قئتايدان كةلگةن قانداسئمئز، ينةمةن ةمدةؤ دارئگةرئ اسقار داكةن :ينة - 300 دةن استام دةرتكة داؤا

استانا. 18 -ءساؤئر. قازاقپارات -  بذگئندة ةلئمئزدة قئتاي مةديسيناسئ دامئپ كةلةدئ. ءداستذرلئ ةم-دومنان بولةك، ءارقيلئ دةرتتئ ينةمةن ةمدةؤ ءتاسئلئ ارقئلئ دةرتكة داؤا تابئلئپ جاتئر. اسقار داكةن - قئتاي مةديسيناسئن تةرةثئنةن زةرتتةگةن دارئگةر. قئتايدان اتامةكةنگة قونئس اؤدارعان اق حالاتتئ ابزال جان الماتئداعئ «ينتةرمةد-م» مةديسينالئق ورتالئعئنئث باس دارئگةرئ. ءبئز بذگئن دارئگةرمةن قوعامدئ دةندةگةن دةرت تذرلةرئ ءهام ولاردئ ينةمةن ةمدةؤ تاسئلدةرئ جونئندة كةثئرةك اثگئمةلةستئك. 

قئتايدان  كةلگةن قانداسئمئز، ينةمةن ةمدةؤ دارئگةرئ اسقار داكةن :ينة - 300 دةن استام دةرتكة داؤا

- اسقار اعا، اتامةكةنئن اثساپ، ةلگة قئزمةت ةتؤگة كةلگةن ازاماتتاردئث ءبئرئسئز. جالپئ، قئتاي مةديسيناسئنا دةگةن قئزئعؤشئلئق قالاي پايدا بولدئ؟ 

- قئتايدئث تارباعاتاي دةگةن جةرئندة دذنيةگة كةلدئم. سول تارباعاتايدا مةكتةپ ءبئتئرئپ، شانحاي مةديسينالئق ؤنيأةرسيتةتئندة ءبئلئم الدئم. ونئث الدئندا قئتايدئث گانسؤ پروأينسياسئنئث ليانجؤ دةگةن جةرئندة مةديسينالئق كؤرستاردان وتكةن ةدئم. قئتايدا مةديسينالئق ءبئلئم بةرةتئن وقؤ ورئندارئندا ينةمةن ةمدةؤ ءادئسئ تؤرالئ جالپئ ماعلذمات بةرئلةدئ. بذگئندة قازاقستاندا دا مةديسينالئق ءبئلئم الاتئن ستؤدةنتتةر شئعئس مةديسيناسئنان سؤسئندايتئنئ بةلگئلئ. 1993 - جئلئ شانحاي مةديسينالئق ؤنيأةرسيتةتئن جالپئ مةديسينا ماماندئعئ بويئنشا تامامدادئم. ءسويتئپ، ذرئمشئدةگئ كومئر-كةندةر ورتالئق اؤرؤحاناسئنئث نةيروحيرؤرگيا بولئمئندة نةيروحيرؤرگ بولئپ 4 جئلداي ةثبةك ةتتئم. اؤرؤحانادا قئزمةت اتقارئپ ءجذرئپ، اتامةكةنگة ورالؤ تؤرالئ وي كةلدئ. وتانعا ورالماس بذرئن پةكيندةگئ ورتالئق قئتاي مةديسيناسئ عئلئم اكادةمياسئندا ينةمةن ةمدةؤ كؤرستارئنان 3 ايلئق ءدارئس الئپ، ءبئلئمئمئزدئ شئثدادئق.

1997 - جئلدئث اياعئندا اتامةكةنگة ورالؤ باقئتئ بذيئردئ. ةلگة ورالعانمةن اؤرؤحاناعا ماماندئعئم بويئنشا جذمئسقا ورنالاسؤ قيئن بولدئ. ول كةزدة ورئس ءتئلئن بئلمةيمئن، وسئ جاعئ قيئندئق تؤدئرسا كةرةك، اؤرؤحاناعا قابئلدامادئ. ويتكةنئ نةيروحيرؤرگيا سالاسئنئث ماماندارئ ءذشئن ورئس ءتئلئن بئلؤ ماثئزدئ ةدئ. ءسويتئپ، العاشئندا كذنكورئس قامئ ءذشئن ساؤدا-ساتتئقپةن اينالئستئق. ءبئراق ماماندئعئم بويئنشا ةثبةك ةتؤ ماقساتئندا اسفةندياروأ اتئنداعئ مةديسينا ؤنيأةرسيتةتئندة شئعئس مةديسيناسئ بويئنشا ستؤدةنتتةرگة ءدارئس وقئدئم. وسئلايشا اتامةكةندةگئ تئرشئلئگئمئز باستالئپ تا كةتتئ. 

- ال مةديسينالئق ورتالئقتئ قالاي اشتئثئز؟

- مةديسينالئق ؤنيأةرسيتةتتة ذستازدارعا تولةنةر جالاقئ از عوي. وتباسئمدئ اسئراؤعا مذمكئندئك بولمادئ. سودان ذستازدئقتئ قويئپ، جةكةمةنشئك كومپانيالاردا، قالالئق ةمحانالاردا ةثبةك ةتئپ جذردئك. ازئن-اؤلاق قارجئ جيناپ، 2008 - جئلئ قئتاي مةديسيناسئمةن ةمدةيتئن وسئ ورتالئقتئ اشؤعا مذمكئندئك تؤدئ. قازئر الماتئدا ح.دوسمذحامةدوأ كوشةسئندة 9 - ذيدة «ينتةرمةد-م» اتتئ مةديسينالئق ورتالئقتا (تةل: 2337471، سايت: www. doctorlin.kz)) حالئققا قئزمةت كورسةتئپ جذرگةن جايئمئز بار.

   - ءوزئثئز ايتئپ وتئرعان ينةمةن ةمدةؤ ءتاسئلئنئث پايدا بولؤ تاريحئ قانداي؟ 

- ينةمةن ةمدةؤ ءادئسئ قئتايدا قاي كةزةثدة پايدا بولعانئ بةلگئسئز. العاشئندا تاستئ ذيكةؤ ارقئلئ ةمدةؤ ادئستةرئ بولدئ دةگةن دةرةكتةر بار. ءبئراق ينةمةن ةمدةؤ تاسئلئ 2000-3000 جئل بذرئن پايدا بولدئ دةگةن بولجامدار ايتئلادئ. ول كةزدةرئ ادامدار تةمئر، بولات ينةلةر ارقئلئ ةم السا، كةيئن كةلة كذمئس، مئس، التئن ينةلةردئ پايدالانعان. بذل ةمدةؤ ءادئسئنئث نةگئزگئ وتانئ - قئتاي. ءبئر قئزئعئ، ينةمةن ةمدةؤ ءادئسئ كوپ شئعئندئ قاجةت ةتپةيدئ. ماسةلةن، ارنايئ قذرئلعئسئز، ةشبئر وتاسئز ئسكة اسئرئلاتئن ةم-دوم ءتذرئ بولعاندئقتان وتة تيئمدئ. ءبئزدئث داؤئرئمئزگة دةيئنگئ 600 - جئلدارئ كورةيا، جاپونيا ةلدةرئ اتالمئش ءادئستئ مةثگةرسة، ينةمةن ةمدةؤ ХVІ عاسئردا ةؤروپاعا قاراي تارالدئ. قازئر الةمنئث 120 ةلئندة ينةمةن ةمدةؤ ءادئسئ كةث ءورئس جايدئ. نةگئزئنةن، بذل ادئسپةن 300 دةن استام دةرتتئ ةمدةؤگة بولادئ. ءبئراق ءبئز قازئر 100 گة جؤئق دةرتكة ينة ارقئلئ ةم تاؤئپ ءجذرمئز.  

- ينةمةن ةمدةؤ ءادئسئ قازاقستانعا قالاي كةلدئ؟

 - قازاقستانعا قاي كةزدة كةلگةنئ بةلگئسئز. ءبئراق قازاقتا ينةمةن قان شئعارؤ سياقتئ ادئستةر بولعان. ءتئپتئ ينةمةن ةمدةؤ قازاقتئث داستذرئندة دة بولؤئ مذمكئن. كةثةس وداعئنئث كةزئندة ينةمةن ةمدةؤدئ ماسكةؤ قاتتئ دارئپتةدئ. ءتئپتئ شئعئس مةديسيناسئن زةرتتةؤ ورتالئقتارئ اشئلدئ. نةگة دةسةثئز، ءدال سول زاماندا ءدارئ-دارمةك تاپشئ، ارنايئ مةديسينالئق قذرئلعئلاردئث جةتئسپةؤشئلئگئ بةلةث العاندئقتان، ءتيئمدئ ءارئ ئثعايلئ ينةمةن ةمدةؤ ءادئسئ قولدانئلعان. ال قازئر تاؤةلسئز قازاقستاندا مةديسينالئق ءبئلئم بةرؤ ؤنيأةرسيتةتئندة شئعئس مةديسيناسئ كافةدراسئ بار. ياكي ارنايئ وقئتؤ كؤرسئ اشئلدئ. قازئر ينةمةن ةمدةؤ ءتاسئلئن مةثگةرگةن دارئگةرلةر ارنايئ ةمتيحان تاپسئرئپ، ةم-دوم شارالارئن جذرگئزؤگة ارنالعان سةرتيفيكات الادئ. اتالمئش قذجاتسئز ينةمةن ةمدةؤ ءادئسئن جذرگئزؤگة بولمايدئ. ءبئر سوزبةن ايتقاندا، ينةمةن ةمدةؤ ءادئسئ بئرئزگة قويئلعان.

  - مةديسينالئق ورتالئققا كةلؤشئلةر، نةگئزئنةن، قانداي دةرتپةن كةلةدئ؟ جالپئ، قانداي اؤرؤلاردئ ةمدةيسئزدةر؟

 - نةگئزگئ ماماندئعئم - نةيروحيرؤرگ بولعاندئقتان، نةأرولوگيالئق اؤرؤلاردئ ةمدةيمئن. نةگئزئنةن، باس، ومئرتقا، مويئن اؤرؤلارئ، بةت نةأرولوگياسئ، قابئرعا ارالئق نةأرولوگيا سياقتئ دةرت تذرلةرئن ةمدةسةك، ينسؤلت الئپ، سال بولئپ قالعان ادامداردئث دا دةرتئنةن ايئعؤئنا كومةكتةسةمئز. ماسةلةن، مةديسينالئق ورتالئققا جذز ادام كةلدئ دةسةك، سونئث 70-80 پايئزئ نةأرولوگيالئق دةرتئنة داؤا تابؤعا كةلةدئ. 

- ينة قابئلداؤدئث زياندئ تذستارئ بولادئ ما؟ قانداي جاعدايدا ينةمةن ةمدةؤ ءادئسئن قولدانباعان دذرئس؟

- ارينة، كةز كةلگةن ةمدةؤ ءادئسئنئث زيانئ مةن پايداسئ قاتار جذرةدئ. ينةمةن ةمدةؤدئث زياندئ تذستارئ بار. ءبئراق وتة از. ماسةلةن، قان ئسئگئ اؤرؤئنا شالدئققان ادامعا ينة قويؤعا بولمايدئ. سونئمةن قاتار دةنة قئزؤئ كوتةرئلگةن ادام، جذكتئ ايةلدةرگة ينة قويماعان ابزال. جالپئ، ينةنئ قوياتئن ارنايئ ورئندار بولادئ. ماسةلةن، قول مةن اياقتئث تةرئسئ قالئث بولعاندئقتان ينة قويؤ قاؤئپسئز. ءبئراق تةرئسئ جذقا جةرلةرگة اناتوميانئ تةرةث مةثگةرمةگةن ادام ينة قويا المايدئ. باؤئر، بذيرةك تذسئنا ينة قويؤ ءذشئن تةرةثدئكتئ بايقاؤ كةرةك. بذيرةك پةن باؤئرعا نةمةسة كةؤدة تذسئندا ينةنئ تةرةثئرةك باتئرئپ جئبةرسة، اعزاعا زيانئ تيةدئ. سونداي-اق  مويئن تذسئنداعئ ارنايئ نذكتةلةرگة دة ينةنئ تةرةث سالؤعا بولمايدئ. ويتكةنئ مويئننئث كةيبئر قاؤئپتئ تذستارئنا ينة سالسا، ادام ءولئپ كةتؤئ دة مذمكئن. سونئمةن قاتار كةيبئر ئسئك اؤرؤلارئنا شالدئققان ادامدارعا وتا قاجةت بولسا، ينةمةن ةمدةؤدئث كةرةگئ جوق. ءوتئپ كةتكةن اؤرؤلاردئث الدئمةن سةبةبئن زةردةلةؤ كةرةك، ةگةر وزگة مةديسينالئق ءتاسئل بويئنشا ةم-دوم قاجةت بولسا، ينةمةن ةمدةؤدئ شةگةرةمئز. جالپئ، بذل ءادئس كةشةندئ ةمدةؤ شارالارئنئث ءبئر بولئگئ عانا. ينةدةن بولةك، كةشةندئ ةمدةؤ شارالارئنا ماسساج، كةي كةزدة دارئلئك شوپتةردئ دة پايدالانامئز. قئتاي مةديسيناسئن زةرتتةگةندئكتةن، ءدال سول ةلدة پايدالانئلاتئن شوپتةردةن جاسالاتئن ءدارئ-دارمةكتةردئ قولدانامئز. نةگئزئنةن، ينة سالاتئن مامان مةديسينانئ جان-جاقتئ مةثگةرگةنئ دذرئس. ادامنئث تةرئسئ مةن تئندةرئن تةرةث مةثگةرئپ، اناتوميانئ دا بئلگةنئ ءجون.  

- اعا، وستةوحوندروز دةرتئ بذگئنگئ زاماندا ةكئنئث بئرئندة بار. ويتكةنئ كوشةدة قارا كذشئن سارپئپ ةثبةك ةتئپ جذرگةن ادامداردان گورئ كةثسةدة وتئرئپ قئزمةت ةتةتئن ازاماتتار كوپ. جالپئ، وستةوحوندروزدئ ةمدةؤ ادئستةرئ تؤرالئ ايتئپ بةرئثئزشئ...

 - جالپئ، وستةوحوندروز - جذمساق تئندةردئث قاتايئپ، كالسيفيكاسيالانؤئنان پايدا بولاتئن دةرت. قازاقتا ونئ مويئنعا تذز جينالدئ دةپ ايتادئ. «وستةو» ءسوزئ سذيةك دةگةندئ بئلدئرسة، «حاندروز» سذيةكتئث كالسيفيكاسيالانؤئ دةگةندئ بئلدئرةدئ. كوپ جاعدايدا وستةوحوندروزدئث ءوزئ اؤرؤ تؤدئرمايدئ. ءبئراق ومئرتقانئث ماثئنداعئ جذمساق تئندةر مةن بذلشئق ةتتةر قابئنا باستاعان كةزدة ادامدا اؤئرسئنؤ سةزئمئ پايدا بولادئ. نةگئزئ اؤئرسئنؤ وسئ قابئنؤدان تؤئندايدئ. سوندئقتان ادامدار وستةوحوندروزدان تؤئنداعان دةرت دةپ تذسئنةدئ ءوزئ. كوپ جاعدايدا وستةوحوندروز ةمدةلمةيدئ. ةم-دوم قابئلداعانمةن اؤئرسئنؤ سةزئمئ ازايادئ، ءبئراق بذدان قذلان-تازا ايئعؤ مذمكئن ةمةس. ال ةم بارئسئندا وستةوحوندروزدان تؤئندايتئن اؤئرسئنؤدان ايئقتئرؤعا تئرئسامئز. ءبئراق ةمدةلگةننةن گورئ ساقتانعان دذرئس. 

 - ساقتانؤ شارالارئ قانداي؟

- قازئر ادامداردا فيزيكالئق قئزمةت، ياكي ارةكةت از. ةث ءتيئمدئ ءتاسئل، ارينة، سپورت. سالاؤاتتئ ءومئر سالتئن ساقتاپ، تذراقتئ تذردة سپورتپةن اينالئسؤ كةرةك. قازئر كوبئنة مويئن وستةوحوندروزئ باسئم. كةثسةدة ادامدار كوبئنة وتئرئپ جذمئس اتقارادئ. سوندئقتان ادامنئث موينئنداعئ بذلشئق ةت سوزئلمالئ كذيدة تذرادئ. ءبئرقالئپتئ ذزاق وتئرؤ - قاؤئپتئ. سول سةبةپتئ ساعات سايئن ارنايئ ون مينؤتتئ ءبولئپ، مويئندئ وثعا، سولعا بذرؤ ارقئلئ جاتتئعؤلار جاساعان لازئم. 

- بذگئنگئ كذننئث تاعئ ءبئر وزةكتئ دةرتئ - سةمئزدئك. قازئر بايقاساثئز، ادام سةمئرؤگة بةيئم. جالپئ، بذل دةرتتئ ةمدةؤگة دة بولادئ ما؟

 - اؤرؤدئث سالدارئنان تؤئندايتئن سةمئزدئك بار. ءبئراق قازئر ادامداردئث دذرئس تاماقتانباؤئ سالدارئنان تؤئندايتئن سةمئزدئك باسئم. بايقاساثئز، قازئر بارلئعئمئز جاپپاي تةز دايئندالاتئن تاعامعا اؤةسپئز. ونئث ذستئنة كةشقذرئم جذمئستان كةلئپ، تاماق ءئشئپ، جاتا قالامئز. مذنئث ءوزئ ادامنئث بويئندا ارتئق سالماقتئث پايدا بولؤئنا اسةر ةتةدئ. ءاربئرئمئز تذتئنئپ جذرگةن تاعامداردئث كيلوكالورياسئ كوپ. وسئنداي تاعامدئ جةپ بولعان سوث، جةثئل قيمئل جاساپ، جذگئرئپ، ءبئر-ةكئ كيلومةتر جاياؤ جذرسة سةمئزدئكتئث الدئن الؤعا بولار ةدئ.  

ايگةرئم دوسئم   

دەرەككوز:«ايقئن» گازەتى 

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى