31-مامىر. قازاقپارات كۇنتىزبەسى
اتاۋلى كۇندەر
ساياسي قۋعىن- سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى ستاليندىك رەجىم كەزىندە جازىقسىز قۇربان بولعانداردى ەسكە الۋ ماقساتىندا جىل سايىن اتاپ وتىلەدى.
ق ر پرەزيدەنتىنىڭ ءتيىستى قاۋلىسى 1997 -جىلدىڭ 5-ساۋىرىندە قابىلداندى. 1920 -جىلداردىڭ باسىندا قولدان ۇيىمداستىرىلعان، كەيىننەن 1927-1929 -جىلدارى «اسىرا سىلتەۋ بولماسىن، اشا تۇياق قالماسىن» دەگەن ۇرانمەن جۇزەگە اسىرىلعان اشارشىلىق قازاقستاندا عانا ەمەس رەسەي، ۋكراينا، بەلارۋس جەرلەرىندە 7 ميلليون ادامنىڭ ءومىرىن جالمادى.
ونىڭ ىشىندە قازاقستاندا ەڭ كەمىندە 1,5 ميلليون ادام اشتىقتان اجال قۇشتى دەگەن دەرەك بار. بۇدان بولەك، قازاقستاندا ساياسي قۋعىن- سۇرگىن ناۋبەتى 1928 -جىلدىڭ ورتاسىندا الاش قوزعالىسىنا قاتىسقان قايراتكەرلەردى تۇتقىنداۋدان باستالدى. ولارعا «بۋرجۋازياشىل- ۇلتشىل» دەگەن ايىپ تاعىلدى. ولار ءارتۇرلى مەرزىمگە تۇرمەگە قامالدى، اتۋ جازاسىنا كەسىلدى، ەرىكسىز جەر اۋدارىلدى. ۇلت قايراتكەرلەرىنە نەگىزىنەن سسسر- دى قۇلاتۋ ءۇشىن جاسىرىن كونترريەۆوليۋتسيالىق ۇيىمدار قۇردى دەگەن زاڭسىز جالا جابىلدى. سونىمەن قاتار مولدالار مەن ءدىندارلاردى «باسقاشا، بوتەن ويلايتىندار» دەپ ايىپتادى.
كەيبىر مالىمەتتەر بويىنشا، قازاقستاندا 103 مىڭ ادام قۋعىن- سۇرگىنگە ۇشىراپ، 25 مىڭ ادام اتۋ جازاسىنا كەسىلگەن. تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا العاش بولىپ قابىلدانعان زاڭداردىڭ ءبىرى - 1993 -جىلعى 14 ساۋىردەگى «جاپپاي ساياسي قۋعىن- سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ تۋرالى» ق ر زاڭى بولدى.
تەمەكىدەن باس تارتۋدىڭ دۇنيەجۇزىلىك كۇنى
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى 1988 -جىلى 31 - مامىردى دۇنيەجۇزىلىك تەمەكىدەن باس تارتۋ كۇنى دەپ جاريالادى. الەمدىك قاۋىمداستىق الدىنا ХХІ عاسىردا تەمەكى تارتۋ ماسەلەسىن جويۋعا قول جەتكىزۋ مىندەتى قويىلدى.
ەستە قالار وقيعالار
1925 -جىلى قىزىلوردادا قازاقستان كاسىپوداعىنىڭ العاشقى سەزى ءوتتى.
2001 -جىلى ەۋرازەق قۇرۋ تۋرالى شارت كۇشىنە ەندى. ونىڭ باستى مىندەتى مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ساۋدا- ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك- گۋمانيتارلىق جانە قۇقىقتىق سالالارداعى ءوزارا بايلانىستارىن ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە قاجەتتى جاعدايلاردى جاساۋ بولدى.
2002 -جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ساياسي- قۋعىن سۇرگىن قۇرباندارىنا ارنالعان ەسكەرتكىشتى اشتى. ەسكەرتكىش XX عاسىردىڭ 30-جىلدارىندا تۇتقىنداردى جاپپاي اتۋ ورنى بولعان جاڭاجول ەلدى مەكەنىندە ورناتىلعان. جالپى 1930-1953 -جىلدارى ارالىعىندا 40 ميلليوننان استام سوۆەت ازاماتى رەپرەسسياعا ۇشىراعان.
اسىرەسە سوۆەت وداعى قۇرامىندا بولعان بارلىق حالىقتار مەن ۇلتتاردىڭ بەتكە ۇستار ينتەلليگەنتسيا وكىلدەرى بۇل زاڭسىز جازالاۋعا كوپ ۇشىراعان. وسى كەزەڭدە ەلىمىزدەگى قازاقتاردىڭ 40 پايىزى قىرىلدى. ال قازاقستان اۋماعىندا ورنالاسقان لاگەرلەرگە كورەيلەر، پولياكتار، ەدىل نەمىستەرى، قىرىم تاتارلارى، كاۆكاز حالىقتارى جانە باسقا دا ۇلت وكىلدەرى كۇشتەپ قونىستاندىرىلدى.
2005 -جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەت اكادەمياسى»، «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى سوتى جانىنداعى سوت اكادەمياسى» مەملەكەتتىك مەكەمەلەرىن بىرىكتىرۋ جانە «ل. ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى» رمقق ديپلوماتيا اكادەمياسى فۋنكتسيالارىن بەرۋ جولىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى قۇرىلدى.
