تذرسئن جذرتباي: قئرعئننان بوسقان قازاققا «الاشوردانئث» ارا ءتذسؤئ جانة 32- نئث اشتئعئ تؤرالئ اکةيدئث ةستةلئگئ

 استانا. 20 - اقپان. قازاقپارات- قازاقتئث 1916- جئلعئ ذلت-ازاتتئق کوتةرئلئسئ تذسئندا ورئس جازالاؤ وتريادتارئنئث قئرئپ-جويؤئنا قاتتئ ذشئراعان سةمةي، جةتئسؤ ءوثئرئنئث قازاقتارئ شةت ةلگة بوسئپ، ول جاقتا دا قئرعئنعا، توناؤعا ذشئراپ، اقئرئ ةل ئشئنة اشتئق کئرة باستاعان ةدئ.

 تذرسئن جذرتباي: قئرعئننان بوسقان قازاققا  «الاشوردانئث»  ارا ءتذسؤئ  جانة 32- نئث اشتئعئ تؤرالئ اکةيدئث ةستةلئگئ

 ونئث ذستئنة اق پةن قئزئلدئث ويرانئ قوسئلئپ، مال مةن باستان سئپئرئلئپ قالدئ. قيئن-قئستاؤ کةزدة قئزئلداردئث قئرعئنئنا قاراماستان «الاشوردا» ذکئمةتئ «اشتارعا کومةک» کوميسسياسئن قذرئپ، ءيسئ قازاققا ساؤئن ايتتئ.

سول کةزدة  الاش کوسةمدةرئنئث ءبئرئ مئرجاقئپ دؤلاتوأ 1918 جئلئ "اباي" جذرنالئ ارقئلئ "الاشقا!"، - دةگةن مئناداي ذندةؤ جاريالادئ.  "التئ الاشقا ايان، 1916- جئلعئ 25- يؤن جارلئعئ الةگئنةن جةتئسؤ وبلئسئنداعئ قئرعئز-قازاقتئث باسئنا قيامةت-قايئم کذندةر تؤدئ. "جئگئت بةرمةيمئز" دةپ قارسئلئق قئلعانئ ءذشئن وققا ذشئپ، قانشاسئ ءوز جةرئندة ءبئر قئرعئن کوردئ. باسشئ ادامدارئ دارعا اسئلدئ. راقئمسئز ذکئمةتتئث قارؤلئ اسکةرئنة قارسئ تذرا الماي کوبئ قئتاي جةرئنة بوستئ. مال-مذلکئنئث کوبئ ورئس اسکةرئنئث قولئنا ولجاعا ءتذستئ. کورشئ مذجئقتار جاؤ بولئپ، تال تذستة تالاندئ: ءولتئردئ، ادامئن بايلاپ، مالئن ايداپ الدئ. بوسقاندا ايداپ کوشکةن مال-مذلئکتةن جولشئباي ايئرئلدئ.

    جاياؤ-جالپئ، ءذيسئز-کذيسئز قئتاي جةرئنة جةتکةندة قار جاؤدئ، قئس ءتذستئ. وندا جاناشئر جاقئن تابا الماي جانتالاستئ. اشتان ءولئپ بارا جاتقان سوث قالماق، قئتايعا بالا-شاعالارئن ساتا باستادئ. ادام بازارئ اشئلئپ، بالانئث قذنئ ءبئر شةلةک بيدايعا شئقتئ. بويجةتکةن قئزدارئن، جاس کةلئنشةکتةرئن قانئ قارا قالماقتار قاتئندانئپ کةتتئ. اش-جالاثاش، اؤئزئنا نة تذسسة سونئ جةپ، قايدا بولسا سوندا جاتئپ، نةشة ءتذرلئ دةرتکة ذشئراپ تاعئ قئرئلدئ. باقئتسئز سورلئلاردئث مذث-زارئن، کوز جاسئن ةستئر قذلاق، کورةر کوز بولمادئ. تؤعان جةر، وسکةن ةل، کةشةگئ باستان کةشکةن قئزئق داؤرةن کوزدةرئنةن ءبئر-ءبئر ذشتئ. مئثداپ ايداپ، جذزدةپ ساپئرئپ شالقئعان بايلار ءبئر ءذزئم نانعا زار بولدئ. الپةشتةپ وسئرگةن بالالارئ تةلمئرئپ کورئنگةننئث کوزئنة قاراپ، موينئنا دوربا سالئپ قايئرشئ بولئپ کةتتئ. باي-کةدةي، جاس-کارئ، جاقسئ-جاماننئث ايئرماسئ ءبئتئپ، ءبارئ بئردةي سورلئ بولدئ. ءبارئ بئردةي مذثدئ بولدئ. اتادان - ذل، انادان - قئز، جاردان - جار ايئرئلدئ. جذرةک - قانعا، کوز - جاسقا تولدئ. جةتئم-جةسئر بوتاداي بوزدادئ.

جذرتتئقتان، تئرشئلئکتةن کذدةر ءذزئپ، بذل وپاسئز دذنيةگة قوش ايتئسؤعا تايانئپ تذرعاندا بوستاندئق تؤدئ (پاتشا وکئمةتئنئث قذلاعانئن ايتادئ. ت.ج.) بذل حاباردئ ةستئگةندة جذرةکتةرئ جارئلعانداي قؤانئپ: اه دذنية، تئم بولماسا ةلگة جةتئپ، الاشتئث ورتاسئندا ولسةک، ارمان بار ما، - دةپ قايتا شذبئرا باستادئ.

    تاعئ اشتئق، تاعئ جالاثاشتئق، تاعئ ءولئم... ءالئ جوق، دئمئ قذرئعان سورلئلار جاياؤلاپ قوزئ کوش جةرگة جذرؤگة جاراماي، کةز-کةلگةن جةردة جئعئلدئ. جئعئلعانئ تذرعان جوق، ولگةنئ تئرئلگةن جوق... باسئ-قاسئندا بولماعان، کوزدةرئثمةن کورمةگةن الاشتئث بالالارئ، ءبئر مينؤت کوزدةرئثدئ جذمئپ، قيالعا سالئپ قاراثدار، سوندا کورگةندةي بولاسئثدار: بئرةؤ تالتئرةکتةپ اياعئن باسا الماي جئعئلئپ جاتقان، بئرةؤ اشتئقتان ءئسئنئپ: قانداي کذنا، سذمدئعئمئزدان مذنداي کذيگة ذشئراتتئث قذداي! - دةگةندةي قيمئلداؤعا شاماسئ کةلمةي کولگة قاراپ جاتقان، جولدئث ءبئر شةتئندة ءولئپ، ولگةنئنة راقاتتانعانداي، ماثگئلئک ذيقئعا کةتکةن شالدئ کورةسئث. جاس بالاسئن باؤئرئنا قئسئپ، قذشاقتاعان کذيئندة ولگةن قاتئندئ کورةسئث. بذلاردئث مذنداي حالئنة قايعئرار ةشکئم جوق، تةک قؤانئشپةن اس پةن تويعا جيئلعانداي توپ-توپ قارعا-قذزعئن، يت-قذس ولگةندةردئث کوزئن شوقئپ، ةتئن جةپ، سذيةگئن کةمئرئپ جاتقانئن کورةسئث. بذل ولئکتةر قذدايدئث کةث دالاسئن ساسئتقان. ئق جاعئنان جان جذرةرلئک ةمةس، مذنئث ءيئسئن ءوزئث يئسکةگةندةي بولارسئث...

     مذنئث ءبارئ ةرتةگئ ةمةس، بولعان ءئس! کةؤدةدة شئبئن جانئ قالعاندارئ ةلئنة جةتتئ. بذلار نة کوردئ؟ قورا-قوپسئ ويران بولعان، قويمالارئ تالانعان، مالدان ادال قارا قالماعان، جةرئنة ةگئن شئقپاعان، ةگئن سالار جان قالماعان. اياق جةتةر جةردة ازئق جوق، ازئقتئ جةرگة جةتةر کولئک جوق، کولئک بولسا - ازئق جوق، قالئث الاش الئستا، قانئ باسقادان قايئر جوق.

   تاعئ داعدارئس، اشارشئلئق، تاعئ ءولئم...

     بوستاندئق تؤدئ، جادئراپ جاز شئقتئ، کذرکئرةپ کذن شئقتئ، ءبئراق ول بيشارالاردئث باسئنان قارا تذمان سةرپئلمةدئ، ازئرةيئل قئلئشئن قئنابئنا سالمادئ. باسئ امان، مالئ تذگةل اعايئن جةتکئلئکتئ جاردةم بةرة المادئ. ارئ-بةردةن سوث جذرت ولاردئث حالئن ذمئتؤعا اينالدئ.

