قازاقستاننىڭ 25 كورىكتى جەرىنىڭ ۇزدىك توپتاماسى - فوتو

ەڭ باستى شارت ولاردىڭ سانى 25 بولۋى ءتيىس. اقپاراتتارىڭىزدى ارنامىزدىڭ ەلەكتروندىق پوچتاسىنا جولداڭىزدار 24kzsite@mail.ru. الدا جازعى ەڭبەك دەمالىسى. قايدا بارامىن دەيسىز بە؟ بۇگىن ءبىز سىزدەردىڭ نازارلارىڭىزعا قازاقستاننىڭ قايتالانباس سۇلۋ تابيعاتى بار وڭىرلەر مەن عاسىرلار قويناۋىنان سىر شەرتكەن مەكەندەرىنىڭ 25 ۇزدىك توپتاماسىن ۇسىنامىز.

تاڭداۋ وزىڭىزدە.

1. استانا

استانا -  تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ سيمۆولى جانە باس قالاسى. ءدال وسى جەردە ەڭ ماڭىزدى ساياسي جانە ەكونوميكالىق وقيعالار وتەدى. مۇندا ق ر پرەزيدەنتىنىڭ رەزيدەنسياسى -  اقوردا، ەلدىڭ ەڭ باستى مونۋمەنتى -  بايتەرەك، سونداي- اق تانىمال «اتامەكەن» ەتنو- مەموريالدىق كەشەنى بار. اشىق اسپان استىندا ورنالاسقان كەشەندەگى شاعىن ماكەتتەر سىزگە قالادا سەرۋەندەپ جۇرگەندەي كۇي كەشتىرەدى. ال 2017 -جىلى استانادا EXPO-2017 حالىق كورمەسى وتەدى. بۇگىنگى استانا -  قازاقستاننىڭ ماقتانىشى.

2. الماتى

الماتى ۇلكەن ىسكەرلىك جانە مادەني ورتالىق دەسەك تە بولادى. ۇزاق جىلدار بويى قالا قازاقستاننىڭ استاناسى بولعان. ول ءوزىنىڭ ارحيتەكتۋرالىق ەسكەرتكىشتەرى جانە سۇلۋ تابيعاتىمەن دە تانىمال. وندا «مەدەۋ» مۇز ايدىنى، كوكتوبە، 28 گۆارديالىق- پانفيلوۆشىلار ساياباعى، تاۋەلسىزدىك مونۋمەنتى، تاعى وزگە دە كورىكتى جەرلەر كوپ. بيىك تاۋ باۋرايىنداعى قالا بۇگىندە مادەني، تاريحي، وندىرىستىك ورتاعا اينالعان.

3. شىمبۇلاق

«شىمبۇلاق» تاۋ شاڭعى كۋرورتى -  ىلە الاتاۋى شاتقالىندا 2510 مەتر بيىكتىكتە ورنالاسقان. جايلى كليمات، شۋاقتى كۇندەردىڭ كوپتىگى، تۇراقتى قار جامىلعىسى جانە تابيعاتتىڭ تاڭعاجايىپ كورىنىسى بۇل جەرگە قىسقى سپورت تۇرلەرىن جاقسى كورۋشىلەردى عانا تارتىپ قويمايدى. سونىمەن قاتار تابيعات اياسىندا، تازا اۋامەن تىنىستاۋدى جاقسى كورەتىن جاندار ءۇشىن دە تاپتىرماس ورىن. وندا كەلۋشىلەرگە ارنالعان ۇلكەن شاڭعى تراسساسى بار. شاڭعىعا العاش تۇرعان ادامدار دا، بۇل سپورتپەن كاسىبي اينالىساتىن جاندار دا سول جەردەن تابىلادى. شىمبۇلاقتاعى قالىڭ قار قاباتى جەلتوقساننان ءساۋىر ايىنا دەيىن جاتادى.

4. تۇركىستان

قازاقستاننىڭ ەڭ كونە قالالارىنىڭ ءبىرى. ونىڭ ەڭ باستى كورنەكتى جەرى XV عاسىردا ىرگەسى قالانعان قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى. ول سول زاماننىڭ ەرەكشە ساۋلەت تۋىندىسى بولىپ تابىلادى. كۇمبەزى قىشتان سوعىلعان عيمارات ىشىندە ۇلكەندى- كىشىلى 35 زال مەن بولمە بار. ولاردىڭ بارلىعى ءبىر- بىرىمەن قوس قاباتتى 8 دالىزبەن جانە ءارتۇرلى وتپەلى باسپالداقتارمەن جالعاسىپ جاتادى. ورتالىق زالدا ۇلكەن قازان ورنالاسقاندىقتان ول جەر «قازاندىق» دەپ اتالادى. قازان تۇركى حالىقتارىنىڭ قوناقجايلىلىعى مەن بىرلىگىنىڭ سيمۆولى بولعاندىقتان ونىڭ كولەمىنە اسا ءمان بەرىلگەن. ديامەترى 2,45، سالماعى 2 توننا. 7 مەتالدىڭ قوسپاسىنان جاسالعان دۇنيە.

