ابئلاي حاننئث 300 جئلدئعئ نةگة تويلانبادئ؟
استانا. 23 - ماؤسئم. قازاقپارات - كةشة پارلامةنتشئلةردئ كوپ كذتتئرگةن مارچةنكو مئرزا سةناتقا دا باس سذقتئ. بئرةسة ءئس ساپارعا كةتئپ، ةندئ بئردة كةزةكتئ دةمالئستا بولئپ، دةپؤتاتتاردان سئرتتاي ءسوز ةستئپ جذرةتئن باس بانكيردئث سةناتورلارمةن جذزدةسؤگة ساقاداي سايلانئپ كةلگةنئ بئردةن-اق بايقالدئ.
باس بانكير ءجذز كورئسئپ قانا ةمةس، ذلتتئق بانك قئزمةتئنة قاتئستئ زاث جوباسئن ةكئ وقئلئمدا ماقذلداتئپ، قابئلداتئپ ءبئر-اق كةتتئ. ال سةناتور جابال ةرعاليةأ ابئلاي حاننئث 300 جئلدئعئن 2013 - جئلئ تويلاؤ تؤرالئ ماسةلة كوتةردئ.
«شاقئرسا كةلمةس بانكيردئ...» بذل جولئ پارلامةنتكة قانداي كذش ايداپ كةلگةنئ بةلگئسئز. دةسة دة، ذلتتئق بانك ماسةلةسئ قارالاتئن پارلامةنتتئك جيئنداردا قارا كورسةتپةيتئن، سوسئن سول ءذشئن ئلعي سئرتتاي سوگئس ةستيتئن باس بانكيردئث بذل جولعئ كةلئسئ ةرةكشة-تذعئن. كةلئسئنئث مانئسئنة قاراساثئز، مارچةنكو مئرزا دةپؤتاتتئث ساؤالئن ةستئپ قانا ةمةس، وعان جان-جاقتئ جاؤاپ قاتئپ، سول ارقئلئ سةناتورلاردئث ساؤابئن الئپ قايتؤ ءذشئن قامدانعانداي كورئنةدئ. ساؤال جاسالسا بولدئ، قذشاق-قذشاق قاعازدارئن اقتارئپ، «ا، مئندا ةكةن» دةپ كةرةكتئسئنة كوز جذگئرتئپ وتئراتئنئ سونئ اثعارتاتئنداي. ايتسة دة باس بانكير قولتئقتاپ كةلگةن قاعازداعئ اقپارئنئث بارلئعئ بئردةي پايداعا اسپاي قالعان ءتارئزدئ. اينالدئرعان ءذش-ءتورت ساؤال. وندا دا ذدايئ «بانكير نةگة كةلمةيدئ؟» دةپ ذرئس شئعاراتئنداردئث اؤئز اشپاعانئ تاثعالدئردئ.
ذلتتئق بانكتئث قئزمةتئن ذيئمداستئرئپ، جةتئلدئرؤگة ارنالعان زاث جوباسئ تؤرالئ تذتاستاي بايانداپ شئققان گريگوري مارچةنكو زالعا قاراپ «ال مةن دايئنمئن» دةگةننئث يشاراتئن جاساپ ذلگةردئ. سول-اق ةكةن، بانكيرگة ساؤال بذرقئراتقان سأةتلانا جالماعامبةتوأا: «سةناتقا باس سذققانئثئز جاقسئ بولدئ، ايتپةسة مئنا جوبانئ كةيئنگة قالدئرؤ تؤرالئ ذسئنئس تاستايئن دةپ وتئر ةدئم» دةپ ةسكةرتتئ. سوسئن سةناتور حانئم ةكئ ماثئزدئ ماسةلة تؤرالئ بئلگئسئ كةلةتئنئن جةتكئزدئ. ونئث ءبئرئ - ذلةسكةرلةردئث يپوتةكالئق پروبلةماسئ بولسا، ةكئنشئسئ زةينةتاقئ قورلارئنئث قارجئسئنا قاتئستئ ةدئ. يپوتةكاشئلار تؤرالئ پئكئرئن باس بانكير كةسئپ ايتئپ، ونداي تاقئرئپتئ تالقئلاؤعا قذلئقتئ ةمةس ةكةنئن بئردةن اثعارتتئ. «ةلئمئزدة يپوتةكالئق پروبلةماسئ بار ازاماتتار بئرنةشة مئث عانا. ةسةسئنة، ماسةلةسئ ماندئماي تذرعان زةينةتكةردئث دة، مذگةدةكتةردئث دة سانئ الگئلةردةن الدةقايدا كوپ. ةكونوميكانئث باسقا سالالارئندا دا پروبلةما جةتةرلئك.