     قازاق-قئرعئز قئرئلئپ جاتئر ةکةن دةپ تابيعات وزگةرمةدئ، تاعئ دا قئس تؤدئ. بيشارالاردئث حالئ بذرئنعئدان مئث ةسة جامانعا اينالدئ. ءبئر جئلدئث ئشئندة ولگةنئ ءجذز مئثنان استئ. ةندئ بذل قئس تالايئن ولتئرگةن شئعار. قانشا ولگةنئن اق کةبئندةي قار جاسئرئپ جاتقان شئعار. مئنة، قار کةتئپ، جاز شئعؤعا اينالدئ. قذزعئن، قارعا توي قئلار، اؤا ساسئر... ءبئراق ادام بالاسئ جانسةبئل ةکةن: ءالئ ولئپ بئتکةن جوق کورئنةدئ، تئرئلةرئنة تاماق تا تابئلئپ قالدئ دةگةندئ ةستئپ وتئرمئز، تئرئلةرئ ولگةندةرئنئث ةتئن جةپ جاتئر دةيدئ. بذعان الاش، ءيا قؤانارسئث، ءيا جئلارسئث، ءوزئث ءبئل. جئلاساث - اعايئندئعئث. ءبئراق سةنئث کوز جاسئث اشقا - تاماق، جالاثاشقا - کيئم بولمايدئ. کوز جاسئ کومةککة جارايتئن بولسا، وزگةدةن کةندة بولسا دا، ولار کوزدئث جاسئنان، کوثئلدئث قايعئسئنان کةندة ةمةس ةدئ. اعايئنعا، الاش، شئن جانئث اشئسا، شئن جئلاساث - کومةگئثدئ کورسةت، جئلؤئثدئ بةر. جايشئلئقتاعئ قايئرشئعا بةرةتئن تيئنئثدئ بةرمة، رؤلئ ةلئث ولئمنةن قالعانداي جئلؤئثدئ بةر.

      جوعارئدا ايتئلعان وقيعانئ جةتئسؤدئث قازاق، قئرعئزئ باسئنان کةشئپ وتئر. ةندئ بذل کذندة جةتئسؤعا کورشئ سئرداريا وبلئسئنئث قازاعئ اشارشئلئققا، قئرعئنعا ذشئراي باستادئ. بذل ةلدة جاز ةگئن، ءشوپ شئقپاي، قئسقا قارسئ مالدارئ جذتاپ، شةتتةن استئق کةلمةي، کةلتئرؤگة شاماسئ کةلمةي، جةتئسؤداي بولماسا دا باستارئنا قاراثعئ کذن تؤدئ. شةت جاعاسئ بوتةن ةلدةرگة اؤئپ، بذلاردئث دا ادامدارئ ساتئلئپ، بةرةکةسئ، ةلدئگئ کةتؤگة اينالدئ.

    وسئ ةکئ وبلئستاعئ اش، جالاثاش قازاق-قئرعئز باؤئرلارعا جذرتتان جةتکئلئکتئ جئلؤ جيناپ، رؤلئ ةلئمئزدئ ولئمنةن امان ساقتاپ قالؤ ماقساتئمةن سةمةي وبلئسئنئث "الاش" قالاسئندا قازاق کوميتةتئ ءهام جاستاردئث "جانار" اتتئ ذيئمئ باسشئلئق ةتئپ قاؤئم جاسادئ. 5- مارتتا قاؤئم ورتاسئنان ءئس باسقاراتئن 5 کئسئلئک کوميتةت سايلاپ شئعاردئ. قاؤئمنئث باستئعئ ءاليحان بوکةيحانوأ، جاي باستئعئ مذقاش پوشتاي ذلئ بولدئ.

کوميتةت پرةدسةداتةلئ - مئرجاقئپ دؤلات ذلئ، ورئنباسارئ - جذسئپبةک ايماؤئت ذلئ، حاتشئسئ - مذحتار اؤةز ذلئ، قازئناشئ - ابدوللا ةسئرکةپ ذلئ، تاعئ ءبئر مذشةسئ ابدوللا قوسکةي ذلئ. ماجئلئستة 7 مئث سومداي جئلؤ جيئلدئ. کوميتةت قازئر ئسکة کئرئستئ.

      سانالئ الاش!

     مئنا ةکئ وبلئستاعئ باؤئرلارئمئزدئث جايئ جوعارئدا ايتئلدئ، ءبئز جذرت بولامئز، ءوز تئزگئنئمئزدئ ءوزئمئز الامئز دةپ وتئرمئز: جذرتئمئزدئث ءبئر جاعئ مئناداي جوعالعالئ تذرعاندا کئممةن جذرت بولامئز؟! کةشة ءبئر وبلئسئمئز ويران بولسا، بذگئن ةکئنشئ وبلئسئمئز مئناداي اپاتقا ذشئراپ تذرسا، ةرتةث ءذشئنشئ، ارعئ کذنئ ءتورتئنشئ وبلئسئمئزدئث باسئنا، سذيتة-سذيتة ءبارئمئزدئث باسئمئزعا مذنداي حالدئث کةلمةسئنة قانداي کوزئمئز جةتةدئ؟!

       تذتانعان ءورتتئ مةزگئلئندة سوندئرمةسةک، ول ورتکة ةرتةث ءبارئمئز دة شالئنبايمئز با؟ شارپئلمايمئز با؟ سوندا ءبئزدئ کئم جذرت قئلادئ! وندا ءبئز جذرت بولمايمئز، جوعالامئز.

مةيئرلةن الاش!

        رؤلئ ةلئث قان جذتئپ تذرعاندا سةن ماي جذتپا!

     اتا-انالار! سةندةر بالالارئثدئ ةرکةلةتئپ ماثدايئنان سيپاپ، کذنگة، جةلگة قاقتئرماي وتئرعاندا: وزدةرئثدةي ادامداردئث بالالارئ ساتئلئپ، کوزدةرئنة شئبئن ذيمةلةپ، جةتئمدئکتة جذرگةنئن، ءبئر ءتذيئر تاماققا، ءبئر جذتئم سؤسئنعا زار بولئپ، جئلاپ وتئرعانئن ويلاثدار! سةندةردئث قاتئن-قئزدارئث التئن-کذمئسکة مالئنئپ، بويلارئن تذزةپ جئلئ ءذي، جايلئ توسةکتة وتئرعاندا، ولاردئث قاتئن، قئزدارئ کذثدئکتة، اش-جالاثاش ابذيئرئن جابا الماي وتئرعانئن ويلاثدار!

       اتقا مئنگةن ازامات! سةندةرگة ةل کةرةک، جذرت کةرةک بولسا باسشئلئق قئلئپ، الاشتئ امان ساقتاؤ قامئنا کئرئسئثدةر!

    - نامئستان، الاش!

    - جئگةرلةن، الاش!

    - تاس باؤئر بولما، الاش!»

       سونئمةن قاتار، بوسئپ کةتکةن ءبئر جارئم ميلليون قازاقتئث جوقتاؤشئسئ بار ةکةنئن ءبئلدئرؤ ءذشئن ا.بايتذرسئنوأ، م.دؤلاتوأ، ر.مارسةکوأ، بايجئگئت بولئسئ قاناعات سذلةيمةنوأ ءساؤئر ايئندا شاؤةشةک قالاسئنا بارئپ، «الاشوردانئث» شةت ةلدةگئ بولئمشةسئن قذرؤعا ذمتئلدئ. ونداعئ رةسةي کونسؤلئ ارقئلئ اسکةري بايلانئس ورتالئعئن اشتئ. شئنجاثداعئ ءتورت ذکئمةتتئث ءتارجئماشئسئ بولعان کارئم اکرامي «الاشوردا» دةلةگاسياسئنئث قئتايعا ساپارئ» اتتئ ماقالاسئندا: «شئنجاثنئث شةکارا باستئعئ يان زئث شينمةن کةزدةسئپ: کةثةس وکئمةتئنة قارسئ کذرةسؤ ءذشئن کومةک سذراعاندئعئن، ءبئراق تا، ول ءوز ئشئندةگئ ازاماتتئق سوعئستئ سئلتاؤراتئپ، قانداي دا ءبئر قول ذشئن بةرؤدةن باس تارتتئ، - دةپ جازدئ. سوندا دا الاشورداشئلار،  مذنئمةن قوسا: بوسئپ بارعاندارعا رةسمي تذردة ساياسي باسپانا بةرؤ، زورلئق-زومبئلئقتئ توقتاتئپ، تارتئپ العان مال-مذلکئن قايتارئپ بةرؤ، «الاشوردانئث» شةتةلدئک بولئمشةسئن اشؤعا پذرسات بةرؤ ماسةلةسئن قوزعادئ.

    بذل کةزدة جةتئسؤداعئ «الاش» اسکةرئ مايدانعا بةل شةشئپ کئرئسئپ کةتئپ ةدئ. ولاردئث شذعئل تذردة اسکةر قذرماسقا امالئ دا جوق بولاتئن. جذمئسشئ-شارؤا اسکةرئ دةگةندئ سئلتاؤ ةتئپ قذرئلعان بولشةأيکتةر  قازاقتاردئث جةرئن قازاقتاردان تازالاؤعا بارئنشا جةدةل کئرئسئپ کةتکةن ةدئ. ولار ءذشئن بالا دا، قارت تا، جاؤئنگةر دة ءبارئبئر کادئمگئ «نئسانا» عانا بولاتئن. الاشتئث العاشقئ قذربانئ - قازئ نذرمذحامةدوأ 6- ناؤرئز کذنئ تاثعئ ساعات 9 دا قئزئلداردئث قولئنان شةرؤ الدئندا قازا تاپتئ. ال مذحامةدجان تئنئشبايةأ، سادئق امانجولوأ، ئبئراي جايناقوأ، وتئنشئ الجانوأ، س.اقايةأ سئندئ الاش قايراتکةرلةرئ جةتئسؤداعئ «الاش» اسکةرئنة جةتةکشئلئک ةتتئ. شاؤةشةک ساپارئ تؤرالئ ئ.جايناقوأ: «قئتاي جةرئمةنةن شاؤةشةککة «الاشوردانئث» جةتئسؤ ءبولئمئنئث بارشا مذشةلةرئ کةلدئ. بذل جاقتا قازاق پةن کازاک-ورئستئث حال-جايئ قاتتئ ايانئشتئ. تالاؤ، اسئپ-اتؤدان کوزئ اشئلمايدئ. ذرجار قالاسئ دا تالانعا شالدئعئپ، 1000 داي قازاقتئ ءولتئردئ. ءسئبئر ذکئمةتئنئث وتريادئ ءدذبئرئ اياگوز ماثئنان دا ةستئلةدئ. جةثگةن، جةثئلگةنئنةن حابار جوق. حابار الؤعا، حابارلاسؤعا بذگئن کةلدئک. حابارلاسؤعا قازاق وتريادئن تذزةپ جاتئرمئز. جةتئسؤداعئ بولشةأيکتةردئث سانئ 10 مئثنان اسادئ...»، - دةپ حابارلادئ.

     جالپئ «الاشوردا» اسکةرئنئث مايداندا تاباندئ تذردة بةتپة-بةت سوعئسقان تذراقتئ قذراماسئ وسئ جةتئسؤلئق جاساقتار. «الاشوردا» اسکةرئنئث کذشئ باسئم بولشةأيکپةن سوعئسئ  تؤرالئ ونئث جةتةکشئلةرئ مئناداي جةدةلحات جولداپتئ. 

    «ماقانشئدا بولشةأيکپةن سوعئس بولئپ، وتئنشئ الجانوأ ايؤاندئقپةن ءولتئرئلدئ (تئرئدةي وتقا جاعئپ جئبةرئلدئ)، سالئق امانجول ذلئ جارالاندئ. قازاق ازاماتتارئ قارؤ-جاراقتئث ازدئعئنان جةثئلدئ. سوثعئ ادامدئ جارتئلاي قارؤلانعان جذزدئکپةن شاؤةشةککة جئبةردئک. بذل جاقتاعئ بولشةأيک ءالئ کذشتئ. ءسئبئر ذکئمةتئ تةز قذرال بةرمةسة، جةتئسؤ حالقئ قئرئلادئ. الماتئ، جارکةنت ؤةزدةرئندة کازاک-ورئس ستانيسالارئ قالعان جوق. قاپال، لةپسئ ؤةزدةرئندةگئ قازاق شئعئنئ ةسةپسئز. پرجةأالسکئ، پئشپةک ؤةزدةرئندةگئ قازاق-قئرعئزدئث نة کذيدة ةکةنئ بةلگئسئز. قازاقتاردان اسکةر جاساقتاؤ ماقساتئندا تاؤ ارقئلئ سةرگيوپولگة کةلدئک، قورئتئندئسئن حابارلايمئز. جايناقوأ، جاقئپوأ، ءمامئتوأ، کادئربةکوأ، نيازوأ»، - دةپ جةدةلحات جولدادئ. قارؤ-جاراقتئث جةتئسپةؤئنةن قئرعئنعا ذشئراعان «الاش» اسکةرئنة م.تئنئشبايةأ وق-ءدارئ، قارؤ-جاراق الئپ شئعادئ. ول بذل قارؤلاردئ ءذشارالداعئ اننةنکوأتئث اسکةرئنة وتکئزئپ بةرةدئ. ءوزئ اسکةري ئسکة ارالاسؤدان باس تارتادئ.

    تاريحي تذرعئدان العاندا شاؤةشةک ساپارئ زايا کةتپةدئ، ول وثئردة الاش يدةياسئنئث ورئستةؤئنة  کومةکتةستئ. سول ساپاردا ولاردئ سؤرةتکة ءتذسئرئپ العان مذحامةدجان يؤسؤپوأ ءوزئنئث کذندةلئگئنة:

   «1918- جئلئ اپرةل ايئ ةدئ. شاؤةشةککة رةسةيدةن کةلئپ جاتقان قازاق جازؤشئلارئ احمةت بايتذرسئنوأ، مئرجاقئپ دؤلاتوأ ءهام رايئمجان مارسةکوأتةردئث قذرمةتئنة شاؤةشةکتئث سئرتئنداعئ باقشالاردئث بئرئندة شاؤةشةک قازاق زيالئ جاستارئ ءبئر قوناق-ءماجئلئس جاسادئ. سول قوناق-ماجئلئسئنة ءبذتئن ءؤالايات بويئنشا بئردةن-ءبئر فوتوگراف (ول دا بولسا اؤةسقوي عانا) مةنئ ءراسئم تذسئرؤگة داعؤات قئلدئ. ءماجئلئستئث اشئلؤئنا باقتئدان شاؤةشةککة ءوز قذقئمةن، جةکة ئسئمةن کةلگةن قادئرمةندئ قاناعات بولئس سذلةيمةن ذلئ (ايگئلئ قابانباي باتئردئث ءناسئلئ) جولداستارئمةن، جةتئ-سةگئز ادام کةلئپ قاتئستئ. سولاردئث اراسئندا اسةت اقئن دا بار ةدئ.

بذل اسةت اقئندئ مةن وسئدان ءتورت جئل بذرئن بارلئق-اراسانعا بارا جاتقان جولئمدا، ةمئل بويئندا ءالئمعازئ بولئستئث اتا جذرتئندا مةهمان بولئپ قونعان  کةزئمدة کورگةم ءؤا سالعان اندةرئن ةستئگةن ةدئم. کةلؤشئلةر مةن شاقئرئلعان مةهمانداردئ تانئستئرئپ بولعان سوث مئرجاقئپ اسةت اقئننان بئرةر ءان، ولةث ايتئپ بةرؤدئ ءوتئندئ. بذعان سوندا بولعان حالئق تا قوسئلدئ.

 باسئندا اسةت کايفئ (مذجازئ) جوقتئعئن، ءان سالؤعا تاماعئ اؤئرئپ  جذرگةندئگئن سئلتاؤ قئلئپ، قابئل المادئ. ءبئراق سذراؤشئلار قايتا-قايتا ئقئلاس ةتکةن سوث: «مةن دومبئرامةن ايتؤشئ ةدئم»، - دةپ دومبئرا تالاپ ةتتئ. قايدان ةکةنئن بئلمةيمئن، ءبئر جاقسئ دومبئرا تاؤئپ کةلتئرئلدئ. بذنئ قولعا الئپ، ارلئ-بةرلئ شةرتئپ کورئپ، مذنئمةن ءان-کذي ايتا المايتئندئعئن بئلدئردئ جانة: «جاقسئ گارمون بولسا»، - دةدئ. گارمون دا تابئلدئ. ءبئراز ؤاقئت اسةت قئسئلئپ، ئثعايسئزدانئپ وتئردئ دا انگة سالئپ، ءوزئنئث ونةرئن کورسةتتئ. اسةتتئ ةستؤشئلةر ماقتاپ، وعان بيئک باعا بةردئ.

 سول قوناق-ءماجئلئستئث سوثئنان راسئمگة ءتذسئرؤ بولئپ، اسةت تة سوندا ءبئر شةتتة وتئرئپ ءتذسئپ قالعان ةدئ. سودان ءبئر اي کةيئن تاعئ دا ءبئر قوناق-ماجئلئستة اسةتتئ ذشئراتتئم. وزئنةن انةؤکذنگئ ماجئلئستة ءان سالعاندا قئسئلئپ-قئمتئرئلؤئنئث سةبةبئن سذرادئم. سوندا اسةت: - ةي، قاراعئم-اي! وندا قوناق بولئپ وتئرئپ، ءان سالؤئمدئ سذراعاندار ءبئر داريا-تةثئز، اسقان اقئن ادامدار. مةن ولاردئث قاسئندا کئشکةنة ءبئر بذلاقپئن. ولاردئث الدئندا ءوزئثدئ بايقاپ، اياعئثدئ ابايلاپ باسپاساث بولا ما؟، - دةدئ...

