قازاقتار 34 قارئپپةن لاتئنعا كوشسة، تذركيا دا قازاقستاننئث ذلگئسئمةن ءجذرؤئ مذمكئن

  استانا. 9 - ماؤسئم. قازاقپارات - لاتئنعا كوشؤ ءهام كوشپةؤ اتتئ ءتذرلئ اثگئمةگة بئلتئرعئ مةملةكةت باسشئسئنئث «قازاقستان-2050» ستراتةگياسئ نذكتة قويئپ، ةل پرةزيدةنتئ تذپكئلئكتئ ساياسي شةشئمدئ جاريالاعان ةدئ.

قازاقتار 34 قارئپپةن لاتئنعا كوشسة، تذركيا دا قازاقستاننئث ذلگئسئمةن ءجذرؤئ مذمكئن

سوعان بايلانئستئ «ءالئپبي اؤئستئرؤ كةرةك پة، جوق پا» دةگةن اثگئمة تويتارئلدئ، ةندئگئ باستئ ماسةلة «قاشان» جانة «قالايدئث» توثئرةگئندة تذر. سوندئقتان ةلباسئ جولداؤئنان تؤئنداعان مئندةت اياسئندا كةشة ةلورداداعئ ةؤرازيا ذلتتئق ؤنيأةرسيتةتئندة «لاتئن ءالئپبيئ: تاجئريبة مةن ئقپالداستئق» اتتئ تاقئرئپتا حالئقارالئق عئلئمي-تاجئريبةلئك كونفةرةنسيا ءوتتئ. جيئنعا وتاندئق ءتئل ماماندارئ، عالئمدارمةن قاتار تذركيا، وزبةكستان، قئرعئزستان، ءازئربايجان، تذرئكمةنستان ةلشئلئكتةرئنئث وكئلدةرئ، شةتةلدئك ماماندار دا قاتئستئ.

بئلتئرعئ جولداؤدا ةلباسئ لاتئنعا كوشؤگة كئرئسؤدئث كةرةكتئگئنة توقتالئپ، مذنئ «ذلت بولئپ شةشةتئن پرينسيپتئ ماسةلة» رةتئندة ايتقان بولاتئن. «ءبئر كةزدة تاريح بةدةرئندة ءبئز مذنداي قادامدئ جاساعانبئز. بالالارئمئزدئث بولاشاعئ ءذشئن وسئنداي شةشئم قابئلداؤعا ءتيئسپئز جانة بذل الةممةن بئرلةسة تذسؤمئزگة، بالالارئمئزدئث اعئلشئن ءتئلئ مةن ينتةرنةت ءتئلئن جةتئك يگةرؤئنة، ةث باستئسئ، قازاق ءتئلئن جاثعئرتؤعا جاعداي تؤعئزادئ» دةگةن بولاتئن مةملةكةت باسشئسئ. راسئندا، قازاق تاعدئردئث جازؤئمةن ءوزئنئث بايئرعئ جازؤئنان ايئرئلؤدئ عانا ةمةس، عاسئر ئشئندة بئرنةشة ءالئپبي اؤئستئرؤدئ دا باسئنان وتكةردئ. اسئرةسة ذلت تاريحئنداعئ سوثعئ ءالئپبي رةفورمالارئ قازاقتئث تئلئنة، تذپتةپ كةلگةندة، رؤحتئق مئنةزئنة دة ذلكةن داعدارئس اكةلگةن بولاتئن. سوندئقتان دا، ةلباسئ ايتپاقشئ، لاتئن الئپبيئنة كوشؤ - قازاق ءتئلئن جاثعئرتؤعا جاعداي جاساؤئ شارت. جوعارئدا ءالئپبي ماسةلةسئنة قاتئستئ ساياسي شةشئم قابئلدانعانئن ايتتئق. ةندئگئ ماسةلة «قاشان» جانة «قالاي» دةگةن دذنيةلةرگة تئرةلةتئنئ دة بةلگئلئ. سونئث ئشئندة دة «قاشان» دةگةندة مةجةنئ ةلباسئ «2025 - جئلدان باستاپ» دةپ بةلگئلةدئ. ةندةشة بذگئنگئ ءسوز ءالئپبيدئ قالئپتاستئرؤعا قاتئستئ ماماندارعا، عالئمدارعا تيمةك. بذل ئستة قامشئنئ قولعا العاندار تئلدئك وتكةلدةردئ سارالاپ قانا قويماي، بئزگة دةيئنگئ لاتئنعا كوشكةن تذركئلةردئث رةفورمالارئنا تةرةث ءذثئلئپ، كةم-كةتئگئن ءهام ارتئقشئلئقتارئن اقتارئپ، وثتايلئسئنا ورتاقتاسؤلارئ شارت. كةلةشةك ذرپاقتئث قاجةتتئلئگئ ءذشئن ءبئزدئث تولقئننئث موينئنا ارتئلعان جذك بولعاندئقتان، ونئ كةيئنگة قاراي ئسئرا بةرمةي، كةشئكپةي كئرئسؤگة ءتيئسپئز. ءالئپبي قالئپتاستئرؤدا تذگةل تةتئكتةر تةكسةرئلئپ، قارئپ قولدانؤ ماسةلةسئ بذگئنگئ اقپارات زامانئنداعئ ةث وزئعئنا، ةث جةثئلئنة جايعاسؤئ ءتيئس. ءدال وسئ تذستا تذركئ مةملةكةتتةرئ ءذشئن ورتاق ءالئپبيدئث قاجةتتئلئگئ تؤرالئ ايتپاي كةتؤگة بولماس. بذل جايئندا جيئنعا قاتئسقان تذركئ كةثةسئ باس حاتشئسئنئث ورئنباسارئ، تاريح عئلئمئنئث دوكتورئ دارحان قئدئرالئ بئلاي دةدئ: «1926 - جئلئ تذركئ جذرتئنئث ءبئلئمپازدارئ باكؤدة باس قوسئپ، وندا ورتاق ءالئپبيدئ قابئلداعان. مةن سول جيئننئث ستةنوگرامماسئمةن تولئق تانئسئپ شئقتئم. باكؤدة قابئلدانعان ورتاق ءالئپبي 3 جئل بويئنا قولدانئلئپ كةلدئ. 1929 - جئلئ تذركيا وسئ ءالئپبيدئث نةگئزئندة لاتئن الئپبيئنة كوشكةننةن سوث، مذنئث بولاشاعئن بايلامداعان كةثةس وداعئ تذركئلةردئ تذتاستئرئپ تذرعان ءالئپبيدئ شاپشاث وزگةرتئپ جئبةردئ. ءسويتئپ، ءبئز قازئرگئ تاثدا قازاق-لاتئن دةپ جذرگةنئمئز - 1929 جئلئ قابئلدانعان ءالئپبي. ياعني ءبئز 40-جئلعا دةيئنگئ لاتئن تؤرالئ ايتقاندا ءبئر كةزدةرئ كةثةس وداعئنئث ءبئزدئث ذلتئمئزعا سايكةستةندئرئپ بةرگةن لاتئنئ تؤرالئ ايتامئز. ال تذركئ كةثةسئ سول 1926 - جئلئ جاسالعان ءالئپبيدئ نةگئزگة العان بولاتئن».