2007 -جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ اقمولا وبلىسى سەلينوگراد اۋدانى اقمول اۋىلىندا ورنالاسقان ساياسي قۋعىن- سۇرگىن قۇرباندارىنا ارنالعان «الجير» مەموريالدىق- مۋزەي كەشەنىنىڭ اشىلۋ راسىمىنە قاتىستى.
2010 -جىلى ەلورداداعى قر ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىندا «الاشوردا» دەرەكتى فيلمى كورسەتىلدى. ول «الاش» پارتياسى باسشىلارىنىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىنە ارنالعان.
2011 -جىلى ىستانبۇلدا قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ جانە قر مەن تۇركيا اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم- قاتىناستىڭ ورناتىلعانىنا 20 جىل تولۋىنا وراي فوتوكورمە اشىلدى.
2011 -جىلى قاراعاندى وبلىسىندا ساياسي قۋعىن- سۇرگىن قۇرباندارى كۇنى دولينكا اۋىلىنداعى بۇرىنعى كارلاگ باسقارماسىنىڭ عيماراتىندا تاريحي مۋزەي اشىلدى. ونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قۋعىن- سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ ۇرپاقتارى شاقىرىلدى. شاراعا قاراعاندى وبلىسىنا شەشەنستان مەن ينگۋشەتيادان قونىس اۋدارىلعان دەلەگاتسيا مۇشەلەرى دە قاتىستى.
2012 -جىلى استانا قالاسىنداعى رەسپۋبليكا داڭعىلى مەن اباي داڭعىلىنىڭ قيىلىسىندا «1932-1933 -جىلدارداعى اشارشىلىق قۇرباندارىنا تاعزىم» مونۋمەنتالدىق- سكۋلپتۋرالىق كومپوزيتسياسىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋى بولدى. 2015 -جىلى استانادا «امانات» تاريحي فيلمىنىڭ پرەمەراسى ءوتتى. ول قازاقستان مەن ورتا ازيانىڭ بەلگىلى تاريحشىسى ەرمۇحان بەكماحانوۆقا ارنالعان.
2016 -جىلى بۋەنوس- ايرەس، ليسسابون، بەرلين، ءنوۆوسىبىر جانە ەكاتەرينبۋرگ قالالارىندا وتكەن التى حالىقارالىق سىيلىقتىڭ يەگەرى سكريپكاشى ەرجان قۇلىبايەۆ نيۋ يوركتە I حالىقارالىق Manhattan Music بايقاۋىندا «ىشەكتى اسپاپتار» نوميناتسياسى بويىنشا ءبىرىنشى سىيلىقتى الدى. ول، سونىمەن قاتار، پوزناندەگى گەنريك ۆەنياۆسكي اتىنداعى سكريپكاشىلار بايقاۋىنىڭ لاۋرەاتى.
2017 -جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ءبىلىم بەرۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بولدى. وعان قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا اتقارىلعان اۋقىمدى جۇمىستار - جاڭا ءبىلىم مازمۇنىنىڭ ەنگىزىلۋى، ءۇش تۇعىرلى ءتىل ساياساتىنىڭ قارقىندى دامۋى، 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ، ت. ب. جول اشتى.
2017 -جىلى قازاقستاندا ساياسي قۋعىن- سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ ەڭ ۇلكەن ەلەكتروندى دەرەكقورى ىسكە قوسىلدى. دەرەكقورعا 200 مىڭعا جۋىق ادامنىڭ اتى- ءجونى جازىلدى. وعان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ءارحيۆى ۇسىنعان دەرەكتەر، «ازالى كىتاپ» كوپ تومدىعىنىڭ جانە وڭىرلىك ارحيۆتەردىڭ دەرەكتەرى ەنگىزىلدى.
2018 -جىلى قاراعاندى وبلىسىنداعى سپاسسك مەموريالدىق كەشەنىندە قۋعىن- سۇرگىن قۇربانى بولعان يراندىقتار مەن چەحتاردى ەسكە الۋ بەلگىلەرى ورناتىلدى. وسىعان وراي وتكىزىلگەن رەكۆيەم- ميتينگىگە يران، چەحيا، ۆەنگريا، رۋمىنيا، فينليانديا ەلدەرىنىڭ ديپلوماتيالىق ميسسيالارىنىڭ باسشىلارى قاتىستى.
2018 -جىلى قازاقستاندا كومىرسۋتەكتى بارىنشا از پايدالاناتىن ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا قولداۋ كورسەتۋ جانە ولاردى ءىس جۇزىنە ەنگىزۋ ءارى الەۋەتتى ينۆەستورلاردى جۇمىلدىرۋ ماقساتىندا «جاسىل» تەحنولوگيالار جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالار حالىقارالىق ورتالىعى اشىلدى.
2019 -جىلى قارقارالى قالاسىندا ابايدىڭ ەسكەرتكىشى قويىلدى. ءمۇسىنشى ۇلى اقىن مەن ويشىلدى اكەسى قۇنانبايدىڭ قاسىنا قويىپ مۇسىندەگەن. ەسكەرتكىش مىستان جاسالعان، بيىكتىگى - 4 مەتردەن اسادى.