ءذشبؤ ءراسئم 1918- جئلئ اپرةلدئث اقئرئندا شاؤةشةکتة تذسئرئلگةن. ارتتان، سول جاقتان العاندا تذرةگةپ تذرعاندار: 1. حاسةن پالؤان. 2. پالؤان ئسقاق. 3. راقئمجان. 4. حاسةنجان (اياگوز مولدانئث کذيةؤ بالاسئ).  5. نياز ئسقاق. 6. عاريف بورناش. 7. عافيز ورازالين. 8.(?). 9 (?). 10. (?).  11. قابئش سةيفؤللين. 12. زةينؤن سةيفؤللين. 13. مذحامةدجان (ءوزئ اپپاراتتئ دايئنداپ قويئپ، جذگئرئپ بارئپ تذرا قالعان - ت.ج.). ةث سوثئندا وثاشا وتئرعان اسةت نايمانبايةأ.

 ورئندئقتا وتئرعاندار: 1. ذرجارلئق سؤديا امانجولوأ. 2. مئرجاقئپ دؤلاتوأ. 3. احمةت بايتذرسئنوأ. 4. رايئمجان مارسةکوأ. الدا وتئرعاندار: 1. (?). 2. عاني قاري. 3. يبراهيم قذلمقحامبةتوأ. 4. سابئرجان حاميدي. 5. سةربوسئن (ناؤبايشئ). 6. مذندا نيز احؤننئث قولئ قالقالاپ قالعان ورئندئقتا وتئرعان قاناعات بولئس يبن سذلةيمةن. اتالعان ادامداردئث بارلئعئ دا وتة بةدةلدئ، قازاق مادةنيةتئ ءذشئن ماثداي تةرئن توککةن زيالئلار. ءذش ارئستئث قذرمةتئنة بذکئل قالالئق ساؤئق-سةرؤةن ذيئمداستئرئپ، پالؤان کذرةستئرئپ، سالتاناتپةن قارسئ الدئ»، - دةپ  جازئپتئ.

     بذل سؤرةت قازئر دة بار. اسةت اقئننئث بةينةسئ سول سؤرةت ارقئلئ بئزگة جةتتئ. قايتاردا شئثعئستاؤ ارقئلئ سةمةيگة بةت الدئ. وندا باقاناس بويئنداعئ اباي اؤئلئندا ا.بوکةيحانوأ، ح.عابباسوأ باستاتقان «الاشوردا» ذکئمةتئنئث کوسةمدةرئ بوي تاسالاپ جذرگةن بولاتئن.

    م.دؤلاتوأ  بذل کةزةث جايئندا:  «سودان 1918- جئلدئث جازئندا کةثةس وکئمةتئ قذلاعان سوث عانا سةمةي قالاسئنا قايتئپ کةلدئم. سول ساتتةن باستاپ قانا «الاشوردا» ذکئمةتئ ذيئمداستئرؤ جذمئسئنا کئرئستئ. مةن ورئنبورعا قايتئپ کةتتئم دة، «قازاق» گازةتئن قايتادان شئعارا باستادئم. بايتذرسئنوأ تا ورئنبورعا قايتئپ کةلدئ».

      ءالقيسسا، وسئ ارادا ءبئزدئث دة تاعدئرئمئزعا تاؤقئمةتئ تيگةن ءبئر وقيعا تؤرالئ اکةم - قذداکةلدئ جذرتباي ذلئنئث ةستةلئگئن کئرئکتئرؤدئ پةرزةنتتئک پارئزئم دةپ ةسةپتةيمئن. ويتکةنئ وسئ ساپارداعئ الاش ارداگةرلةرئنة کورسةتکةن کئشئلئک قئزمةتئ ءذشئن اکةمئز جارئقتئق 1930-1932- جئلدارئ الماتئنئث اباقتئسئنئث «ءدامئن تاتئپتئ». ءوزئنئث تذرمةگة نة ءذشئن قامالعانئن:

       «کوتةرئلئس جئلدارئ احمةت بايتذرسئننئث حاتئن ماقانشئداعئ الاشتئث جاساقتارئنا جةتکئزگةنئمدئ کةثةس وکئمةتئ ءبئلئپ قويئپتئ. ول کةزدة ون التئ جاستا ةدئم. الاش ادامدارئ باس قوسئپ، شاؤةشةککة بارا جاتئر ةکةن. ون التئنشئ جئلعئ بوسقئنداردئ قايئرماق. تاعئ دا بذدان باسقا ءوز ويلارئ بولسا کةرةک. ونئسئن اثعارا المادئم. سولارعا اتشئ بولئپ جذرگةمئن. قازاقتئث کوسةمئ: مةنئ ةلةؤسئزدةؤ کورئنةتئن بالا عوي، ةشکئم تةکسةرئپ-تةرگةمةس دةپ، جاسئرئن ءبئر حاتتئ جاساقتارعا اپارئپ بةرؤگة جذمسادئ. حاتتئ جةلدئرتئپ بارئپ اپارئپ، جاؤابئن جةلدئرتئپ کةلئپ اکةپ بةردئم. قايتاردا اق پا، قئزئل ما، بئلمةيمئن، ايتةؤئر ورئستئث اسکةرئ قؤدئ. ةپتةپ قؤدالاستئق. بار قئلمئسئم وسئ. حاتتئث ئشئندة نة جازئلعانئندا شارؤام قانشا. سول ءذشئن «الاشوردانئث شابارمانئ» اتانئپ، وتئزئنشئ جئلئ قاماققا الئنئپ، تةرگةؤگة ءتذستئم. کورگةن-بئلگةنئم الگئ. سول جاؤاپتئ تةرگةؤشئلةرگة قايتالاپ وتئرئپ الدئم. اقئرئ قاشئپ قذتئلدئم»، - دةيتئن.

     کةزئندة بذل اثگئمةگة ءمان بةرمةپپئن. کةيئننةن ءبارئ دة دةرةک رةتئندة راستالدئ. قاشقئندا بئرگة بولعان جئرعال، راقئمبةردئ دةگةن قانجئعالاس سةرئکتةرئ بةرتئندة دذنيةدةن قايتتئ. اکةمة اباقتئداعئ ازاپتان کورئ، اباقتئدان قاشئپ شئققاننان کةيئنگئ کورگةن حالئق قاسئرةتئ قابئرعاسئن قاتتئ قايئستئرؤشئ ةدئ. تاعدئردئث تاؤقئمةتئنة ذرئندئرعان سول سةرگةلدةث تؤرالئ ةستةلئگئن کةزئندة باسپاسوزدة جاريالانعان تولئق قالپئندا وسئ اراعا کئرئکتئرگةنئمة کةشئرئممةن قارارسئزدار دةپ تذسئنةمئن. 1932- جئلعئ اشارشئلئقتئث زاؤالئ کئمدئ دة بولسا تولعاندئرادئ عوي دةپ ويلايمئن:

      ق.جذرتبايةأ: «ة، بذل قؤ باس نةنئ کورمةدئ دةيسئث. تذرمةسئن دة، تذنةگئن دة، ئستئگئن دة، شتئگئن دة کوردئک قوي بذل وکئمةتتئث. سونئث بارئنةن ماعان باتقانئ وتئز ةکئنشئ جئلعئ اشارشئلئق بولدئ. ءوز باسئمئز امان قالدئ دةمةسةث، ول کورئنئستئ ةسکة السام ءالئ دة تذلا بويئم تذرشئگةدئ. نةسئن ءسوزبذيدالايئن، الاساپئراننئث ؤاقئتئ. اياق استئنان اسکةردئث قولئنا ءتذسئپ، الماتئعا ايدالدئم. ءئستئ بولدئم دا شئقتئم. تذرمةدةگئ قورلئقتئ ايتپاي-اق قويايئن. ونئث ءوزئ سولاي بولؤئ دا کةرةک قوي. قازئرگئ توقشئلئق زاماندا دا اباقتئداعئلاردئث جاعدايئ ءماز ةمةس شئعار. ءالئپتئ تاياق دةپ بئلمةيتئن ادامنان نة ساياسات شئقسئن. مالدئث ءبارئن تارتئپ العان. «اق سيئردئث» کوتةرئلئستةرئ (شاکارئم قاتئسقان) بذرقئلداپ تذرعان کةز. تاعدئردئث جةلئ قؤئپ ءجذرئپ تذرمةدةن شئقتئق. وندا توعئز ايداي جاتتئم. ساياساتتان حابارسئز بولعاندئقتان با، ءبئراز ادامدئ اباقتئدان سئرتقا شئعارئپ، ءار ءتذرلئ جذمئس ئستةتتئ. قئس تذسة باستاعاندا-اق تذرمةنئث ماثئنا قايئرشئلار جينالا باستادئ. ءبئز ولاردان بئردةثة دامةتئپ جذرسةک، ولار بئزگة کةلگةن ادامداردان قايئر تئلةپ ءجذر ةکةن. ةلگة اشتئق کئرگةنئن سودان بئلدئک. تذرمةنئث قارا جذمئسئ، قارا نان، قئس بويئ سونئ قاعاجؤ ةتتئک. سويتة ءجذرئپ، ءذش جئگئت، ذشةؤمئزدة جيئرمانئث ئشئندةگئ جاس ةدئک، ءتئل تابئسئپ، «کامپان» بولئپ الدئق. قولعا تذسکةننئث ءبارئن بولئسةمئز. ءبئرئ - قاراتاؤدئث، ءبئرئ - اقسؤ - سارقانتتئث ازاماتئ ةدئ (اتتارئن ةسئمدة ساقتاي المادئم - ت.ج.).