5. شارىن شاتقالى

بۇل قازاقستاننىڭ وتە كونە جانە كوركەم جەرلەرىنىڭ ءبىرى. الماتىدان شامامەن 200 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. ۇلتتىق پاركىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن شارىن شاتقالى وتاندىق جانە شەتەلدىك تۋريستەردى تاڭعاجايىپ كورىنىستەرىمەن تامساندىراتىنى راس. شاتقال 12 ميلليون جىلعا جۋىق شوگىندى تاۋ جىنىستارىنان قالىپتاسقان. ونىڭ قۇزدارىنىڭ بيىكتىگى 150-300 مەترگە جەتەدى. مۇندا وسىمدىك اتاۋلىنىڭ 1500 جۋىق ءتۇرى بار، 17 سى قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگەن.

6. بالقاش كولى بالقاش كولى
-  قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك- شىعىسىندا ورنالاسقان تۇيىق كول. اۋماعى الماتى، قاراعاندى، جامبىل جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىن قامتيدى. كاسپيي جانە ارال تەڭىزدەرىنەن كەيىن اۋماعى بويىنشا 3-ورىندا. كولدىڭ باتىس بولىگىندەگى سۋى تۇشى، ال شىعىس بولىگىندەگىسى اشى بولىپ كەلەدى. ءتىپتى ونىڭ ءارتۇرلى بولۋى عارىشتان دا بايقالادى ەكەن. كولدە بالىقتىڭ 20 عا جۋىق، ال قۇستىڭ 120 عا جۋىق ءتۇرى مەكەندەيدى. ونىڭ 12 سى قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگىزىلگەن.

7. بۋراباي كۋرورتىق ايماعى

بۋراباي كوكشە ولكەسىندەگى عاجاپ مەكەن. مۇنداعى ەڭ تانىمال جەر جۇمباقتاس دەسەك، ارتىق ايتپايمىز. ونىڭ تۇرپاتى ءبىر قاراعاندا ەگيپەتتىك سفينكستى، ەندى بىردە كەمپىر كەيپىن، كەيدە سۇلۋ قىزدى كورگەندەي اسەر قالدىرادى. بۋراباي جانە ۇلكەن شاباقتى كولدەرىنىڭ اراسىنداعى قىلتادان تابيعاتتىڭ كەرەمەت سۇلۋلىعىن كورە الاسىز. جانىڭىزدى جادىراتار جازدا كول جاعاسىندا دەمالساڭىز، قىستا كوڭىلىڭىزدى سەرگىتەر سپورتتىق ساۋىقتارعا اۋدارۋعا بولادى.

8. بايقوڭىر قالاسى

بۇل قالادا ءوزى اتتاس العاشقى جانە الەمدەگى ەڭ ۇلكەن كوسمودرومداردىڭ ءبىرى ورنالاسقان. مۇنداعى كورنەكتى جەردىڭ بارلىعى وسى سالامەن بايلانىستى. تۋريستەر اراسىندا بايقوڭىر عارىش الاڭى تاريحىنىڭ مۇراجايى، حالىقارالىق عارىشتىق مەكتەپ، گاگاريندىك ۇشۋ الاڭى، عارىشكەرلەر اللەياسى اسا تانىمالدىلىققا يە. سونداي- اق ۇشۋ الدىندا عارىشكەرلەر تىنىعاتىن «كوسموناۆت» قوناق ءۇيى بار. ۇشىرۋ سانى بويىنشا بايقوڭىر ۇزاق جىلدار بويى ءوزىنىڭ الداعى ورنىن ساقتاپ كەلەدى.

9. حان ءتاڭىرى شىڭى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىرعىزستان جانە قىتايمەن شەكاراسىنداعى ەڭ جوعارعى بيىك شىڭى بولىپ تابىلادى، شامامەن 7 مىڭ مەتردەي. الەمدەگى ەڭ ادەمى شىڭداردىڭ ءبىرى. ونىڭ ءتورتقىرلى پيراميدا ىسپەتتەس فورماسى وعان ەرەكشە كورىك بەرەدى. شىڭنىڭ ءبىر جاق بەتىن ءمارمارلى قابىرعا بەزەندىرگەن. ونى باعىندىرۋدى كوپتەگەن تۋريستەر ارماندايدى.

