ا. سەل: ق ر تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي «جارقىن بولاشاق» وليمپياداسىن حالىقارالىق دەڭگەيدە وتكىزگىمىز كەلەدى
بۇل ءداستۇر ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلدان بەرى ودان سايىن تەرەڭدەپ، بۇگىندە ەكى ەلدىڭ ءبىلىم سااسىنداعى ىنتىماقتاستىعى وتە جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلىپ وتىر.
وسى رەتتە قازاقپارات تىلشىسىنە سۇحبات بەرگەن «KATEV» حالىقارالىق قوعامدىق قورىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ابدۋرراحمان سەل قازاق-تۇرىك ليتسەيلەرى تۇلەكتەرىنىڭ دايىندىق دەڭگەيىن ارتتىرۋ ءۇشىن قور قانداي جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتقاندىعىن تارقاتا ايتىپ بەرگەن بولاتىن.
- ابدۋرراحمان مىرزا، قازاقستانداعى سىزدەردىڭ قورلارىڭىزعا قاراستى وقۋ ورىندارى جەلىسىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيى جايىندا ايتىپ بەرسەڭىز
- قازاق-تۇرىك ليتسەيى 1992-جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ پەن تۇركيانىڭ 8- پرەزيدەنتى، مارقۇم تۇرعۇت ءوزالدىڭ كەلىسىمەن ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستى، ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماقساتىندا اشىلعان ەدى. شىندىعىندا، قازاق-تۇرىك ليتسەيى - قازاقستانعا تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا كەلگەن ءبىلىم ورداسى. العاشقى جىلدارى 3 ليتسەي اشىلسا، ءبىر جىلدان كەيىن 24 ليتسەيگە جەتتى. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە 28 قازاق-تۇرىك ليتسەيى بار. مۇنان بولەك، ەكى كوللەدج، س. دەميرەل اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت پەن 2 حالىقارالىق مەكتەپ جۇمىس ىستەپ تۇر.
جالپى، وسى مەكتەپتەردى اشۋداعى ماقسات - قازاق جاستارىنا زاماناۋي، ساپالى ءبىلىم، تاربيە بەرۋ. قازىرگى تاڭدا وسى ليتسەيلەردە 10 مىڭعا جۋىق بالا ءبىلىم الۋدا. وبلىستىق، حالىقارالىق وليمپيادالاردى قوسا العاندا قازاق-تۇرىك ليتسەيلەرىنىڭ وقۋشىلارى 15 مىڭعا جۋىق مەدال جەڭىپ الدى. ەگەر تۇلەكتەردىڭ سانىن مەكتەپتەردىڭ شاكىرتتەرى سانىنا شاقساق 3 تۇلەككە 2 مەدالدان كەلەدى ەكەن. بۇل قازاق حالقىنىڭ بىلىمگە، تاربيەگە دەگەن كوزقاراسىنىڭ جاقسى كورسەتكىشى، سەرىكتەستىگىمىزدىڭ ناتيجەسى دەپ ايتۋعا بولادى.
سەبەبى ليتسەيلەر اشىلعان ساتتەن بۇگىنگى كۇنگە دەيىن شاكىرتتەردى ەڭ الدىمەن انا ءتىلى قازاق ءتىلىن قۇرمەتتەۋگە باۋلۋدى، قازاق تىلىندە ءبىلىم بەرۋدى باستى ماقسات ەتكەن. وسى ليتسەيلەردە ورىس تىلىمەن قاتار اعىلشىن تىلىندە جاراتىلىستانۋ پاندەرى وقىتىلادى سوندىقتان بۇكىل ليتسەيلەردى بىتىرگەن بالالار كەلەشەكتە ءتورت ءتىلدى جاقسى مەڭگەرىپ شىعادى. ءوز ءتىلى انا تىلىمەن قاتار اعىلشىن، تۇرىك جانە ورىس ءتىلىن جاقسى مەڭگەرەدى.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ۇشتىلدىلىك جايىندا ايتار بولساق، قازىرگى ءبىزدىڭ ليتسەيلەرىمىزدە جۇمىس ىستەيتىن مۇعالىمدەردىڭ 85 پايىزى جەرگىلىكتى ماماندار. ولاردىڭ باسىم بولىگى اعىلشىن تىلىندە ماتەماتيكا، فيزيكا، حيميا، بيولوگيا، ينفورماتيكا پاندەرىن بالالارعا وقىتا الادى. ءبىز مۇنى وتە جاقسى كورسەتكىش دەپ ەسەپتەيمىز.
«KATEV» قورىنىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى - كوپ ءتىلدى مەڭگەرگەن، ءوزىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن بويىنا سىڭىرگەن، ۇلكەنگە قۇرمەت، كىشىگە ىزەت كورسەتە الاتىن، ساپالى ءبىلىم، سانالى تاربيە العان جاستاردى تاربيەلەپ شىعارۋ.
«قازاقستان - 2050» ستراتەگياسىندا قازاقستاننىڭ ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرۋى مىندەتى قويىلعان. سول ءۇشىن بىزدەر دە ءبىلىم سالاسىندا قازاقستان مۇنان دا مىقتى ەل بولۋىنا بار كۇش-جىگەرىمىزدى سالىپ جۇمىس ىستەگەنىمىز وتە ماڭىزدى دەپ ويلايمىن.
- «جارقىن بولاشاق» وليمپياداسىن اعىمداعى جىلى قالاي وتكىزبەك ويلارىڭىزدا بار؟
- قورىمىزدىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ تاعى ءبىرى - شاكىرتتەردىڭ الەمدەگى زامانداستارىمەن ءبىر دەڭگەيدە ءبىلىم الۋىنا مۇمكىنشىلىك جاساۋ. جوعارىدا اتاپ وتكەنىمدەي، ءبىزدىڭ ليتسەيدە ءبىلىم الاتىن بالالاردىڭ ءوز انا ءتىلىن مەڭگەرگەنى، ءوز مادەنيەتىن بىلگەنى، ءوز ۇلتىنىڭ قۇندىلىقتارىن بويىنا سىڭىرگەنى دۇرىس. سوندىقتان دا 8 جىل بويى قازاق تىلىنەن «جارقىن بولاشاق» دەپ اتالاتىن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى جارىستى 5 باعىتتا وتكىزىپ كەلەمىز.
مۇنداي اتاۋ بەرۋدىڭ باستى سەبەبى - جاستاردىڭ ارقاسىندا قازاقستاننىڭ بولاشاعى جارقىن بولسىن دەگەن نيەت. باستاپقىدا وسى جارىستى ليتسەيدىڭ وقۋشىلارى اراسىندا ۇيىمداستىرساق، كەيىن ول بۇكىل رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە وتكىزىلە باستادى. ماسەلەن، بىلتىر مىڭ مەكتەپتەن 5 مىڭعا جۋىق وقۋشى قاتىستى. ال اقتىق سىنعا ەلورداعا قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن 200 وقۋشى كەلدى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا، مۇنداي يگى شارالار قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرىپ، جاستاردى قازاق ءتىلىن بىلۋگە ىنتالاندىرادى. جەڭىمپازدارعا سۇلەيمەن دەميرەل اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت جانە باسقا دا جوعارى وقۋ ورىندارى 11 سىنىپ وقۋشىلارىنا 30 گرانت بەرىپ وتىر.
وزدەرىڭىز دە بىلەتىندەي، بيىل - قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى. وسىعان وراي ءبىز بۇعان دەيىن «جارىق بولاشاق» وليمپياداسىن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە وتكىزىپ كەلسەك، ەندىگى ۋاقىتتا ونى الەمدىك، حالىقارالىق دەڭگەيدە وتكىزگەنىمىز دۇرىس دەپ ويلايمىز. سەبەبى وسى مەكتەپتەر جوعارىدا اتاپ وتكەنىمدەي، قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسىندا دۇنيەگە كەلگەن وقۋ ورىندارى ءارى قازاق ەلىمەن بىرگە ءوسىپ-وركەندەپ كەلەدى. سوندىقتان ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي 25 مەملەكەتتىڭ ورەندەرىن قازاقستانعا شاقىرامىز. كەيبىرىنە قازىردەن باستاپ جاتتاپ كەلىڭىزدەر دەپ قازاقشا اندەر جىبەرۋدەمىز. ول بالالار ەۋروپادان، امەريكادان، رەسەيدەن، تۇركيادان، افريكادان جانە باسقا دا ەلدەردەن كەلەدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعى - بۇل ۇلكەن مەيرام. وليمپياداعا كەلگەن بالالار ونى تويلاۋ شارالارىن، استانانى كورەدى. ولار ۇيلەرىنە قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ەلشىسى رەتىندە اتتانادى دەسەك تە بولادى. مۇنان بولەك، بالالار «ەكسپو-2017» كورمەسىنە دايىندىق بارىسىمەن دە تانىسىپ، 15 جىلدىڭ ىشىندە سايىن دالا توسىندە بوي كوتەرگەن ەلوردامىزدىڭ جەتىستىكتەرىنە دە كوز جەتكىزەدى. توق ەتەرى، «جارقىن بولاشاق» وليمپياداسىن حالىقارالىق دەڭگەيدە وتكىزگىمىز كەلەدى.
- عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەسپەن قاتار مەكتەپتەگى ساباقتاردىڭ دەڭگەيىنە دە تالاپتار ارتىپ كەلە جاتىر. وسى رەتتە قازاق-تۇرىك ليتسەيلەرى زاماناۋي تالاپتارعا ساي تۇلەكتەر دايىنداۋ ءۇشىن قانداي شارالار اتقارۋدا؟
- العاشقى قازاق-تۇرىك ليتسەيى اشىلعان ساتتەن بەرى 24 جىل ۋاقىت ءوتىپتى. وسى ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءبىز الەمدەگى ەڭ جاقسى باعدارلامالاردى قازاقستانعا اكەلىپ، شاكىرتتەرىمىزگە زاماناۋي ءبىلىم بەرۋدى باستى ماقسات تۇتتىق. بۇل رەتتە وتكەن جىلدان بەرى قولعا الىنعان جوباعا نەگىزدەلگەن ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى اتاپ وتۋگە بولادى. قازىر ءبىز مۇعالىمدەرىمىزگە وسى الەمدەگى ەڭ سوڭعى باعدارلامالارعا ساي ترەنينگتەر وتكىزۋدەمىز. وتكەن جىلدىڭ جازىندا 200 وقىتۋشى اتالعان ترەنينگتەن وتكەن بولاتىن. ءبىز الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىنەن 80 جاتتىقتىرۋشى-مامان شاقىرىپ، ولاردىڭ كومەگىمەن جاس وقىتۋشىلارىمىزعا اتالعان ءادىستى ۇيرەتتىك.
كەلەشەكتە شاكىرتتەرىمىزگە باسقا مەملەكەتتەردەگى زامانداستارىمەن ءبىر قاتاردا ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساۋ - ءبىزدىڭ ەڭ ۇلكەن ماقساتىمىز. سول ءۇشىن قازىر مەكتەپتەردە روبوت تەحنولوگياسىن ۇيرەتىپ، «سيسكو» كومپانياسىنىڭ «Network Programming» باعدارلاماسىن ينفورماتيكا پانىندە قوسىمشا وقىتۋدامىز. ياعني بىزدەر حالىقارالىق، الەمدىك دەڭگەيدەگى باعدارلامالاردى قازاقستاننىڭ ءبىلىم سالاسىنا ەنگىزگىمىز كەلەدى. بۇل كەلەشەكتە قازاقستاننىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوساتىندىعىنا سەنىمىمىز زور.
- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
اۆتور: مارلان جيەمباي