سوندئقتان دا يپوتةكاعا ذرئنعانداردئث پروبلةماسئن ذدايئ كوتةرؤدةن ذتارئمئز شامالئ ءارئ بذل دذرئس دذنية ةمةس»، - دةيدئ گريگوري مارچةنكو. سوسئن مارچةنكو مئرزا يپوتةكا الؤشئلاردئث قذرئلئمئنا ذثئلؤگة كةثةس بةرةدئ. ماسةلةن، ولاردئث اراسئندا بار كذشئن سارقئپ نةسيةگة باسپانا الئپ، كةيئن سول باسپاناسئنان باسقا ةشتةثةسئ قالماعانداردان بولةك، باس-باسئنا 10-15 تةن، تئپتئ 23 پاتةردةن يةلةنگةندةر بار. «سوندا الگئندةي الئپساتارلاردئ دا قورعاؤئمئز كةرةك پة؟ مةن ايتايئن، وندايلار ءتورت جئل قاتارئنان جئلجئمايتئن مذلئك نارئعئندا باعانئث 40-45 پايئزعا وسكةنئنةن پايدا تاپقئسئ كةلدئ. ءسويتئپ ذرئندئ. ةگةر ولاردئث نارئقتا جولئ بولماسا، وندا بذل سولاردئث كاسئبي قاتةلئگئ. سوندئقتان دا، وبةكتيأتئ قيئنشئلئققا تاپ بولعانداردئ قولدايئق، باسقاسئن بئلمةيمئن»، - دةدئ گريگوري مارچةنكو. «ايتپاقشئ، ءسئز وتكةن جولئ دا تؤرا وسئلاي «سةناتقا باس سذققانئثئز جاقسئ بولدئ» دةپ ايتئپ قالئپ ةدئثئز»، - دةدئ قاعازدارئن اقتارا تذسكةن باس بانكير سأةتلانا جالماعامبةتوأاعا قاراتا اثگئمة بذرئپ. «بذل قالاي بولدئ؟» دةگةنئ شئعار. سوسئن سالماقتئ ماسةلةگة ءوزئنئث تذپكئلئكتئ كوزقاراسئن تياناقتئ جةتكئزدئ. بانكيردئث ايتؤئنشا، قازاقستاندا زةينةتاقئ جيناقتاؤ جذيةسئ 14 جئلدان بةرئ قولدانئلئپ كةلةدئ. ال وسئ جئلدارئ زةينةتاقئ جذيةسئنئث جيناقتالعان ورتاشا كئرئستئلئگئ 348،2 پايئزدئ قذراسا، ءدال وسئ كةزةثدة جيناقتالعان ينفلياسيا 211،9 پايئزعا تةث. ياعني مارچةنكو مالئمةتئنة سةنسةك، زةينةتاقئ قورلارئنئث جيناقتاعان كئرئستئلئگئ جيناقتالعان ينفلياسيا دةثگةيئنةن 1،5 ةسةگة ارتئق ةكةن. ةندئگئ ءبئر ماسةلة - زةينةتاقئ قورلارئندا جيناقتالعان قاراجاتتئ ذتئمدئ پايدالانؤ. اثعارعانئمئز حالئقتئث قالتاسئنان جينالئپ جاتقان وسئناؤ زةينةتاقئ قورئنداعئ قاراجاتتئ پايدالانؤعا ءالئ دة ناقتئ شةشئم جوق. دةگةنمةن قورداعئ قاراجاتتئ پايدالانؤعا قاتئستئ ساراپشئلار تاراپئنان ءارتذرلئ ذسئنئستار ايتئلعانئ ةستة. سونئث ءبئرئ رةتئندة، ايتالئق، كذنئ كةشة استاناداعئ فورؤم بارئسئندا دذنيةجذزئلئك بانكتئث قازاقستانعا بارلئق زةينةتاقئ قورلارئن بئرئكتئرئپ، ولاردا ساقتالعان قاراجاتتئ تذگةلدةي شةتةلگة ينأةستيسيالاؤ تؤرالئ ذسئنئس جاساعان ةدئ. مارچةنكو مئرزا دارداي بانكتئث دوكةي ذسئنئسئن ةش جاراتپايتئنئن اثعارتتئ. «ءسوزسئز زةينةتاقئ قورلارئنئث قاراجاتئ تةك قانا ةلئمئزدئث ناقتئ ةكونوميكاسئنا جذمئس ئستةؤلةرئ شارت. سوندئقتان دا ءبئز الگئندةي ذسئنئستئ ةش قولدامايمئز. ال سوثعئ نذسقا قانداي بولاتئنئن، مةملةكةت باسشئسئ قايسئسئنا كةلئسئمئن بةرةتئنئن الدا ؤاقئت كورسةتةدئ. ءبئزدئث ءوز ذسئنئسئمئز، ذكئمةتتئث دة ءوز ذستانئمئ بار، سوثعئ نذسقا ازئرلةنئپ جاتئر»، - دةدئ ذ ب ءتوراعاسئ.
اگروبانك قذرؤعا كةدةرگئ جوق، ءبئراق...
ءسوز اراسئندا ذلتتئق بانك ءتوراعاسئ قازاقستاندا يسلامدئق قارجئلاندئرؤ پةرسپةكتيأاسئن قولداپ، ءدال وسئ تةتئكتئث وثئردةگئ وزئق ذلگئگة اينالؤعا مذمكئندئگئ زور ةكةنئن جةتكئزدئ. سوسئن قوعام اراسئندا ءالئ دة ايتئلئپ جذرگةن «اگروبانك» قذرؤ تؤرالئ ماسةلةگة دة مارچةنكو مئرزا ءوزئنئث كوزقاراسئن ءبئلدئردئ. ونئث ايتؤئنشا، قازاقستاندا بذعان دةيئن دة اؤئل شارؤاشئلئعئ سالاسئنا ماماندانعان بانك جذمئس ئستةگةن جانة تؤرا سول بانك ءذش رةت بانكروتقا ذشئراعان. «1994 - جئلئ ءبئز سونداي بانكتئث قذرئلئمئن وزگةرتتئك. كةيئننةن ةكئنشئ رةت 2000 - جئلئ بانكروتقا ذشئراپ، ونئ جةكة ينأةستور ساتئپ الدئ، سوسئن بذل «ناؤرئزبانك» بولئپ قايتا قذرئلدئ. كةيئننةن ول دا بانكروت بولدئ. وكئنئشكة قاراي، تاؤةلسئزدئكتةن بةرگئ ؤاقئتتا مةملةكةتتئك جانة مةملةكةت جانئنداعئ بانكتةردئث بذل سالاداعئ قئزمةت ناتيجةسئ ةشقانداي دا جاعئمدئ سيپاتتا بولعان ةمةس»، - دةيدئ گ. مارچةنكو. تاؤةلسئزدئكتةن بةرئ قازاقستاندا بةس مامانداندئرئلعان كوممةرسيالئق بانكتةر جذمئس ئستةگةن بولسا، سونئث تورتةؤئ بانكروت بولئپتئ. «ارينة، ءبئز ذلتتئق بانك رةتئندة ءوز تاجئريبةمئزدئ سارالاي كةلسةك، وسئ سالادا ءدال مامانداندئرئلعان بانك اشؤعا قارسئمئز. الايدا بذعان ةشقانداي دا كةدةرگئ جوق. ءبئز ول جايئندا باياعئدان ايتئپ كةلةمئز: مامانداندئرئلعان مةملةكةتتئك ةمةس بانك قذرؤعا نة بولماسا قئزمةت ةتئپ وتئرعان بانكتئ ساتئپ الؤعا دا بولادئ. سول ارقئلئ بانكتئ اؤئل شارؤاشئلئعئ سالاسئنا باعئتتاؤعا دا بولادئ. وسئ تذرعئدان ةشقانداي قارسئ ةمةسپئز. ةث باستئسئ، زاث تالاپتارئ مةن نورماتيأتئك قذقئقتئق تالاپتار ورئندالسا بولعانئ»، - دةدئ بانكير.
«ابئلايدئث اسئنا شاپپاعاندا...»
«ابئلايدئث اسئنا شاپپاعاندا...» - دةپ بئلتئرلارئ ءبئراز جذرت شؤئلداعان بولاتئن. دةگةنمةن قازاق كذتكةن ونداي اس تا، ونداي شابئس تا بولماعانئ بةلگئلئ. سةبةبئن اركئم ءار ساققا جذگئرتةدئ. الايدا كةيبئر دةرةكتةرگة سذيةنگةن سةناتور جابال ةرعاليةأ «حان ابئلايدئث 300 جئلدئعئن 2013 - جئلئ تويلاسا دا ةشتةثة ةتپةيدئ» دةگةندئ العا تارتادئ. «قازاقتئث ذلئ حانئ ابئلايدئث تؤعان جانة ومئردةن وتكةن جئلدارئ قازئرگئ تاريحئمئزدا ءارتذرلئ كورسةتئلئپ كةلةدئ. بذل ءذشئن، ارينة، تاريحشئلارئمئز بةن وسئ ماسةلة توثئرةگئندة پئكئر قوسئپ كةلة جاتقان قالامگةرلةردئ دة جازعئرؤعا بولماس. ويتكةنئ كةثةستئك ءداؤئر كةزئندة حان ابئلايدئث تاريحئن زةرتتةمةك تذگئل، ونئث اتئن اتاؤدئث ءوزئ قاتةر بولعان ةدئ»، - دةيدئ جابال ةرعالي ذلئ. ابئلايتانؤ ةلئمئز تاؤةلسئزدئك العاننان كةيئن عانا قولعا الئنعانئن، ةث باستئسئ، ابئلاي حاندئ تانؤعا دةگةن ئنتا مةن قذشتارلئقتئث بارلئعئ قؤانتاتئنئن العا تارتادئ دةپؤتات. ال نةگئزگئ ماسةلةگة كةلسةك، باسئم جاعدايدا ابئلاي حان 1711 - جئلئ دذنيةگة كةلدئ دةگةن دةرةكتةر بار ةكةندئگئ بةلگئلئ. كةيئننةن كةيبئر زةرتتةؤشئلةر 1713 - جئلئ تؤعان دةگةندئ ذسئنئپ، ءوز دالةلدةرئن كةلتئرئپ ءجذر. قازئر ابئلاي حان 1710 - جئلئ تؤعان دةگةن تاعئ دا ءبئر تئث دةرةكتةر بارشئلئق ةكةن. ال سةناتوردئث پايئمئنشا، وسئنداي دةرةكتةردئث ءالئ دة بولسا ءبئر پئكئرگة توعئستئرئلماؤئنئث سالدارئنان حان ابئلايدئث 300 جئلدئعئ ةل بويئنشا اتالماي قالدئ. «تاريحي ذلئ تذلعالاردئث تؤعان جانة قايتئس بولعان جئلدارئ تؤرالئ تذرلئ پئكئرلةردئث ورئن الؤئ بولئپ تا جاتادئ. مئسالئ، شئثعئس حاننئث دا تؤعان جئلئ تاريحي دةرةك كوزدةرئندة ءارتذرلئ ةتئپ كورسةتئلگةندئگئنة قاراماستان، كورشئ موثعوليا ةلئ 2002 - جئلئ ءوز حاندارئنئث 840 جئلدئعئن بار ءسان-سالتاناتئمةن اتاپ وتكةن بولاتئن. ةندةشة، الداعئ 2013 - جئلئ ذكئمةت قاؤلئسئمةن جانة رةسپؤبليكالئق بيؤدجةتتةن قارجئ قاراستئرا وتئرئپ، ذلئ حاننئث 300 جئلدئعئن ةل بويئنشا اتاپ ءوتؤ شارالارئن وسئ باستان ويلاستئرعان ءجون بولار ةدئ. بذل ورايدا ابئلاي حان جونئندة كوركةم فيلم ءذشئن جاريالانعان رةسپؤبليكالئق كونكؤرستا ءبئرئنشئ ورئندئ جةثئپ العان قازاقستاننئث حالئق جازؤشئسئ ساكةن ءجذنئسوأتئث «ابئلاي حان كينوسسةناريئ بويئنشا ءوز كينوگةرلةرئمئزدئث كوركةم فيلم ءتذسئرؤئ جانة «ابئلاي حان» ةنسيكلوپةدياسئن شئعارؤ قولعا الئنسا ةكةن. ذلئ حاننئث بذل مةرةيتويئ تاؤةلسئز ةل بولعانئمئزدئ جانة الةم الدئنداعئ ابئرويئمئز بةن ايبئنئمئزدئث اسقاقتئعئن تاعئ دا ءبئر ايگئلةيتئندةي تذتاس ءبئر ةلدئك شارا بولعانئن قالار ةدئك»، - دةيدئ سةناتور جابال ةرعالي ذلئ.
اأتور: قانات قازئ