىم ەكەنىن، حالقىنىڭ كىم ەكەنىن ءبىلۋ ءۇشىن ءبىرىنشى ابايدى تەرەڭ وقىپ ءبىلۋى كەرەك. ابايدى تانۋ - ءوزىڭدى تانۋ. ءبىراق تەك وقۋ، تەك جاتتاۋدان تۇك شىقپايدى. ابايدىڭ ءاربىر ءسوزى استارلى، تەرەڭ ماعىنالى، ءماندى. ول سونىسىمەن ماڭگىلىك. اباي تۋرالى تالاي ەڭبەكتەر جازىلدى، پەسالار جازىلدى. ءالى دە جازىلا بەرەدى. ءبىراق قاراپايىم قازاقتى بىلاي قويعاندا، اباي تۋرالى بۇگىندە قالام تەربەپ جۇرگەندەردىڭ ءوزى ابايدىڭ ءتىزىپ بەرىپ كەتكەن كەمشىلىكتەرىن، ءوز بويلارىنان ىزدەمەيتىنى جانىما باتادى. سىرتتان ىزدەيدى. باسقالاردان ىزدەيدى. ال ءوزىن باسقالاردان ارتىق ساناۋعا تىرىسادى. بۇل ۇلكەن تراگەديا. ابايدى شىن وقىعان، شىن ۇعىنعان ادام ەشقاشان دا ماقتانشاق بولمايدى. ول ءوزىنىڭ ادال ەڭبەگىنە، بىلىمىنە ارقا سۇيەگەن، اللاعا سىيىنعان قاراپايىم ادام بولادى. سوندىقتان، ابايعا ارنالعان ءاربىر مەرەيتوي، شارا داڭعازاعا اينالماسا ەكەن دەپ تىلەيمىن. ابايدى ەسكە الاتىن كۇن ءاربىر قازاق ءۇشىن وزىنە- ءوزى ەسەپ بەرەتىن، ءوزىن تانىپ بىلەتىن كۇن بولۋى ءتيىس. ءاربىر قازاق ابايدى وقىعاندا: «اباي سىناعان كەمشىلىكتەر مەنىڭ بويىمدا بار ما؟ مەن سولاردان ارىلا الدىم با؟ تازاردىم با؟ وسى مەن كىممىن؟ ، - دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋى ءتيىس. سوندا عانا العا ىلگەرىلەۋشىلىك بولادى. قازىر يدەولوگياعا كوپ كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازاربايەۆ وسى تاياۋدا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترىن قابىلداعان كەزدە جاستارعا پاتريوتتىق رۋحتا تاربيە بەرۋ كەرەكتىگىن باسا ايتتى. وسى ورايدا، سول ۇلتتىق يدەولوگياعا ابايدىڭ وسيەتتەرىن ەنگىزەر بولساق، تەك ۇتامىز. ابايدىڭ جولىمەن جۇرسەك، ەش ۋاقىتتا اداسپايمىز.
- سۇلتانالى اعا، اباي قازاق پوەزياسىنا، پروزاسىنا، فيلوسوفياسىنا نەندەي جاڭالىق الىپ كەلدى؟
- ابايعا دەيىن دە قازاق حالقىنىڭ ۇلى اقىندارى بولعان. قازاقتا كۇنى بۇگىنگە دەيىن جالعاسىپ كەلە جاتقان اقىندىق جول، ءداستۇر بار. اباي سوناۋ شالكيىز، دوسپامبەت، ماحامبەت سىندى اقىنداردىڭ جولىن جالعاستىرۋشى. ءبىراق، ابايدىڭ ولاردان ەرەكشەلىگى - ونىڭ اسقان وقىمىستىلىعىندا، ءبىلىمقۇمارلىعىندا! اباي تورتكۇل دۇنيەنى تانىپ، شىعىس پەن باتىستىڭ اقىندارىن وقىپ، ورىس ءتىلىن ۇيرەنىپ، حالىقتاردىڭ مادەنيەتىن ءبىر- بىرىمەن سالىستىرىپ، زەرتتەپ، سارالاي بىلگەن كورەگەن اقىن.
- اباي شەت ەلدەردە جۇرگەن قانداستارىمىزدىڭ اراسىندا قانشالىقتى دارەجەدە تانىلدى؟
- اباي - بارلىق قازاققا ورتاق تۇلعا. اباي شەتتە جۇرگەن قانداستارىمىزدىڭ اراسىندا جەتكىلىكتى دارەجەدە تانىلعان. اسىرەسە، قىتايدا وتە جوعارى دارەجەدە ناسيحاتتالىپ كەلەدى. مىسالى، بەيجىڭدە «اباي جولى» قىتاي تىلىنە اۋدارىلىپ قانا قويماي، ءتىپتى اۋديو البومى دا جاسالدى. سونىمەن قاتار، باسقا ەلدەردە، سولاردىڭ ىشىندە رەسەيدە، تۇركيادا، وزبەكستاندا ەسكەرتكىشتەرى قويىلدى. اباي جەتكىلىكتى دارەجەدە ناسيحاتتالىپ كەلەدى.
- ءسىزدىڭ شىعارمالارىڭىزعا ابايدىڭ اسەرى قانشالىقتى جوعارى بولدى؟
- مەن كەزىندە ابايدىڭ فيلوسوفياسى نەگىزىندە «قازاقشا كۇرەس» دەگەن پەسا جازدىم. ابايدىڭ اسەرى بولار، پۋبليتسيستيكاعا كوپ كوڭىل ءبولدىم. تالاي ماقالام جارىق كوردى. قازىر ءۇش توم بولادى. ەگەر ءومىرىمدى قايتا باستار بولسام، مەن تەك ابايدىڭ جولىمەن جۇرەر ەدىم. جاڭا ايتىپ كەتتىم عوي، ابايدى 40 جاسىمنان كەيىن عانا تۇسىنە باستادىم. ال وعان دەيىن قاراپ وتىرسام، تالاي كەمشىلىكتەرگە، قاتەلىكتەرگە بوي الدىرىپپىن. تالاي ۋاقىتىم بوسقا كەتىپتى. سولاردى قايتالاماس ەدىم. قازىر مەن ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىندا كينو جانە تەلەدرامماتۋرگيا سالاسى بويىنشا ءدارىس بەرەمىن. بۇل مەنىڭ ەڭ جاقسى كورەتىن جۇمىسىم. سوندا شاكىرتتەرىمە: «مەن جاساعان قاتەلىكتەردى، كەمشىلىكتەردى قايتالاماڭدار» ، - دەپ ۇنەمى ايتىپ جۇرەمىن. سونىمەن قاتار، بۇعان دەيىن جازعان دۇنيەلەرىمدى تاعى دا سىن كوزبەن قايتا قاراپ، رەتتەپ جاتىرمىن. تالاپتارىما جاۋاپ بەرمەگەندەرىن الىپ تاستايمىن. بولاشاق ۇرپاققا شىن كەرەك بولار دەگەن ۇمىتپەن ەڭ كەرەكتىلەرىن عانا ىرىكتەپ جاتقان جايىم بار.
- اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اۆتور: جاپپاربەرگەن ايبوتا