     قئس ورتاسئندا تذرمةنئث اينالاسئندا ءذيئلئپ قالعان، ايازعا قاتئپ قالعان اشتاردئث دةنةسئن شاناعا سالئپ، وزةننئث جاعاسئنداعئ جارعا قذلاتا بةرةمئز. (ول ارا قازئرگئ سايران جاعاجايئنئث ورئنئ بولسا کةرةک). اؤةلدة زارةمئز ذشئپ، ءبذيتئپ ولگةنشة تذرمةدة جذرگةنئمئزدئث ءوزئ جاقسئ ةکةن دةپ تاؤبة ةتتئک. وسئلاردئث کةبئن قذشارئمئز انئق قوي. بئزدة قايبئر جةتئسکةن کيئم بار دةيسئث. الگئ اشتان قاتقانداردئث ءتاؤئر کيئمئ بولسا شةشئپ الئپ، ةتئک-بايپاقتارئن کيئپ، ولمةستئث کذنئن کوردئک. الماتئدا جئلئمئق ةرتة باستالادئ ةکةن. اقپاننئث باسئندا کذن جئلت ةتة قالئپ ةدئ، الگئ ولئکتةر ئرسيئپ-ئرسيئپ شئعا کةلدئ. ءيت ةکةش ءيتتئث دة ادامدئ باسئنعانئن سوندا کوردئم. ادامنئث سذيةگئن کةمئرئپ جاتادئ. قاسئنا بارساث وزئثة ئرئلداپ، سةس کورسةتةدئ. ذشةؤمئز بذل قورلئقتان قاتتئ قاپالاندئق. سودان، يتکة جةم بولمايئق دةپ قالايدا قاشؤعا بةکئندئک.

ةپتةپ ازئق-تذلئک، کيئم-کةشةک جيناستئردئق. قويشئ، ئشئثة تذسکةن وي کةمئرئپ جةپ بئتةدئ عوي. ءبئر کذنئ کةشکة قايتقان کةزدة ءار قايسئمئز ءذيئلئپ جاتقان ولئکتةردئث ورتاسئنا جاسئرئنئپ بارئپ جاتئپ قالدئق. کذزةتشئ ئزدةيدئ عوي، ءبئراقتا، تةثکيئپ-تةثکيئپ جاتقان ولئکتةردئث ورتاسئنا کةلؤگة داتتةرئ شئدامايدئ. ءتذن ورتاسئ اؤا ذشةؤمئز دئبئس بةرئسئپ، باس قوستئق تا، اشتاردئث داؤئسئنا ساپ، تاماق سذراپ، ئثئرسئپ ءجذرئپ سةرکةش شئثئن بةتکة الا تاؤ ساعالاي جذردئک. تاث اتا قالئث اعاشتئث ئشئنة کئردئک تة، جاتئپ قالدئق.

      سول ارادا مئناداي بايلامعا کةلدئک. ءبارئبئر اؤئلعا جةتة المايمئز. وندا ءبئزدئ ساعئنئپ وتئرعان ةشکئم جوق. تةمئر جولعا بارساق ساقشئلار ذستاپ الادئ. قئستئ کذنئ جولسئزبةن ءجذرؤ قيئن. سوندئقتان دا نةدة بولسا سةرکةش شئثئنئث باؤئرئنا بارئپ پانالايئق. تاؤ ءئشئن ةشکئم تئنتپةيدئ. جاز شئعا بذيئرعانئن کورةمئز دةستئک. سودان باسپالاپ وتئرئپ الماتئنئ وراي سةرکةش شئثئنا ءبئر اپتاداي ءجذرئپ کةتتئک. قايدا اسئعامئز. جول بويئ شاثکئش، دولانا، يتمذرئن، سارئ اعاشتئث جاپئراعئن تةرئپ، دوربامئزعا جيا بةردئک. کةيدة تيئن، اقکئس کةزدةسة قالعاندا، الگئلةردئ اؤلايمئز. قاؤئپسئز دةگةن ءبئر شاتقالعا کةلئپ، اعاشتان قوس جاساپ، سوندا ورنالاستئق. وشاق ورناتتئق. اشتاردان العان تةمئر کذرةشکة، شوثکة، شاؤگئمئمئز، شئرپئمئز بار. وتتئ وشئرمةيمئز. الدا قانشا تاؤقئمةت بار. ونئ دا ويلاماسقا بولمايدئ.

    کذن سايئن بئرةؤئمئز قوستئث ماثئندا قاراؤئلعا قالامئز دا، ةکةؤئمئز قؤ تاماقتئث قامئمةن تاؤ کةزةمئز. جةمئس-جيدةکتئث ءتذيئنئن تةرةمئز. ذشقاتتئث جئثئشکة بذتاسئنان اعاش قاقپان جاسايمئز، کةيئن ساداق تا جاسادئق. نة جةدئث، نة ذستادئث دةرئث بار ما. ايؤ مةن ارقار اتقامئز جوق. تئشقان با، قذس پا،  جئلان با، تاثداعامئز جوق. بذيئرعانئ بئزدئکئ بولدئ. ءومئر ءذشئن نةگة دة بولسا بارادئ ةکةنسئث. ءذش جئگئت ئلدةبايلاپ کذنةلتتئک. جةر ابدةن قارايعان سوث جولعا دايئندالدئق. ةپتةپ ولمةستئث ازئعئن جيدئق. کوشکئندة ولگةن اثنئث ولةکسةسئن قاقتادئق. قذستئث جذمئرتقاسئن تالعاجاؤ ةتتئک. جؤا، سارئمساق تةردئک. جابايئ ادام نة ئستةيدئ، ءبئز سونئث ءبارئن باسئمئزدان کةشئردئک.

    سونئمةن، مامئر ايئنئث اياعئندا قوسئمئزدئ تاستاپ شئقتئق. الاتاؤدئ بذيئرلةپ وتئرئپ شئعئسقا قاراي جذردئک تة ءبئر وزةندئ ساعالاپ، التئنةمةلگة بةت الدئق. شئندئعئن ايتايئن ءذش جئگئت بولساق تا جولعا تاقاپ جذرؤگة سةسکةندئک. جولدئث شةتئنئث ءبارئ ولئک. ءيسئ مذثکئپ، قولقاثدئ جارادئ. ونئث ذستئنة ادامدار ابدةن اشئنئپ العان. مةرت ةتؤئ مذمکئن. اؤئل تذرعئندارئنان دا قايئرئم کةتکةن. سوندئقتان جولدان ون-ون بةس شاقئرئم قاشئقتئقتا جارئسا جذرةمئز. ايتةؤئر جاز کذنئ عوي. جؤا، سارئمساق، ساؤمالدئرئق، راؤاعاش تةردئک. جاندئک کورسةک ءبئتتئ، ونئ ولجالاماي ئلگةرئ جذرمةيمئز. ءبئر-ةکئ رةت اؤئل شةتئنة بارئپ، ةندئ ةل کورمةستةي کذيگة تذستئک. ءذيئلئپ قالعان ولئکتةر. قويشئ، سودان ةکئ اي دةگةندة بالقاشتئث قذمئنا ئلئندئک. کيئمنئث بورشا-بورشاسئ شئقتئ. اياق ءتئلئم-ءتئلئم بولئپ جارئلدئ. سول ارادا قاراتاؤلئق سةرئگئمئز: قذمعا ءئلئندئم، ةندئ مةن ءوز ةلئمة بةتپاقتئ ساعالاپ جةتئپ الايئن. کورئسکةنشة قوش بولئثدار، قيامةتتة دة بذل دوستئقتئ ذمئتپايمئن، - دةپ رذحسات سذرادئ. جئلاسئپ، ايئرئلئستئق.

