ةلئمئزدة 27 شاهار گذلدةنةتئن بولدئ
استانا. 22 - مامئر. قازاقپارات - ذكئمةت ةرةكشة كوثئل بولةتئن «مونوقالالاردئث» قاتارئ وزگةرئسسئز قالدئ! بذعان دةيئن بئرنةشة وبلئستئث اكئمدةرئ تاعئ بئرنةشة قالالارئنا وسئنداي ايرئقشا «اتاق» بةرؤدئ سذراپ، قولقا سالئپ ةدئ، ءبئراق ولاردئث تئلةكتةرئن ورتالئقتاعئ شةنةؤنئكتةر قذلاققا ئلمةگةنگة ذقسايدئ.
اكئمدةرگة باسقا شاعئن قالالارئن جةرگئلئكتئ بيؤدجةتتةرئنةن دامئتؤعا كةثةس بةرئلئپتئ. كةشة مينيسترلةر كابينةتئ ءوز وتئرئسئندا 2012-2020 - جئلدارعا ارنالعان «مونوقالالاردئ دامئتؤ باعدارلاماسئن» اقئرئ قابئلدادئ. بذل باعدارلامامةن تذرعئندارئنئث جالپئ سانئ 1،5 ميلليون ادامدئ قذرايتئن (ال بذل قازاقستانداعئ قالا حالقئنئث -16% ئ) جانة جالعئز عانا سالانئ نة كاسئپورئندئ تئرةك ةتكةن 27 شاهار گذلدةندئرئلةتئن بولادئ. سونئمةن، ئنتالاندئرؤ جولئمةن تذرعئندارئنئث تةگئس ئسكةرلئك بةلسةندئلئگئ ارتتئرئلئپ، جاپپاي بيزنةسمةن جاسالاتئن، وعان قذلقئ جوقتارعا مةملةكةت ةسةبئنةن دامؤ ورتالئقتارئنا كوشؤگة مذمكئندئك بةرئلةتئن، ميللياردتار سالئنئپ، كوشةلةرئ، بذكئل بةينة-كوركئ اباتتاندئرئلاتئن، ءسويتئپ، ءبئر كاسئپورئنعا كذنئ قاراعان قازئرگئ قؤقئ تئرلئگئنةن قذتئلاتئن قالالاردئث ءتئزئمئ مئناداي:
اقمولا وبلئسئندا - ستةپنوگور، اقتوبة وبلئسئندا - حرومتاؤ، الماتئ وبلئسئندا - تةكةلئ، اتئراؤ وبلئسئندا - قذلسارئ، باتئس قازاقستاندا - اقساي، جامبئل وبلئسئندا - قاراتاؤ مةن جاثاتاس، قاراعاندئ وبلئسئندا - بالقاش، جةزقازعان، قاراجال، ساران، ساتبايةأ، تةمئرتاؤ، شاحتينسك جانة اباي، قوستاناي وبلئسئندا - ارقالئق، جئتئقارا، ليساكوأسك جانة رؤدنئي، ماثعئستاؤ وبلئسئندا - جاثاوزةن، پاألودار وبلئسئندا - اقسؤ مةن ةكئباستذز، شئعئس قازاقستان وبلئسئندا - زئريانوأسك، كؤرچاتوأ، ريددةر جانة سةرةبريانسك، ال وثتذستئك قازاقستان وبلئسئندا - كةنتاؤ.
وسئنداي ايرئقشا، جاثا تذرپاتتئ باعدارلامانئ ازئرلةؤدئ قازاقستان كوشباسشئسئ بيئلعئ جئلعئ جولداؤئندا بيلئككة قاداپ تاپسئرعان بولاتئن. سودان ةدةل-جةدةل قيمئلداعان ةل ذكئمةتئ سةگئز جئلدئق باعدارلامانئث جوباسئن شذعئل ازئرلةپ، ونئث نةگئزگئ تذجئرئمداماسئن 20 - ناؤرئزداعئ وتئرئسئندا ماقذلداعانتئن. كةيئن ذكئمةت باسشئلئعئ وبلئس اكئمدةرئنئث ورئنباسارلارئمةن جانة ءبئر سالاعا تاؤةلدئ قالالاردئث اكئمدةرئمةن تةمئرتاؤ قالاسئندا القا قذرئپ، وسئ جوبا توثئرةگئندة اقئلداسقان. ذكئمةت تاثدالئپ الئنعان مونوقالالاردئ ءوز ئشئندة تاعئ ءذش توپقا ءبولئپ تاستاؤعا شةشئم قابئلداپتئ.
ةكونوميكالئق دامؤ جانة ساؤدا ءمينيسترئ ب.ساعئنتايةأتئث ايتؤئنشا، بذل جةردة «الةؤةتئ جوعارئ» ءبئرئنشئ توپقا - 6، «الةؤةتئ ورتا» ةكئنشئ ةشةلونعا - 19 قالا كئردئ، ال ةكئ شاهار ةكونوميكالئق الةؤةتئ «تومةن» دةپ تانئلعان. ةكونومدامؤ ءمينيسترئ «الةمدئك تاجئريبةنئ ةسكةرة وتئرئپ»، بذل قالالاردئ مةملةكةتتئك قولداؤ شارالارئن دا باسئمدئقتار بويئنشا ءبولئپ تاستاؤدئ ذسئندئ. ياعني قاراپايئم تئلمةن ايتقاندا، بيلئك جاثاوزةندةگئ وقيعانئث باسقا جةرلةردة قايتالانباؤئ ءذشئن الةؤمةتتئك ءدذمپؤ بولؤئ مذمكئن كةنتتةردئث ماسةلةسئن الدئمةن قولعا الؤئ قاجةت. «ءبئرئنشئ باسئمدئق: الةؤةتئ تومةن مونوقالالاردئث ءبئرئنشئ كةزةكتة وتكئر تذرعان پروبلةمالارئن شةشؤ، - دةپ، ارئپتةستةرئنة تاراتا ايتا كةتتئ باقئتجان ساعئنتايةأ. - ةكئنشئ باسئمدئق: الةؤةتئ ورتا مونوقالالاردئث دامؤئ ءذشئن جاعدايلار جاساؤ. ءذشئنشئ باسئمدئق: الةؤةتئ جوعارئ مونوقالالاردئ ودان ءارئ ورنئقتئ دامئتؤ».
سونئمةن، ءبئر سالانئ، ءتئپتئ جالعئز كاسئپورئندئ جاعالاي قونعان شاهارلاردئث پروبلةمالارئن ذكئمةت قالاي شةشپةك؟ ةكونوميكا ءمينيسترئنئث ايتؤئنشا، بئرئنشئدةن، بذل قالالار وثتايلاندئرئلادئ. ءاربئر مونوقالا بويئنشا ذزاق مةرزئمدئ كةشةندئ دامئتؤ جوسپارئ ازئرلةنبةك. ونئث ناتيجةسئ بويئنشا بذل قالالاردئث باس جوسپارلارئن وزگةرتؤ قاراستئرئلؤدا. ةكئنشئدةن، وسئ كةنتتةردئث ةكونوميكاسئ ءارتاراپتاندئرئلادئ. بذل جةرلةردة يندؤستريالاندئرؤ كارتاسئنا ةنگةن ءئرئ ينأةستجوبالاردئ جذزةگة اسئرؤ كوزدةلؤدة. مذنئث سئرتئندا قالا قالئپتاستئرعان كاسئپورئن ءوز اينالاسئندا كومةكشئ جانة قئزمةت كورسةتؤشئ كومپانيالار قذرؤعا مئندةتتةلمةك.
ال ذلتتئق كومپانيالارعا ءوز تاپسئرئستارئن، وندئرئستةرئن مونوقالالاردا ورنالاستئرؤعا تاپسئرما الدئ. «بذرئنعئ ماماندانؤشئلئعئن» قايتا قالپئنا كةلتئرؤ، ياعني كةثةس تذسئندا جانة 90-جئلدار باسئندا شئعارعان ونئمدةرئن قايتا جاساي باستاؤئ ءذشئن جةكةلةگةن قالالارعا ستراتةگيالئق ينأةستور تارتئلاتئن بولدئ.
ءذشئنشئدةن، مونوقالالارداعئ ةثبةك رةسؤرستارئنئث قوزعالعئشتئعئن جوعارئلاتؤ شارالارئ جذرگئزئلئپ، باسئ ارتئق جذمئس كذشئ وبلئستاعئ باسقا «الةؤمةتتئك-ةكونوميكالئق دامؤ الةؤةتئ جوعارئ» ةلدئ مةكةندةرگة جانة «ةكونوميكالئق ءوسؤ ورتالئقتارئنا» ةرئكتئ تذردة كوشؤگة ئنتالاندئرئلادئ. تورتئنشئدةن، مونوقالالاردئث الةؤمةتتئك جانة ينجةنةرلئك ينفراقذرئلئمئ جاثارتئلادئ، قالا تذرعئندارئنئث جئلدار بويئ قوردالانئپ كةلگةن الةؤمةتتئك نئساندارعا دةگةن قاجةتتئلئگئ وتةلةدئ. جالپئ، جاثا اؤرؤحانالار، مةكتةپتةر مةن بالاباقشالار سالؤ سئندئ شارالار مونوقالالاردا باسقا قالالار قاتارلئ، باسقا باعدارلامالار اياسئندا قاراستئرئلعان بولاتئن. ءبئراق ةندئ بذل باعدارلاماعا ةنگةن قالالار ءذشئن ونداي الةؤمةتتئك نئسانداردئ سالؤ مةرزئمئ كذرت بةرئ جئلجئتئلئپ وتئر.
«ءتورتئنشئ باعئتتاعئ شارالاردئ جذزةگة اسئرا باستاؤدئ جةدةلدةتؤ ءذشئن اعئمداعئ جئلعئ ناؤرئزدا، بيؤدجةتتئ ناقتئلاؤ كةزئندة رةسپؤبليكالئق بيؤدجةتتةن ءبئرئنشئ كةزةكتةگئ اباتتاندئرؤ جذمئستارئنا 6 ميلليارد تةثگة ءبولئندئ» دةدئ ب.ساعئنتايةأ. تذتاستاي العاندا مونوقالالاردئ دامئتؤ باعدارلاماسئن ئسكة اسئرؤعا بئردةن ءذش جئلدئق مةرزئمگة قارجئ بةرئلئپ وتئر. اتاپ ايتقاندا، 2013 - جئلئ - 38،2 ميلليارد تةثگة، 2014 - جئلئ - 43،2 ميلليارد تةثگة، ال 2015 - جئلئ 53،9 ميلليارد تةثگة قاراجات جذمسالماق. سوندا بذل باعدارلاماعا كئرمةگةن، ءبئراق جالعئز كاسئپورئنعا كذنئ قاراپ وتئرعان باسقا كةنتتةر نة ئستةمةك؟
«باعدارلامادا اعئمداعئ جئلئ مونوقالالار تئزبةسئنة كئرمةگةن شاعئن قالالاردئ دا دامئتؤدئث كةشةندئ جوسپارلارئن ازئرلةؤ قاراستئرئلعان دةدئ ةكونوميكالئق دامؤ ءمينيسترئ. - ءئس-شارالاردئ قارجئلاندئرؤ جةرگئلئكتئ بيؤدجةتتةر ةسةبئنةن جذزةگة اسئرئلاتئن بولادئ. بذل - ءارتذرلئ دةثگةيدةگئ بيؤدجةتتةردةن بئرلةسئپ قارجئلاندئرؤ پرينسيپئنة جاؤاپ بةرةدئ دةپ ويلايمئن: ءئرئ قالالاردئ رةسپؤبليكالئق بيؤدجةت ءوز موينئنا الادئ، شاعئن قالالار وثئرلةر ةسةبئنةن قارجئلاندئرئلؤعا ءتيئستئ!» مونوقالالار باعدارلاماسئ ةكئ كةزةثگة بولئنگةن: 2013-2015 - جئلدار ارالئعئندا باستاپقئ ءئس-شارالار جذزةگة اسئرئلماق. ال ارئ قاراي وسئ بئر سالانئ تئرةك ةتكةن شاهارلاردئث «سةنئمدئ ورلةؤ كةزةثئ» باستالؤعا ءتيئس.
جالپئ العاندا، ةل ذكئمةتئ 2020 - جئلعا دةيئن ءبئرقاتار ماقساتتئ كورسةتكئشتةرگة قول جةتكئزؤگة مئندةتتئ، اتاپ ايتقاندا، ءوندئرئستئث جالپئ اؤقئمئنداعئ وثدةؤشئ ونةركاسئپتئث ذلةسئ جانة قالا قالئپتاستئرؤشئ كاسئپورئننان تئس قذرئلعان تذراقتئ جذمئس ورئندارئنئث سانئ ارتؤعا ءتيئس. بذل ءذشئن مونوقالالاردا بةلسةندئ جذمئس ئستةيتئن شاعئن كاسئپورئنداردئث سانئن 2020 - جئلعا قاراي، 2011 - جئلمةن سالئستئرعاندا 4 ةسة ارتتئرؤ مئندةتئ قويئلؤدا. ءبئر سالالئ قالالار تذرعئندارئنئث كئرئسئ مةن بيؤدجةتكة تذسةتئن تذسئمدةر دة كوبةيؤگة ءتيئس. ال وسئ قالالارداعئ جاعدايئ «ةث تومةنگئ كذنكورئس دةثگةيئنةن» دة تومةن حالئقتئث قاتارئ ازايئپ، وندايلار % 6-دان كوپ بولماؤئ قاجةت. بيلئك مونوقالالاردا جذمئسسئزدئقتئ % 5-دان اسپايتئن دةثگةيگة دةيئن تومةندةتؤدئ قامتاماسئز ةتؤگة ءسوز بةرئپ وتئر.
وسئ ماقساتتا دامؤ الةؤةتئ تومةن جانة ورتا مونوقالالارداعئ بيزنةسمةندةردئث بانكتةردةن العان كرةديتتةرئنئث پايئزدئق ستاأكالارئ بيؤدجةتتةن سؤبسيديالانباق. ول - ول ما، جاثا وندئرئستةر قذرامئن دةگةندةرگة 1،5-نان 3 ميلليون تةثگةگة دةيئن تةگئن گرانتتار ذسئنئلادئ ةكةن! سونداي-اق مةملةكةت، قالا قالئپتاستئرؤشئ كاسئپورئندارمةن بئرلةسئپ، شاعئن كاسئپكةرلئكتئ دامئتؤ بويئنشا ارئپتةستئك باعدارلامالاردئ ئسكة اسئرادئ. قازئرگئ كةزدة ءبئرقاتار وبلئس اكئمدئكتةرئ «قازمذنايگاز»، «قازاق مئس» جانة «قازمئرئشپةن» العاشقئ مةموراندؤمدارعا ةندئگئ قول قويئپ ذلگةرئپتئ.
بوس جذرگةن جاندار بذزاقئلئققا، ارانداتؤشئ ئستةرگة تارتئلؤئ عاجاپ ةمةس. سوندئقتان بيلئك بذل قالالاردا «ةكئ قولعا ءبئر كذرةك» تابا الماي، بوس سةندةلگةندةر قاتارئن سيرةتؤگة باسا ءمان بةرمةك. وسئ ماقساتتا «جذمئسپةن قامتؤ-2020» باعدارلاماسئ ذلگئسئندة دايئندئق، قايتا دايارلاؤ جانة بئلئكتئلئكتئ ارتتئرؤ كؤرستارئ ذيئمداستئرئلماق. ءدال وسئ باعدارلامانئث 3- باعئتئ ذلگئسئندة تذرعئن ءذي قذرئلئسئنئث قولعا الئناتئندئعئ دا حابارلاندئ.
- بذل باعدارلاما - جولداؤدا قويئلعان مةملةكةت باسشئسئنئث تئكةلةي تاپسئرماسئ بولئپ تابئلادئ. ول جةتكئلئكتئ ءارئ تذبةگةيلئ تذردة تالقئلاندئ دةگةن ويدامئن دةپ اتاپ ءوتتئ جيئندئ قورئتقان ذكئمةت باسشئسئ ك.ءماسئموأ.
ايحان ءشارئپ
دةرةككوز:«ايقئن» گازةتئ