بذل رةتتة، دارحان قئدئرالئ تذركئ مةملةكةتتةرئمةن ئقپالداسا وتئرئپ، ورتاق لاتئن الئپبيئنة كوشؤ ارقئلئ قازاقستاننئث تذركئ الةمئندة جةتةكشئ رولگة اينالاتئنئن العا تارتادئ. ماسةلةن، ونئث ايتؤئنشا، قئرعئز عالئمدارئ قازاقستان لاتئنعا كوشسة، ونئث سوثئنان ئلة-شالا وسئ ءئستئ قولعا الاتئنئن مالئمدةگةن. سول سةكئلدئ قازاقستان قادامئنئث قاجةتتئلئگئن عانا ةمةس، ونئث ماثئزدئلئعئن تذركيا دا بارئنشا قؤاتتاعان. «وتكةن اپتادا عانا بئشكةكتة تذركئ اقساقالدارئ كةثةسئنئث جيئنئن وتكئزدئك. وندا تذركيا اقساقالدار كةثةسئنئث مذشةسئ، پرةزيدةنت اكئمشئلئگئنئث باسشئسئ مذستافا ةسةن: «ةگةر 34 قارئپتئ قازاقستان قابئلداپ، بذل تذركئ الةمئنة ورتاق ءالئپبي بولاتئن بولسا، ءبئز تذركيا رةسپؤبليكاسئ قازاقستاننئث قابئلداعان ءالئپبيئن قابئلداؤعا ءازئرمئز. 70-جئلدان استام ءبئر الئپبيدة وتئرعانئمئزعا قاراماستان، ءبئزدئث عالئمدار ونئ قولدايتئن بولادئ»، - دةپ مالئمدةدئ. كةزئندة مذستافا كةمال اتاتذرئك ءالئپبي ماسةلةسئندة ورتاق بولؤدئ كوكسةگةن ةدئ. بذل دا - سونئث ايعاعئ»، - دةيدئ دارحان قئدئرالئ. راسئندا، تذركيا پرةزيدةنت اكئمشئلئگئ باسشئسئنئث تاراپئنان مذنداي مالئمدةمة جاسالؤئ كةزدةيسوقتئق ةمةس. ةندةشة بذل، شئن مانئندة، قازاقستاننئث لاتئنعا قاتئستئ قادامئ ذلكةن قئزئعؤشئلئقتار مةن مذددةلةردئ توعئستئراتئنئن ايعاقتايدئ.

جيئن بارئسئنا كةلسةك، وندا قاتئسؤشئلار نةگئزگئ ماسةلةنئ تالقئلاؤ بارئسئندا لاتئن ءالئپبيئنئث جاسالار نذسقاسئ بويئنشا ءبئرشاما پئكئر تالاستئردئ. اسئرةسة قارئپ تةحنيكالئق سالاعا بةيئم بولؤئ كةرةك پة، جوق، الدة تئلدئك مذددة مةن ذدةدةن شئعؤئ شارت پا دةگةنگة كوپ كوثئل ءبولئندئ. تالقئلاؤ بارئسئندا پئكئر تاعئ ةكئگة ايئرئلئپ، تةحنوكراتتار لاتئن ءالئپبيئنئث الةمدئك ذدةرئسكة نةگئزدةلؤئن العا تارتسا، ءتئل ماماندارئ ءالئپبيدئث رؤحاني ماسةلةمةن استاسئپ جاتقانئن كوتةردئ. مئسال رةتئندة، ةؤرازيا ذلتتئق ؤنيأةرسيتةتئنئث عالئمدارئ جاساپ شئعارعان ءالئپبي جوباسئ دا تانئستئرئلدئ. قاراما-قايشئ ذستانئمداعئ ةكئ تاراپتئث دا ؤاجدةرئ كوثئلگة قونادئ، ادامدئ وزئنة يلاندئرئپ، سةندئرةدئ. دةگةنمةن ءسوز سوثئندا وسئ ةكئ تاراپتئث ذستانئمئن شاقتاپ قانا بةرؤدئ ءجون سانادئق.

جانتاس جاقئپوأ، ة ذ ؤ قازاق ءتئل ءبئلئمئ كافةدراسئنئث پروفةسسورئ، فيلولوگيا عئلئمئنئث دوكورئ:

- قالاي دةسةك تة، وتارلئق سانانئث سالدارئ سونشالئقتئ، كةيدة عالئمدار قازاق ءتئلئنئث اسئل نذسقاسئن قالپئنا كةلتئرؤگة دارمةنسئز بة دةپ تة ويلايمئن. جالپئ، قازاق تئلئندة ءسوزدئث دئبئستالؤئندا تةرةث ةتنوگةنةزدئك رؤحاني تانئمدئق نةگئزئ بار. ءسوزدئث دئبئستئق قذرالئ دا اتالئق جانة انالئق نةگئزدةن تذرادئ. وسئ ةكةؤئ قوسئلعاندا ارئپتئك دئبئستار تاثباسئ جاسالئپ قانا قويمايدئ، ولاردئث رؤحئ بئتةدئ. شئندئعئندا، قازاق ءتئلئنئث ذندةستئك زاثئندا عالامدئق ذيلةسئم بار. بذل ذيلةسئم سوناؤ تذركئلةردئث بئتئگئندة دة بار ةدئ. سوندئقتان دا وسئنداي تانئمدئق وزةكتئ ساقتاؤ ءذشئن ءبئز ءتئلئمئزدئ الئپبيگة ةمةس، ءالئپبيدئ ءوز تئلئمئزگة بةيئمدةؤئمئز كةرةك. ةندةشة لاتئن قارپئنة كوشؤدة تازا تةحنوكراتتئق باسئمدئق بولعانئ ةش دذرئس ةمةس.

سةيئتقاسئم بايبةكوأ، قازاق تةحنولوگيا جانة بيزنةس ؤنيأةرسيتةتئنئث رةكتورئ، تةحنيكا عئلئمئنئث دوكتورئ:

- ةث الدئمةن، «ءبئز نةگة لاتئنعا كوشؤئمئز كةرةك؟» دةگةن سذراققا جاؤاپ بةرةلئك. مذنئ مةن بئلاي تذسئنةمئن: جاهاندانؤ زامانئندا وسئلاي كةتة بةرسةك، ءبئز تئلئمئزدةن دة ايئرئلئپ قالامئز. ول وتكةن تاريحتان بةلگئلئ، كةزئندة ورئس جاهاندانؤئنا جذتئلئپ كةتة جازداپ، ارةث امان قالدئق. ةندئگئ الةمدئك جاهاندانؤدئث جةتةگئندة ءجذرمئز. بذدان دا امان قالؤعا بولادئ. ال ودان كةيئنگئ جاهاندانؤدئث كةزةثئندة نة بولماق؟ سودان ساقتانؤ ءذشئن لاتئنعا كوشكةن ءلازئم. ال جاهاندانؤدئث باستئ فاكتورئ - الدئمئزداعئ كومپيؤتةر. ونئث ذياشئعئندا 26 قارئپ قانا بار. سوندئقتان دا ءبئز ءوزئمئزدئث قارپئمئزدئ وسئ 26 ورئنعا كوشئرة الساق، ءبئز سوندا عانا جاهاندانؤعا قارسئ تذرامئز. سول ءذشئن ءبئز قولدانئستاعئ 42 ءارئپتئ 26 ورئنعا «تئعؤئمئز» كةرةك، ياعني كومپيؤتةر قازاقشا سويلةيتئن بولادئ. ال كومپيؤتةر قازاقشا سويلةيتئن بولدئ دةگةن ءسوز ءتئلئمئزدئث قازاقشاسئ دذرئستالدئ دةگةندئ بئلدئرةدئ. سوندئقتان مةنةن سذراسا، ءارئپتئث سانئ 26 دان اسپاؤئ شارت. بذدان بولةك، جاثا ءالئپبي الةمدئك جذيةگة، مةيلئنشة، سايكةستةنگةنئ ءلازئم.

 

اأتور: قانات قازئ 

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى