تاۋەلسىزدىكتىڭ 26 جىلى: قانداي بەلەستەردى باعىندىردىق
سوناۋ 1991-جىلى 16- جەلتوقساندا ازات قازاق ەلىنىڭ اسقاق ارمانى ورىندالىپ، دەربەستىگىمىز جاريالاندى. سوندىقتان تاۋەلسىزدىك كۇنى ءبىز ءۇشىن قاستەرلى داتا. حالىق ناقىلىندا «وتان قادىرىنە جەتپەگەن ءوز قادىرىنە جەتپەيدى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. وسى ورايدا كەلەر ۇرپاق ۇلتتىڭ وسى اسىل مۇراتقا قول جەتكىزۋىنىڭ قيىن دا سەزىمگە تولى جىلدارىن، وسىنداي ۇلى كۇننەن كەيىنگى مەملەكەتىمىزدىڭ گۇلدەنە تۇسكەن تاعدىرلى كەزەڭدەرىن مەيلىنشە جادىندا ساقتاپ ءوسۋى ءتيىس.
بيىل قازاقستاننىڭ ءوز الدىنا دەربەس ەل بولىپ، حالىقارالىق دەڭگەيدە تولىققاندى مويىندالعان مەملەكەت رەتىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىنا 26 جىل تولىپ وتىر. وسى ارالىقتا ءجۇرىپ وتكەن اۋىر دا ابىرويلى جولىمىزدىڭ ءمانى مەن ماعىناسىن تۇتاس عاسىرعا بالاۋعا بولادى.
ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك، قاۋىپسىزدىك، ساياسي، ونىڭ ىشىندە جاھاندىق‑وڭىرلىك ماسەلەلەرگە قاتىستى ءوز الدىنا دەربەس شەشىم قابىلداۋعا قاۋقارلى، ءوز ۇستانىمىن تالاپ ەتەتىن تاۋەلسىز مەملەكەت بولا الاتىنىمىزدى بارلىق قىرىنان مويىنداتتىق. وسى ورايدا حالىقارالىق باستامالارمەن بىرگە، الەمدىك دەڭگەيدەگى شارالاردى، ادامزاتتىق ماڭىزدى فورۋمداردى دا جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىراتىن مەملەكەت ەكەنىمىزدى دالەلدەدىك. شىن مانىندە وسىنىڭ بارلىعى دەربەستىكتىڭ ارقاسى ەكەنى انىق.
ەستەرىڭىزدە بولسا، قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان كەزدە باتىستىق كەي ماماندار قازاقستاننىڭ ىشكى نازىك جاعدايلارىنا بايلانىستى ۇزاققا بارمايتىنى، ءوزىن- ءوزى باسقارا المايتىنى تۋرالى نەگىزسىز جورامالدار جاساعان ەدى. ءبىراق ولار قاتەلەستى. مۇنى وتكەن 26 جىل دالەلدەپ وتىر. اتاپ ايتقاندا، قازاقستان حالىقارالىق دەڭگەيدە اسا ماڭىزدى جۇمىستاردى اتقاردى، بەدەلدى مارتەبەدەن كورىندى.
وتكەن عاسىردىڭ 1991-جىلعى 16- جەلتوقسانىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قول قويعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىنان ەگەمەندىگىمىزدىڭ ءداۋىرى باستاۋ الدى. تاريحقا دەن قوياساق، تاۋەلسىزدىك اتتى قاستەرلىمىز بىزگە ⅩⅩعاسىر باسىنداعى الاش ارىستارىنىڭ قانىمەن، جىلدار بويى بوداندىقتان ارىلۋدى اڭساعان اعا ۇرپاقتىڭ جانىمەن، ودان قالسا 1986-جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىندا الاڭعا شىققان جاستاردىڭ ەرىك-جىگەرى، كوز جاسىمەن كەلدى. سوندىقتان ۇلكەن وقيعالارعا تولى بولعان 1991-جىلدىڭ قيىنشىلىقتارىن ۇمىتا المايمىز.
16- جەلتوقسان كۇنى قارساڭىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» اتتى جاڭا كىتابىنىڭ سالتاناتتى تۇساۋكەسەرى بولىپ ءوتتى. «بۇل كىتاپ مەنىڭ ۇلى قولداۋشىم، كەمەل كەلەشەگىنە ءوزىنىڭ قازاقستاندىق جولىمەن قارىشتاعان جاسامپاز حالقىما ارنالادى!»، - دەيدى پرەزيدەنت. وسى ورايدا بۇل اتاۋلى كۇن تۋراسىندا ەلباسىنىڭ «تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» اتتى ەڭبەگىنە جۇگىنگەندى ءجون كوردىك.
«تاۋەلسىزدىكتىڭ 26 جىلى - ادامزات وركەنيەتىندەگى عالامات جاھاندىق وزگەرىستەر داۋىرىندەگى ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ مىقتى مەملەكەت قۇرۋ جانە باقۋاتتى ومىرگە جەتۋ جولىنداعى كۇرەسىنىڭ شەجىرەسى. بۇل جىلدار تاڭعاجايىپ قۇبىلىس - تاريحي ۋاقىتتىڭ جىلدامداۋىن كورسەتتى. كسرو كەزىندە كوش سوڭىندا قالعانداردىڭ قاتارىندا سانالعان بۇرىنعى كەڭەستىك رەسپۋبليكا نەبارى شيرەك عاسىردىڭ ىشىندە قالىپتاسقان ۇلتتىق مەمەلەكەتتىلىگى، ءتيىمدى نارىقتىق ەكونوميكاسى، دەموكراتيالىق قوعامدىق قۇرىلىسى مەن حالىقارالىق جوعارى بەدەلى بار زاماناۋي مەملەكەتكە اينالدى. وسىنىڭ ءبارى - قازاقستاندى تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋدىڭ كۇردەلى دە قارقىن پروتسەسى، تاپتاۋرىن ەسكى قاعيدالاردى قيراتقان باتىل رەفورمالار مەن يننوۆاتسيالاردىڭ ناتيجەسى»، - دەپ ويىن جەتكىزدى مەملەكەت باسشىسى.
بۇل كىتاپتىڭ ءى ءبولىمى قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى جاڭعىرۋىنا ارنالىپ وتىر. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى تاۋەلسىزدىكتى جاريالاۋ كەزەڭىندەگى ەستەلىگىن ەگجەي-تەگدەيلى بايانداپ وتكەن.
«1991-جىلعى سايلاۋدان كەيىن ءبىرىنشى جۇمىس اپتاسىندا، ءوزىم 1991-جىلدىڭ 16- جەلتوقسانىندا قول قويعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» زاڭنىڭ ماتىنىمەن جۇمىس ىستەدىم. قۇقىقتىق تۇرعىدا الەمنىڭ ساياسي كارتاسىندا ءدال وسى كۇنى جاڭا تاۋەلسىز مەملەكەت - قازاقستان رەسپۋبليكاسى پايدا بولدى. وسىلايشا، تاريحي ادىلەتتىك ورناپ، بابالارىمىزدىڭ ۇلى ارمانى ورىندالدى. بۇعان دەيىن دەكلاراتسيا تۇرىندە عانا بولعان مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىك ەندى كونستيتۋتسيالىق نەگىزگە يە بولدى. زاڭداعى 18-باپتىڭ ءبىرىنشىسى ءبىزدىڭ ەلىمىزدى ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن دەربەس بەلگىلەيتىن جانە جۇرگىزەتىن تاۋەلسىز دەموكراتيالىق جانە قۇقىقتىق مەملەكەت دەپ جاريالاندى.
وسى جەردە ازداپ شەگىنىس جاساماقپىن. مەنىڭشە، تاۋەلسىزدىك كۇنى تەك رەسمي بەكىتىلگەن مەرەكەلىك داتا عانا بولۋعا ءتيىستى ەمەس. بۇل كۇننىڭ ودان اناعۇرلىم ماڭىزدى ۇلكەن مازمۇنى بار. ول تاۋەلسىزدىك جولىنداعى كۇرەستىڭ نۇكتەسىن قويۋمەن بىرگە، ونىڭ باستالعان كۇنى دە بولادى. بۇگىن ءار قازاقستاندىق ونى ءوزىنىڭ جەكە تاۋەلسىزدىگى مەن تابىستى كۇنى ەسەبىندە مەرەكەلەي الادى»، - دەپ جازادى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
قورىتا ايتساق، ءبىز عاسىرلار بويى قانشاما ۇرپاقتىڭ ارمانى بولىپ وتكەن تاۋەلسىزدىكتىڭ، ۇلتتىق مەملەكەت قۇرۋ مۇراتىنىڭ جۇزەگە اسقان داۋىرىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. وسى 26 جىل بويى ءبىزدىڭ حالقىمىزدى بىرلىك ۇعىمى، ياعني ورتاق قۇندىلىقتاردىڭ، ماقساتتار مەن مىندەتتەردىڭ، تاعدىرىمىزدىڭ بىرلىگىن ءتۇسىنۋ بىرىكتىردى. ەندىگى كۇنى ىرگەتاسى مىعىم قالانعان مەملەكەتىمىزدىڭ شاڭىراعى شايقالماي، تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرلى بايراعى ماڭگىگە جەلبىرەي بەرەتىنىنە ەش كۇمان جوق. ءبىز وزىمىزگە جانە بۇكىل الەمگە حالىق بىرلىگى بولعان كەزدە حالىقارالىق قاۋىمداستىققا ۇلگى بولار مەملەكەت قۇرۋعا بولاتىنىن دالەلدەي الدىق.
اۆتور: رۋسلان عابباسوۆ