10. اقساي سىنتاستارى
بۇل قولا داۋىرىنەن ساقتالعان ەسكەرتكىشتەر توبى. قاراعاندى وبلىسى جاڭاارقا اۋدانىنىڭ اقتاۋ ستانتسياسىنان سولتۇستىك- شىعىسقا قاراي 15 ك م جەردە ورنالاسقان. سانى 10 نان اسادى. ءبىرىنىڭ جوعارعى جاعىندا ادامنىڭ ەكى كوزى، مۇرنى، اۋزى بەينەلەنگەن. باسقالارىنىڭ باسى ۇشكىرلەنگەن قوي مەن جىلقىنىڭ تۇمسىعىنا ۇقساس. بۇلار قولا ءداۋىرى باقتاشىلارىنىڭ كيەلى جانۋارلارى - قوي مەن جىلقىنىڭ قۇرمەتىنە قويىلعان سياقتى. زەرتتەۋلەر اقساي سىنتاستارىنىڭ ب. ز. ب. IX- XI عاسىرلاردا قاشالعانىن كورسەتەدى. ونى العاش ءا. ح. مارعۇلان باسقارعان ورتالىق قازاقستان ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسياسى زەرتتەگەن.

11. ساق قورعاندارى
بۇل قورعان قازبالارى قازاقستاندى V- VI عاسىرلاردا مەكەن ەتكەن ەجەلگى تايپالاردىڭ مادەنيەتى، ونەرى، ءدىنى جايلى قۇندى دەرەكتەر بەردى. مۇنداي قورعاندار ەلىمىزدە كوپ بولعانىمەن، باستى شوعىرلانعان جەرى ەسىك وزەنىنىڭ ماڭى بولىپ تابىلادى. كوپ قورعاندار وتكەن زاماننان بەرى تونالعان. الايدا اتاقتى «التىن ادام» تابىلعان «ەسىك» قورعانى امان قالعان. ول جەردەن التىن كيىمدى ساق جاۋىنگەرىنىڭ مۇردەسىنەن بولەك، 4000 مىڭعا جۋىق ءتۇرلى اشەكەي- بۇيىمدار تابىلدى. بۇگىندە وندا «ەسىك» مەملەكەتتىك تاريحي- مادەني قورىق- مۇراجايى بوي كوتەرگەن.

12. تامعالى تاس پەتروگليفتەرى
وتكەن عاسىردىڭ مادەني ەسكەرتكىشتەرى، تاسقا قاشالعان جازبالار قاپشاعاي قالاسىنىڭ اۋماعىندا ىلە وزەنى ماڭىندا ورنالاسقان. ولاردى «جازبا تاستار» ، «قىزىل تاستار» دەپ اتايدى. ال جەرگىلىكتى تۇرعىندار «تامعالى تاستار» دەپ اتايدى. تامعالىنى ەجەلگى شىعارماشالىق كورمە دەسەك تە بولاتىن شىعار. سەبەبى تاس بەتىندە قاشالعان سۋرەتتەر تاريح قويناۋىنىڭ تەرەڭدە جاتقاندىعىن ايعاقتايدى. وندا جانۋارلار مەن ادامداردىڭ ەجەلگى ءومىر ءسۇرۋ سالتى بەينەلەنگەن.

13. بەكەت اتا جەراستى مەشىتى
ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى ۇستىرتتە ورنالاسقان بەكەت اتا جەراستى مەشىتىنە ارنايى زيارات ەتىپ كەلۋشىلەر كوپ. وبلىس ورتالىعى اقتاۋ قالاسىنان قاراقيا ويپاتى ارقىلى جاڭاوزەن قالاسىنا جەتىپ، ءارى قاراي مىندەتتى تۇردە شوپان اتا قورىمىنا سوعادى. كەي اڭىزدارعا قاراعاندا قورىم، قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ شاكىرتى شوپان اتا سالدىرعان جەراستى مەشىتىنىڭ توڭىرەگىنە سالىنعان.

14. ىلە- الاتاۋ ۇلتتىق پاركى

بۇل جەر ءوزىنىڭ قايتالانباس كوركەمدىگىمەن، ماڭگى مۇز باسقان شىڭدارى، بيىك تاۋلارى جانە جاسىل ورماندارىمەن ەرەكشەلەنەدى. ول تەڭىز دەڭگەيىنەن 600-4540 م بيىكتىكتە ورنالاسقان. ساياباقتىڭ فلوراسىندا 1 مىڭنان استام وسىمدىك ءتۇرى بار. ولاردىڭ 36 ءتۇرى قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنا تىركەلگەن. سونداي- اق اۋماعىندا تالقىز جانە تۇرگەن ەسكى قالاشىقتارىنىڭ ورنى ساقتالعان. تۇرگەن شاتقالىندا ەرتەدەگى تەمىر ءداۋىرىنىڭ زيراتتارى مەن ەسىك وزەنىنىڭ بويىندا ساق قورعاندارى بار. بۋتاكوۆ سارقىراماسى، رەليكتى مۇك باسقان شىڭتۇرگەن شىرشالارى دا تابيعات ەسكەرتكىشتەرى بولىپ سانالادى.

15. باياناۋىل ۇلتتىق پاركى

بۇل قازاقستان اۋماعىندا ەرەكشە قورعاۋعا الىنعان جەرلەردىڭ ءبىرى. تابيعي فلورا مەن فاۋنانى ساقتاۋ ماقساتىندا 1985 -جىلى قۇرىلعان. وندا ءسىزدى تاڭقالدىراتىن ءارتۇرلى پىشىندەگى جارتاستاردى كەزدەستىرۋگە بولادى.

16. قاتون- قاراعاي ۇلتتىق

تابيعي پاركى بۇل -  قازاقستانداعى ەڭ ۇلكەن ۇلتتىق پارك. ونداعى فلورا مەن فاۋنانىڭ الۋان تۇرلىلىگى كىمدى دە بولسا تامساندىرادى. الدىن الا الىنعان مالىمەتتەرگە قاراعاندا، پارك اۋماعىندا تامىرلى وسىمدىكتەردىڭ مىڭنان اسا ءتۇرى وسەدى. ولاردىڭ ىشىندە 30 ءتۇرى قىزىل كىتاپقا ەنگەن. پاركتىڭ باستى يگىلىگى بولىپ تابىلاتىن ورمان ول اۋماقتىڭ 34 پايىزىن الىپ جاتىر.

17.  ۇلىتاۋ تاۋلارى 
ۇلىتاۋ  -  سارىارقانىڭ وڭتۇستىك- باتىسىنداعى الاسا تاۋلى ماسسيۆ. قاراعاندى وبلىسى  ۇلىتاۋ اۋدانى جەرىندە ورنالاسقان. سولتۇستىكتەن وڭتۇستىككە قاراي 200 ك م- گە سوزىلىپ جاتىر.  ۇلىتاۋدا ساقتالعان ەسكەرتكىشتەر پالەوليت پەن نەوليت داۋىرلەرىنە جول باستايدى. ارحەولوگ- عالىمدار وتكەن داۋىردەگى ادامداردىڭ مەكەندەرىن جانە ەڭبەك قۇرالدارىن تاپتى. قاراكەڭگىر وزەنىنىڭ جاعاسىندا پالەوليت ءداۋىرىنىڭ قازاقستانداعى ەڭ ءىرى شەبەرحاناسى تابىلدى. وسى كۇنگە دەيىن «مۇرتتى قورعانداردىڭ» قۇپياسى اشىلعان جوق. ءبىر ارحەولوگتار بۇل ءمايىت باسىنا سالىنعان قۇرىلىستار دەسە، ەكىنشىلەرى كونە وبسەرۆاتوريا دەگەنگە سايادى.

18. ماڭعىشىلاق تۇبەگى

ماڭعىشىلاق تۇبەگى جايلى العاشقى دەرەكتەر IX عاسىردا اراب گەروگرافىنىڭ جازبالارىندا كەزدەسەدى. قازاقستان ەسكەرتكىشتەرىنىڭ جارتىسىنان كوبىن وسى جەردەن كەزدەستىرۋگە بولادى. ورتا عاسىرلاردا ماڭعىشىلاق شىعىس پەن باتىس اراسىن بايلانىستىراتىن ساۋدا- ەكونوميكالىق ورتالىعى بولعان.

19. ءۇستىرت

ول -  باتىستا ماڭعىستاۋ تۇبەگى مەن قارابۇعازكول شىعاناعى، شىعىستا ارال تەڭىزى مەن ءامۋداريا اتىراۋى ارالىعىن الىپ جاتقان دوڭەستى ايماق. قايتالانباس تابيعاتى مۇندا كەلگەندەردى قىزىقتىرارى انىق. وڭىردە تابيعي قازبا بايلىقتارى كەزدەسەدى. ارينە، ولاردىڭ قاتارىندا ءبىرىنشى ورىندا مۇناي تۇر.


20. كاسپي ماڭى ويپاتى

سولتۇستىگىندە جالپى سىرت قىراتىمەن، شىعىسىندا ءۇستىرت جانە ماڭعىستاۋ تاۋلارىنىڭ ەتەگىمەن، باتىسىندا ەرگەنە قىراتىمەن شەكتەلەدى. ۇزىندىعى باتىستان شىعىسقا قاراي 1000 ك م- دەن استام. كاسپيي ماڭى ويپاتى شولەيت جانە ءشول ايماقتاردى قامتيدى. سورتاڭ بوزعىلت قوڭىر جانە قوڭىر توپىراق سيپاتتى سور مەن سورتاڭ كەڭ كولەمدە تارالعان. سولتۇستىگىندە جۋساندى- بەتەگەلى، وڭتۇستىگىندە جۋساندى- سوراڭدى وسىمدىكتەر باسىم. جانۋارلاردان ۇساق كەمىرگىشتەر -  سارىشۇناق، قوساياق، الامان تىشقانى، ت. ب. ءجيى كەزدەسەدى. ەدىل مەن جايىقتىڭ ارالىعىنداعى قۇمداردا اقبوكەن، قارساق كەزدەسەدى.

21. دەگەلەڭ تاۋلى ءماسسيۆى
دەگەلەڭنىڭ ۇزىندىعى 20 ك م الىپ جاتىر. ونىڭ اۋماعىندا 1991 -جىلى سەمەي يادرولىق سىناق الاڭى بولعان. 1961 جانە 1989 -جىلدار ارالىعىندا 200 يادرولىق سىناق جۇرگىزىلگەن.

22. الاكول كولى

الاكول - قازاقستانداعى الماتى جانە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان تۇيىق كول. قازاقستانداعى ەڭ عاجايىپ كولدەردىڭ ءبىرى دەسەك، ارتىق ايتپايمىز. اۋماعى 20 مىڭ گەكتاردان اساتىن بۇل ولكەگە دەنساۋلىعىن تۇزەتۋگە كەلەتىن جاندار قاتارى كوپ. كول سۋى مينەرالدى رەسۋرستارعا، يودقا، تۇزعا، حيميالىق ەلەمەنتتەرگە باي بولعاندىقتان، ونىڭ دەنساۋلىققا پايداسى ءتىپتى مەديتسينادا دالەلدەنگەن.

23. قايىڭدى كولى

قايىڭدى 1911 -جىلى ورىن العان جەر سىلكىنىسىنىڭ اسەرىنەن پايدا بولعان. كوشكىن جىلجۋ ناتيجەسىندە ول جولاۋشىنىڭ كوز الدىندا ءبىرشاما سيۋررەاليستىك كورىنىس تۋدىرادى: سۋعا باتقان كەمەلەرگە ۇقساس تيان- شان شىرشالارىنىڭ دىڭگەكتەرى تۋرا سۋدىڭ ىشىنەن 15 مەترگە دەيىن كوتەرىلگەندەي.

24. زايسان كولى

قازاقستاننىڭ ۇلكەن ءارى ەرەكشە تۇشى كولدەرىنىڭ ءبىرى. قاراڭعى تۇسە كول جاعاسىنان ەستىلەتىن دىبىستارعا بايلانىستى ونى كەيدە «قوڭىراۋلى سىڭعىر كولى» دەپ تە اتايدى.

25. مويىنقۇم ءشولى

بۇل شەكسىز كەڭىستىك سۋسىمالى قۇمنان، كەيدە قۇبىلمالى قۇم توبەلەردەن، كەيدە باتپاقتى توبەشىك پەن ويپاتتاردان، ءتىپتى بەتون ءتارىزدى قاتتى تاقىردان تۇرادى. قاراعان كوزگە تىرشىلىك نىشانى بايقالمايتىن ءشول دالادا دا قۇرعاق كليماتقا بەيىمدەلگەن تىرشىلىك يەلەرى بار. ءسافاريدى جاقسى كورەتىن جاندارمەن قاتار، تۇيە جانە اتپەن سەرۋەندەۋدى قالاساڭىز، وسىندا كەلىڭىز. سۋرەتتەر ortcom.kz سايتىنان الىندى.

 

سايتقا ازىرلەگەن بەيسەن سۇلتان ۇلى

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى