دوللار قۇنى 220 تەڭگە بولۋى مۇمكىن دەگەن پىكىر راس پا؟
بۇدان بارىپ ءبىر دوللاردىڭ قۇنى 220 تەڭگەنى قۇراۋى عاجاپ ەمەس.
بۇل تۋرالى بۇگىن قازاقستان-رەسەي قور نارىعىنىڭ جايىن باقىلاپ، باعدارلاپ وتىراتىن Renaissance Capital اقپاراتتىق قارجىلىق ورتالىعى مالىمەت تاراتىپ وتىر.
اتالمىش ورتالىق ماماندارىنىڭ پايىمداۋىنشا، قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ءونىمى مۇناي باعامى باررەلىنە 100 دوللار بولعاندا 4,8-4,5 پايىز بولۋى كەرەك-تىن.
«دەگەنمەن الەمدىك بيرجادا مۇناي باعامىنىڭ ءار اپتا سايىن تومەندەپ جاتقانىن ەسكەرسەك، 2015 - جىلى قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 4,1 پايىزدى قۇراۋى ابدەن مۇمكىن» دەيدى ماماندار.
سونداي-اق، ساراپشىلار مۇناي باعامى 80 دوللار بولىپ تۇزىلەر بولسا قازاقستان تەڭگەنى قايتارا قۇنسىزداندىرۋعا ءماجبۇر ەكەنىن العا تارتىپ وتىر. «ۇلتتىق بانك مۇنداي جاعدايدا تەڭگەنى 15,5 پايىزعا قۇنسىزداندىرۋ مۇمكىن. بۇدان بارىپ ءبىر ا ق ش دوللارى 220 تەڭگەنى قۇرايدى. يمپورت-ەكسپورت ارا-قاتىناسىن رەتتەۋ ءۇشىن قازاقستان وسىنداي قادامعا بارادى» دەپ وتىر ساراپشىلار.
بۇعان قوسا ماماندار تاراتىپ وتىرعان ءبىز ءۇشىن ەڭ جايسىز اقپارات
«ءبىزدىڭ جوبالاۋىمىزشا، ەگەر مۇنايدىڭ ءبىر باررەلى 2015 - جىلى 60 دوللاردى قۇرايتىن بولسا، وندا قازاقستاننىڭ ج ءى ءو كۇرت تومەندەيدى. ال 2015 - جىلى مۇناي باعاسى 50 دوللاردان تومەندەسە وندا ەلدىڭ ەكونوميكاسى قۇلدىرايدى. بۇل 2009 - جىلعى ورىن العان قارجىلىق داعدارىستى قايتىپ اكەلەدى. ءبىز مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە قاتىستى ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ ۋشىعا تۇسەتىنىن بايقاپ وتىرمىز. سوندىقتان بۇل ءبىراز ەلدەرگە اۋىر سوققى بولادى» دەيدى اتالمىش ورتالىقتىڭ ماماندارى.
الاش ايناسىنا پىكىر بىلدىرگەن وتاندىق مامانداردىڭ قايسى ءبىرى دە مۇنى جوققا شىعارمايدى. مامانداردىڭ پايىمداۋىنشا، گەوساياسي جاعداي بۇدان ءارى تەرەڭدەي بەرەتىن بولسا، مۇناي باعامى 2015 - جىلى شىنىمەن دە باررەلىنە 60 دوللارعا دەيىن تومەندەۋى مۇمكىن. ال مۇنىڭ ارتى مۇنايلى ەل قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ اۋىر سوققى الۋىنا ىقپال ەتەدى.
مەيرام قابدراحمان ۇلى، ەكونوميست- ساراپشى:
- ءبىزدىڭ ەكسپورتىمىزدىڭ 80 پايىزىن مۇناي قۇرايدى. مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى - تەڭگەنىڭ قۇلدىراۋىنا، ەكونوميكانىڭ السىرەۋىنە، جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ازايۋىنا العىشارت بولىپ تابىلادى. 2014 - جىلعا ارنالعان بيۋدجەتتى ازىرلەردە قارجىگەرلەرىمىز مۇناي باعاسىنىڭ بولجامدى 95 دوللار/باررەل كورسەتكىشىنە سۇيەنگەن بولاتىن. الايدا قازىر مۇناي باعاسى باررەلىنە 80 دوللاردى ماڭايلاپ قالدى. حالىقارالىق ساراپشىلار «بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن مۇناي 80 دوللاردان دا ءارى قۇلايدى» دەپ وتىر. قازىر جىلدىڭ اياقتالۋىنا ەكى اي عانا ۋاقىت قالدى. اۋىرتپاشىلىق بۇل جىلى اسا بىلىنبەيدى. ءبىراق كەلەر جىلى ۇلتتىق بانككە تەڭگەنى ديەۆالۆاتسيالاۋعا تۋرا كەلەدى. سەبەبى مۇنايدان تۇسەتىن ءتۇسىم ازايسا بيۋدجەتتىڭ دە كىرىسى كۇرت تومەندەيدى. بىلەسىزدەر، ۇكىمەتكە 2015 - جىلى زەينەتاقى جانە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىنا 30 پايىز ۇستەمە قوسۋ، ءبىرقاتار مەملەكەتتىك تولەمدەردى ءوسىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلگەن بولاتىن. ءبىراق وكىنىشكە قاراي، مۇناي باعامى بۇلاي تومەندەي بەرەتىن بولسا مۇنىڭ بارلىعىن شەگەرۋگە تۋرا كەلەدى. ۇستەمە قوسپاق تۇگىلى، مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى، زەينەتاقىنى تولەۋ قيىنعا سوعا باستايدى. قازان ايىنداعى ەسەپ بويىنشا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ التىن- ۆاليۋتا قورى 104,2 ميلليارد دوللاردى قۇراپ وتىر. ەندىگى كەزەكتە جاعداي ۋشىعا باستاسا التىن- ۆاليۋتا قورىنان قارجى الىنا باستايدى. تەڭگەنى تەجەپ ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن دە قوردان قوماقتى قارجى جۇمساۋعا تۋرا كەلەدى. وتاندىق ءونىدىرىس ورىندارىن قولداۋ ءۇشىن، قارجى ينستيتۋتتارىن توقىراتپاۋ ءۇشىن دە قوردان قارجى الىنۋى مۇمكىن. ءبىرقاتار يندۋستريالدى- ينووۆاتسيالىق باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسۋ مەرزىمى كەشىكتىرىلەدى. سوندىقتان بۇل جەردە حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ ايتىپ وتىرعان ءسوزىنىڭ جانى بار. بولاشاقتا ۇلتتىق بانك التىن- ۆاليۋتا قورىن ۇنەمدەۋ ءۇشىن تەڭگەنى دەۆالۆاتسياعا تۇسىرەدى.
جاڭاباي الدابەرگەنوۆ، ەكونوميست- عالىم:
- ءبىز بۇعان دەيىن دە تەڭگەنىڭ ديەۆالۆاتسياعى تۇسەتىنىن، 2015 - جىلدىڭ باسىندا-اق ءبىر دوللاردىڭ قۇنى 200 تەڭگەدەن اساتىنىن بولجاعانبىز. ويتكەنى قازىرگى احۋالدىڭ ءوزى سونى ايقىنداپ وتىر. مۇناي باعاسىنىڭ ءتۇسۋى، رەسەي مەن ۋكرايناداعى جاعدايدىڭ شيەلەنىسى مۇنىڭ بارلىعى قازاقستان ەكونوميكاسىنا كەرى ىقپال ەتەدى. مەن بۇعان دەيىن دە ايتقانمىن، قازىر دە ايتامىن. 1989 - جىلى ا ق ش كەڭەس وكىمەتىن قۇلاتۋ ءۇشىن مۇناي وندىرەتىن مەملەكەتتەرگە مۇناي باعاسىن قۇلاتۋ جونىندە تاپسىرما بەردى، ارنايى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. وسىدان بارىپ 1989 - جىلى ك س ر و قۇلادى. ال قازىر وباما تۋرا وسى ءادىستى رەسەي مەن ۋكرايناداعى جاعدايعا بايلانىستى قولدانىپ وتىر.
باراك وباما رەسەيگە سوققى بەرۋ ءۇشىن ساۋد ارابياسىنان، ليۆيادان، يراكتان مۇناي باعاسىن تومەندەتۋگە ىقپال ەتۋدى سۇراپ وتىر. ونىڭ ويى وسى ارقىلى رەسەيدى تاۋبەسىنە ءتۇسىرۋ. ال رەسەي مۇنىڭ بىردە-بىرىنە ىقپاي، شيەلەنىستى ۋشىقتىرا تۇسسە وندا ەكونوميكالىق جاعداي كۇرت تومەندەيدى. جالعىز تەڭگە عانا ەمەس، وندا ءبىرشاما ەلدەردىڭ ەكونوميكاسى قۇلدىرايدى. سوندىقتان بۇل جەردە تەڭگەنىڭ قايتارا دەۆالۆاتسيالانۋى ابدەن مۇمكىن. ءتىپتى قازىرگى احۋالمەن سالىستىرا ايتقاندا تەڭگەنىڭ 15,5 پايىزعا ەمەس 20 پايىزدىق قۇنسىزدانۋىن كۇتۋگە بولادى.
اۆتور: قارلىعاش زارىققان قىزى
«الاش ايناسى»