     قالعان ةکةؤمئز تاعئ جئلجئدئق. مةن سول جولئ کورگةنئمدئ ايتپايئن، سةن سذراماثدار. کئسئ ةتئن جةپ، ةسئنةن اؤئسقان ءبئر ادام ءبئزدئث ءوزئمئزدئ تورئپ، ةکئ کذندةي زارة-قذتئمئزدئ الدئ. ادامنئث جيدئگةن شاشئنان قئل-شئلبئر ورئپ الئپتئ. زادئ، سونئمةن شاماسئ جةتکةندئ قئلقئندئرئپ ولتئرةتئن بولؤئ کةرةک. اسئرةسة، ةمشةکتةگئ بالاسئن قذشاقتاپ، ولگةن ايةلدةردئث سذيةگئنئث قاثقاسئن کورگةندة قاسئمداعئ سةرئگئم ةثئرةپ، جئلاپ جئبةردئ دة: «مئنا جاتقان مةنئث ايةلئم مةن مةنئث بالام بولسا قايتةمئن، قذداکةلدئ-اؤ»، دةپ، - جةرگة وتئرا کةتةدئ. مةنئث دة قابئرعام سوگئلةدئ. بويداقپئن. ونداي ؤايئم قئسپاعانئمةن دة اعايئن-تؤئس، اکة-شةشة ةسکة تذسةدئ. ءبئراق تا ولار شةکارادان ءوتتئ دةگةندئ قذلاعئم شالئپ قالعانئ بار. سول دذرمةکتةن قالماسا کةرةک ةدئ دةيمئن ئشئمنةن. مةنئث تاثعالعانئم، سول بوسقان ةلدئث بيشارالئعئ ةدئ. قذداي-اؤ، بالقاش کولئنئث ماثئندا قئرئلعاندار قانشاما دةسةثئزشئ. ءار قامئستئث تذبئندة ءبئر ولئک. ةتئن بالئق مذجئپ جاتئر. شئرکئن-اي، دةسةثشئ، بالئق ادامدئ ةمةس، ادامدار بالئقتئ جةسة، کذنةلتئپ کةتةر ةدئ عوي. سوعان قاؤقارئ جةتپةگةن نةتکةن دارمةنسئزدئک. ونئ کورئپ وزةننةن سؤ ئشؤدةن قالدئق. بذلاق، قذدئقتئ ئزدةيمئز. ئندةت تاراپ کةتةدئ دةگةن قاؤپئمئز بار. قؤ ءذمئت نة ويلاتپايدئ. قويشئ، الا جازداي ارقا ةتئمئز ارشا، بورباي ةتئمئز بورشا بولئپ ءجذرئپ، کذزگة قاراي جوثعار الاتاؤئنئث ةتةگئنة جةتتئک-اؤ. ةندئ، سارقانت پةن اقسؤدئ کوزدةپ کةلةمئز. قئرکذيةککة تامان الگئ سةرئگئمنئث اؤئلئنا کةلدئک.

    قاؤئپ قايدان دةرئث بار ما. اؤئل تولئ بةلسةندئ. ذستاتئپ جئبةرئپ وتئرعانداردئث ءوزئ سول اعايئندار عوي. ونئث اؤئلئ ابئر-سابئر بولئپ جاتئر ةکةن. ةکئ کذندةي اؤئلدئث جةلکةسئندةگئ بيئکتةن باقئلاپ وتئردئق. سةرئگئم بئرةسة اکةسئن، بئرةسة شةشةسئن، بئرةسة ايةلئن کورئپ ةلةثدةپ قالادئ. کئشکةنتاي بالانئ کورسة، ءوز ذلئنا ذقساتادئ. ايتةؤئر قوس کوزئ ءتورت بولدئ. ةکئنشئ کذنئ ةتةککة تامان ءتذسئپ، مةن اؤئلدئث تذسئنداعئ قالئث بذتانئث اراسئنا تئعئلئپ قالدئم. سةرئگئممةن سول ارادا قوشتاستئم. ونداعئ قيماستئق سةزئمدئ قالاي جةتکئزةسئث. ةگةر دة، ذزاق بوگةلسةم کذتپة، مةنئث قولدئ بولعانئم. ال، مئنا بذتانئث قاسئنا کةلئپ ءذش رةت قاقئرئنسام وندا ةلدئث امان بولعانئ، - دةدئ. قاس قارايعان سوث ول شةتکئ ذيگة جةتتئ. ار جاعئن اثداي المادئم. ءتذن ورتاسئ اؤعانشا کةلمةدئ. اؤئل جاقتان ابئر-سابئرئ کوپ داؤئستار ةستئلةدئ. ذمئتئمدئ ذزة باستادئم. سؤئق تا قالتئراتئپ بارادئ. ودان ذرةي کذشتئ، ذرةيدةن اشتئق کذشتئ. ةندئ ورئنئمدئ اؤئستئرئپ، قارسئ بةتکة بارئپ جاتتئم. کئم بئلةدئ؟، - دةگةن سةنئمسئزدئک ورنادئ. سودان کذدةر ذزئلگةن کةزدة ءبئر سئبئس شئقتئ. تئثدادئم دا جاتتئم. بةلگئلئ بذتانئث ءتذبئن ءدال تاؤئپ، ءذش رةت ايةل داؤئسئ ةستئلدئ. قوزعالمادئم. بئرنةشة رةت قايتالادئ. سودان کةيئن اقئرئن عانا:

     - جولاؤشئ! سئزگة سالةم ايتتئ سةرئگئث. مةن سونئث زايئبئمئن. ءبئزدئث اؤئل اثدؤدا. ءبئراق قازئر ارعئ بةتکة کوشؤگة قامدانئپ جاتئرمئز. ءسئز تةزئرةک بذل ماثنان کةتئثئز. قذداي جولئثئزدئ قئلسئن!، - دةپ بايئپپةن ناقتئلاپ ايتئپ شئقتئ.

    ابدةن کوزئم جةتکةن سوث ورئنئمنان تذرئپ قاسئنا باردئم. جاعدايدئ قئسقاشا ءتذسئندئردئ دة، قولئما ءبئر دوربا تاماق ذسئندئ. کيئم دة بار ةکةن. الگئ سةرئگئمنئث ايةلئ: «ءبارئ وسئ بولدئ، تاؤدان تومةن تذسپةگةيسئز، مئنا سةمةي جاق قاؤئپتئ. تورؤئلشئ کوپ. اللا دةم بةرسئن سئزگة»، - دةدئ دة کةرئ بذرئلدئ. وکسئک کةؤدةمة تئعئلئپ مةن قالدئم. اپئل-عذپئل اکةلگةن تاماقتان اساپ-اساپ جئبةردئم دة، تاؤ ساعالاپ، تاث اتقانشا ءجذرئپ وتئردئم. ءبئر توبةنئث باسئنا بارئپ تئنئقتئم. ةرتةثئندة الگئ اؤئلدئث ورئنئنا قاراسام، وزدةرئ جوق، تةک جذرتئ عانا قالئپتئ. ءسويتئپ، قيامةتتئککة سةرت بةرگةن ةکئ اداممةن وسئلاي ماثگئ قوشتاستئم. ءتئرئ بولسا ولار دا مةن تؤرالئ وسئنئ ايتئپ جذرگةن شئعار. اللا رازئ بولسئن!

   نةسئن سوزايئن، تؤرا قازان ايئنئث اياعئندا اياکوزگة جةتتئم-اؤ. جولدا قاثئراعان قئستاؤلاردئ پانالاپ، قاتقان سذيةکتةردئ قايناتئپ ءئشئپ، اث-قذستئث ولةکسةسئنئث ةتئن قورةک ةتئپ جةتکةنئمدة، وسئ جةرگة جةتؤگة نةگة سونشا وزةؤرةگةنئمدئ تذسئنبةدئم. جذرت ءبئر-بئرئنة جاؤئعئپ، قانئن ئشئنة تارتئپ العان. ةل جاقتئث دا بةرةکةسئ کةتئپتئ. ايتةؤئر، اشتئقتا ار جذرة مة، بئرةؤدئث جؤئندئسئن ئشسةث دة قاناعات. سودان، ةسئم باردا قئتايعا وتةيئن دةپ بةکئندئم دة، ةندئ تارباعاتايدئ ساعالاپ، باقتئداعئ شةکاراعا قاراي ءجذردئم. جولاي قار تئزةدةن جاؤدئ. تاؤ القئمنان ءجذرؤ مذمکئن بولماعان سوث کذنگةي ساعالاپ ءجذردئم. بار جذبانئشئم، مذرئندئ شذيئرتکةن ولئکتةردئث يئسئنةن قذتئلعانئم. قئستئث اتئ - قئس. بذتانئث تذبئنة، تاستئث ئعئنا، مايانئث ئشئنة تذنةپ ءجذرئپ، شةکاراعا دا جةتتئم-اؤ. ءبئراق، تارباعاتايدئث يةگئندةگئ ارقالئق تاؤئنا قاراي کذرة جولدئ قيئپ ءوتئپ بارا جاتقانئمدا، تؤرا شةکاراعا ءبئر شاقئرئمداي قالعانئمدا الدئمنان اتقا مئنگةن ءذش اسکةر شئعا کةلدئ. بئرةؤئ شاؤئپ کةلئپ مئلتئقتئث دذمئمةن ءبئر ذرعاندا ةسئم اؤئپ قالدئ. قايسئ ءبئر ءال قالدئ دةيسئث. کوزئمدئ اشسام، الگئ اسکةردئث ةکةؤئ اناداي بارئپ، ءذشئنشئسئن شاقئرئپ تذر ةکةن. مةنئ تاستاپ کةتةيئک، ءوزئ دة ولةدئ، ولمةسة کذنئن کورسئن دةيتئن بولؤئ کةرةک. ءبئراق ءذشئنشئسئ کونبةدئ. ةسئمدئ جيعانئمدئ ءبئلئپ، قامشئمةن ساباپ، شئلبئرئنا بايلاپ، سذيرةتئپ، ومبئ قاردا دةدةکتةتئپ وتئرئپ باقتئنئث بةکةتئنة الئپ کةلدئ. جةلکةدةن ءبئر ءتذيئپ، اباقتئنئث ئشئنة کئرگئزدئ. ة، ورئستئث قذرئعئ ذزئن با، مةنئث ادئمئم قئسقا ما، وسئلاي تاعئ دا ورئستئث اپانئنا ءتذستئم. ئشکة کئرسةم، ءبارئ دة ءوزئم سياقتئ سورلئلار، ئشئندة اندا-ساندا ساپتامالئ، قاپسئرمالئ ةتئگئ بارلار کةزدةسئپ قالادئ. ولار، شةکارانئث ارعئ-بةرگئ جاعئنا زات تاسيتئن، ءسويتئپ ءجذرئپ، قولعا تذسکةندةر بولسا کةرةک - دةدئ.

      سودان الگئ اباقتئدا بةس کذن جاتتئم. کذنئنة ءبئر کةسة ئستئق سؤ بةرةدئ. ةکئ کذندة ءبئر ؤئس کةبةک ارالاسقان تارئ بةرةدئ. الگئنئ بئردةن جةمةي، تالماپ قانا، ءبئر ساعات بويئ اؤزئمئزدئث ءدامئن الامئز. ءتاپ-ءتاؤئر تةرشئپ قالعانداي بولاسئث. کذن سؤئق، بوران ذيئتقئپ تذر. التئنشئ کذنئ تاث اتقاندا ساپقا تذرعئزدئ دا، ماقانشئعا قاراي ايداي جونةلدئ. قار دةگةنئث بةلؤاردان. اش-ارئقتا نة کذش بار. جولدئث شةتئنة بذراتئلئپ بارئپ، قذلاي کةتةدئ. قئزئل اسکةرلةر اتتئث ذستئندة تذرئپ قامشئمةن ارئ سابايدئ، بةرئ سابايدئ. ونئ کوتةرة مة؟ کةيئ سول کذيدة جانتاسئلئم بةرةدئ. ونئ بئزگة جولدئث شةتئنة ئسئرتادئ دا، قارمةن بةتئن جابؤعا مذرسات بةرمةي، ايداي جونةلةدئ. جولاي تالاي ولئکتئ باسئپ کةتتئک. اتتاپ وتةتئن کذي قايدا. اسکةرلةر کةيدة ناشارلاردئ تابان استئندا اتئپ تاستايدئ. "جانئ قينالماي ءولدئ-اؤ، بيشارا"، - دةپ کةيبئرةؤلةر کادئمگئدةي جةثئلدةنئپ قالادئ.

 قويشئ، سودان کذن ذزاق ءجذرئپ بذعئباي دةگةن بةکةتکة کةلدئک-اؤ. باقتئدان ذزاسا ون شاقئرئم عانا جةر. سول ارادا ءبئر قورا بار ةکةن، الگئگة اکةپ قامادئ. اش ادام بذيئعئپ-بذيئعئپ جاتا کةتتئک. کذن بوراپ تذر. ءبئر کةزدة الدةکئم داؤئستاپ جئبةرئپ: "ةي مئنانئ قاراثدار!"، - دةدئ. سويتسةک، جاتقان جةرئنةن تةمئر تاؤئپ الئپتئ. ءذش-ءتورت ءالدئ جئگئت دةرةؤ الگئ قورانئث ارت جاعئنداعئ دؤالدئ تةسؤگة کئرئستئ. کةزةکتةسئپ وتئرئپ، قابئرعانئ تةستئ. سئرتتاعئ بوراننئث ازئناعان داؤئسئ ةشتةثة ةستئرتة مة؟ اسکةرلةردئث ءبارئ باسقا ذيدة دةمالئپ جاتئر. کذزةتشئ سئرتتا. ول دا قايبئر جةتئسئپ تذر دةيسئث. سودان ءبئر ؤاقئتتا الگئ جةردئ تةسئپ، بئر-بئرلةپ سئرتقا شئقتئق. کةلئسئم بويئنشا ةکئ ادام بئرگة جذرمةيدئ. ارکئم بةت-بةتئمةن کةتةدئ. سوندا ءبئرئن ذستاسا ةکئنشئسئ قذتئلئپ کةتؤئ مذمکئن دةپ ؤاعدالاستئق.

 ارادا جارتئ ساعات وتکةندة، ذزاسا 300-500 مةتردةي جةرگة جةتئپ قالعانئمئزدا، تارس-تذرس مئلتئق اتئلئپ، دذنية استان-کةستةن بولدئ دا کةتتئ. ءار جةردة ايعايلاعان داؤئس، اتئلعان مئلتئق، کئم ءولئپ، کئم ءتئرئ قالدئ ايئرئپ بولار ةمةس. ءوزئ اش ادام، ومبئ قاردا قانشا الئس کةتة الاسئث. ءبئر ؤاقئتتا مةنئث دة باسئما قامشئ ءذيئرئلدئ. مئلتئقتئث دذمئمةن قويئپ-قويئپ قالعاندا اتتاي جةلئپ کةتةسئث. نة دةرئث بار ما، ءبئرئمئز امان قذتئلماپپئز. ساناپ-ساناپ کئرگئزگةندة، ءبارئمئز دة تذگةل ةکةنبئز، ءبئر-ةکئ جارالئ بار ةکةن، وعان دا شذکئرلئک ةتتئک، سذلاپ-سذلاپ جاتا کةتتئک. سويتسةک، شؤ مئنادان شئعئپتئ. ةث سوثئندا ءذش جئگئت قالئپتئ، سولار. مةن بذرئن شئعامئن، مةن بذرئن شئعامئن، - دةپ تالاسئپ، سوثئندا بوقتاسئپ، توبةلةسئپ قالئپتئ. کةرئلدئ ةستئگةن کذزةتشئ ةسئکتئ اشئپ قاراپ، اتوي سالئپتئ عوي. الگئ جئگئتتةردئ تاؤئپ الئپ، ةکئ-ءذش ءالدئ ازاماتتار ولاردئ تومپةشتةپ الدئ. قئرئق ادام شئققان تةسئکتةن ذشةؤئ تالاساتئنداي نة جةتپةدئ دةسةثشئ.

      ازاپتئ ةرتةثئندة کوردئک قوي. ءبئر کةسة قايناق سؤدان ايئرئلدئق. "قاشاتئن قؤسئثدار عوي، ال قاشئثدار"، - دةپ، اسکةرلةر جةلکةمئزدةن مئلتئقتئث دذمئمةن پةرئپ قالادئ. جذرة الماعانداردئ ساباپ-ساباپ تاستاپ کةتةدئ. ولار سول کذيئ بوراندا قاتئپ قالادئ. جذرؤگة شاماسئ جوق. جولدا تةثکيئپ-تةثکيئپ جاتقان ولئکتئث تالايئن کوردئک-اؤ. الپئس شاقئرئم جةردةگئ ماقانشئعا جةتکةندة ةسئمئزدئ ءبئر-اق جيدئق. تةرئ-تةرسةک جياتئن قويماعا قامادئ. ءئشئ تولعان وگئزدئث تةرئسئ ةکةن. پئشاقتا جانئپ-جانئپ جئبةرئپ، وگئزدئث شاتمايئن، شةلئن سئلئپ الئپ، قويمانئث ذستئندةگئ شئلئکتئ سئندئرئپ، وتقا جاعئپ، الگئنئ قاقتاپ جةدئک. اي، سول قذيقانئث ءدامئ ءالئ اؤئزئمئزدا.

    ةگةر دة کةشئکسةم ايداؤئلدان قاشئپ قذتئلماسئمدئ ءبئلدئم. ءالئم ءبئتئپ، تيتئقتاپ قالئپ ةدئم. قالايدا قاشؤعا تئرئستئم. قالاي ةکةنئن بئلمةيمئن، ةل وگئزدئث تةرئسئن شةلدةپ، وت جاققان کةزدة مةن ةسئک جاقتئ ساعالاي بةردئم. ءتذتئن بذرقئراپ، قويمانئث ئشئ کورئنبةي کةتکةن سوث ةسئکتئ اشتئ. سئرتقا ءتذتئن لاپ ةتئپ شئققاندا مةن دة ةسئکتئث قايئرماسئنا قالاي جاسئرئنا قالعانئمدئ بئلمةدئم. کذزةتشئ تذتئننةن قاشئپ، ارئ تامان بارئپ تذردئ. سول کةزدة اق ءشالئ تارتقان ءبئر ايةل جاناپ وتة بةردئ دة، جاپساردا تئعئلئپ تذرعان مةنئ بايقاپ قالدئ. قولئندا اق بيدونئ بار ةکةن. شئرايلئ ادام ةکةن. الگئ کذزةتشئنئث قاسئنا بارئپ ازئلدةسئپ تذردئ دا ونئ وزئنة قاراتئپ، ارئ قاراي باسپاقتاي بةردئ. سول کةزدة مةن جالت بةرئپ، الگئ قويمانئث ارتئنا قاراي زئتئپ بةردئم.

     ءسويتئپ، بئردةن بازارعا تارتتئم. کئسئ کوپ، ئشئنة ءسئثئپ کةتةسئث. ةکئنشئ، تانئس کةزدةسئپ قالسا، وزةگئمدئ جالعارمئن دةگةن وي کةلدئ. اش-ارئق ءولئپ جاتقان ادامدئ شانامةن سئرتقا اکةتئپ جاتئر. سونئث بئرةؤئ بولئپ، مةن دة کةتةمئن-اؤ دةگةن وي ةمئس-ةمئس کةلةدئ. بازاردئ ءذش اينالئپ شئقتئم. الگئ اق ءشالئ تارتقان ايةل سوندا کةلئپ ايران ساتئپ تذر ةکةن. جانئنا جاقئنداي بارئپ بذرئلئپ کةتةم. ءذشئنشئ رةت جاناي بةرگةنئمدة جانئنا شاقئردئ دا: - "جاثاعئ سةنسئث بة؟"، - دةدئ. - "ءيا"، - دةپ، باسئمدئ يزةدئم. وزگةگة بئلدئرتکئسئ کةلمةدئ عوي دةيمئن: - "وسئ سةنئث اقشاث جوق قوي. ءبئراق تا مئنانئ تذگةل ءئشئپ کةتة الساث، اقئسئن المايمئن. ئشة الماساث کيئمئثدئ شةشئپ بةرةسئث"، - دةدئ. اق بيدوندئ باس سالدئم. ايراندئ توگئپ-شاشئپ قذنئعا سئمئرة باستادئم. ءبئر کةزدة کوز الدئم قئپ-قئزئل بوپ قانعا تذندئ دا، تةثسةلة بةردئم. ساقالئم قان سياقتئ کورئندئ... ةسئمدئ جيسام، ءبئر جئلئ ذيدة جاتئرمئن. سويتسةم، اش ادام ءالسئز کةلةدئ ةمةس پة، زورئققاننان مذرئنئمنان قان زاؤلاي جونةلئپتئ. ءبئرازدان کةيئن الگئ ءشالئ تارتقان ايةل کئردئ. ءبئراز ءذنسئز وتئردئ دا:

   - ةي، سورلئ-اؤ، بايقاپ-بايقاپ ئشپةيسئث بة، مةن سةنئث کيئمئثدئ قايتةم. بئرةؤ-مئرةؤ کذدئکتةنئپ، سةنئ تاعئ ذستاپ اکةتپةسئن دةپ الدارتقانئم ةمةس پة. ءبئز دة تذسئنةمئز. مةنئث دة اعا-باؤئرئم بوسقئن بوپ ءجذر. ارعئ بةتکة کةتکةنئ بار، ايدالئپ کةتکةنئ بار، سولاردئث بئرةؤئن کةزئکتئرئپ قالامئن با دةپ، بازارعا بارئپ تذرامئن. تابئس ءذشئن ةمةس. وسئندا ءبئر بةلسةندئگة سةن سياقتئ جذدةپ ءجذرئپ تاپ بولدئم دا، تذراقتاپ قالدئم. ولارعا تاماق تابئلادئ عوي. ول ءوزئ قازئر اياکوزگة جينالئسقا کةتتئ. وسئندا ةکئ-ءذش کذن دةم ال. جاثا سةن ةسئثنةن تانعاندا تؤئسئم دةپ ذيگة اکةلگئزدئم، - دةدئ.

    سول ءبئر مذثلئق ايةلدئ ماعان مئنا بالالاردئث کوز جاسئ ءذشئن کةزئکتئردئ-اؤ. نةسئن جاسئرايئن، باسئمنان کةشکةنئمدئ الگئ ايةلگة تذگةل ايتتئم. جئلاپ وتئرئپ تئثدادئ. ءبئر اپتا جاتقئزدئ ذيئندة. کيئمئمدئ جاماپ، الگئ بةلسةندئنئث ةسکئ کيئمئن بةردئ. کادئمگئدةي الدةنئپ قالدئم. ءبئر کذنئ کوشةگة شئعئپ کةلدئ دة: - "بذگئن کةثسةسئنة حابار بةرئپتئ. کذيةؤئم ةرتةث کةلمةکشئ ةکةن. ول بةلسةندئ سةنئ ذستاپ بةرئپ جذرةر. بذگئن تذندة جولئثدئ تاپ"، - دةدئ. سودان، ةکئ بولکة نان، تالقان، بيداي بةردئ.

   سودان کةيئن ارعئ بةتکة ءوتتئم. وندا دا شةکة قئزئپ تذرعان جوق ةکةن. مئنا قاراؤئلدا تذراتئن زةکةن مةن جاثئلحاننئث اکةسئ ةکةؤمئز تاعدئرلاس-تامئرلاس بولدئق. بئرةؤمئزدة ءبئر قاپ بيداي، بئرةؤمئزدة ءبئر سيئر بار ةدئ. ةکةؤمئز بئلاي دةپ کةلئستئک: ول سيئرئن، مةن بيدايدئ ءبئر قئسقا ازئق ةتسةک جازدا ول دا، مةن دة اش قالامئز. ودان دا سيئردئ سويئپ، بيدايدئ جازدا ةگةيئک - دةپ کةلئستئک. جاز شئعا ايتةؤئر ولمةس کذندئ کوردئک. کولئک جالداپ ءجذرئپ، ةگئن ةکتئک. ءسويتئپ، کوشکة ئلةسئپ کةتتئک. وي، اللا، سول اشارشئلئقتان امان قالامئن دةپ کئم ويلاعان. ءبئر ايةلدئث قامقورلئعئنئث ارقاسئندا ءبئر بذتاق امان قالدئ، - دةدئ، کذرسئنئپ.

     مةنئث ويئمشا، بذل اثگئمة مةنئث اکةمنئث کوپ کورگةن تاؤقئمةتئنئث ءبئرئ عانا ةدئ. قالعانئ دةربةس اثگئمة، مذمکئن مةنئث "جةر بةسئک" اتتئ شئعارمامدئ وقئعاندار ودان ازداپ ماعلذمات الار دةپ ويلايمئن. بذل ارادا اشارشئلئققا قاتئستئ اثگئمةسئن عانا تئلگة تيةک ةتتئم. قاتتئ تاثعالدئراتئنئ - ادامنئث ومئرگة دةگةن قذشتارلئعئ. ةکئنشئ، جاثاعئ ءشالئ تارتقان ايةل سياقتئ ءوزئ دة تاعدئر تاؤقئمةتئنة تذسة ءجذرئپ، ادامگةرشئلئک سةزئمدئ ساقتاي ءبئلؤئ. اکةم بذل اثگئمةنئ:

    - ة، مةن ءبئر تاعدئردئث قاثباعئ بولدئم عوي، سول بةتئمشة ارعئ بةتتة ةکئ-اق جئل تذرئپ، تاعئ دا بةرئ ءوتتئم. ول کةزدة تالدئقورعاننئث سارقانت، اقسؤ وثئرئندة ذزاتئلعان اپکةم بار ةدئ، سونئ ساعالادئم. ودان ةکئ جئل وتکةندة وتئز جةتئنئث ويرانئ باستالئپ کةلة جاتتئ، - دةدئ دة سول کذنگئ اثگئمةسئن اياقتادئ.

   نة دةپ بذل اثگئمةنئ قورئتؤعا بولادئ؟ ءبارئ دة تاعدئر شئعار. حالئقتئث باسئنا تذسکةن ناؤمةتتئث ءبئر کؤاسئ بولعان اکةمنئث اثگئمةسئن ذرپاققا جةتسئنشئ دةپ ةمةس، سونداي ءمذساپئر کذيگة تذسکةن ةل جذرتتئث ازابئن جةتکئزؤ ءذشئن جازدئم.

      اؤئزئنا يمانئ تذسپةي، کوزئ جابئلماي قالعان اشارشئلئقتئث ذلکةندئ-کئشئلئ قذرباندارئنئث توپئراعئ تورقا بولسئن!"

اکةمنئث بذل اثگئمةسئ بئزگة الاش ارداگةرلةرئنئث مذراسئمةن مةکتةپ قابئرعاسئندا جذرگةندة تانئسؤعا ئنتالاندئرعانئن دا جولاي ةسکةرتة کةتکةن دة ءجون شئعار.

                                                        تذرسئن جذرتباي

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى