ەل اراسىندا «21-عاسىردىڭ ءشامشىسى» اتانعان ۇكىتاي ەرنيازوۆپەن سۇحبات

«نايزاعاي كوڭىل» ءانىنىڭ جۇرەك پەرنەسىن ءدوپ باساتىن نازىك تە ءمولدىر يىرىمدەرى ءار قازاقتىڭ جۇرەگىنە جەتكەنىنە ءشۇبا جوق. وسى اياۋلى ءاننىڭ اۆتورى ۇكىتاي ەرنيازوۆپەن سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. بۇگىندە قازاق ەستراداسىنداعى نۇربولات ابدۋللين، ەرنار ايدار، كەڭەس ءالىمجان سىندى كوپتەگەن تانىمال انشىلەر ونىڭ اندەرىن ورىنداپ ءجۇر. جالپى سانى 300 گە جۋىق ءانى بار ەكەن. الايدا، «ەلگە تارالعانى، حالىقتىڭ جۇرەگىنە جول تاپقانى – 15 تەي عانا ءان، سوندىقتان، مەنىڭ 15 تەي ءانىم بار» دەيدى ۇكىتاي ايجىگىت ۇلى. ەل اۋزىنداعى اندەردىڭ اۆتورىن جۋرناليست جۇماباي جاقىپ: «قاراپايىم، قۇلاعى قالقيعان، اۋزى ىرجيعان، جىلى ءجۇزدى جىگىتتىڭ باسىنا كوك قاراكول قۇلاقشىن كيگىزىپ، قولىنا پاپيروس بەرسەڭ، اينىماعان ءشامشى دەرسىڭ. ارالدىڭ ءشامشىسى عوي» دەپ جازىپتى.

ال ۇكىتايدىڭ ءوزى «شامشىدەي بولۋ، عاسىردان عاسىرعا ۇلاسا بەرەتىن اندەر جازۋ سياقتى باق بۇيىرعانىن قالايمىز عوي. ءبىراق، ءشامشى بولۋ قايدا؟!» دەپ توسىلىڭقىراپ قالدى.

- ۇكىتاي اعا، ءسىزدىڭ 300 گە جۋىق ءانىڭىز بار ەكەن. ونىڭ ءبىرازىن تانىمال انشىلەر ورىنداپ ءجۇر. جۇرت ءسىزدىڭ اندەرىڭىزدى ەلىتە تىڭداعانىمەن، اقىن، ءانشى، كۇيشى، جىرشى، كومپوزيتور ەكەنىڭىزدى ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەيدى. وسىنشا تالانتتى ءبىر باسىنا سىيدىرىپ تەڭ ۇستاپ جۇرگەن بولمىسىڭىزدى ءوزىڭىز قالاي تانىستىرعان بولار ەدىڭىز؟

- ءيا، اندەرىمنىڭ جالپى سانى 300 گە تاياپ قالاتىن شىعار. ءبىر كومپوزيتور اعامىزدىڭ 200 دەن اسا ءانى بار ەكەن. ءبىراق، سونىڭ 10-15 تەي عانا ءانى ەلگە كەڭىنەن تارالعان ەكەن. «دەمەك، مەن ەل ۇناتقان، حالىققا تارالعان 10-15 قانا ءان جازدىم» دەيدى ەكەن. سول اعامىز ايتپاقشى، مەنىڭ دە ەل اراسىنا جاقسى تارالعان 15 تەي ءانىم بار. ال كۇيشىلىك، جىرشىلىق، كومپوزيتورلىق دەپ ايتىپ جاتىرسىز. مەنى اۋەسقوي كومپوزيتور دەگەن دۇرىس شىعار. مەن سازگەرلىكتى ارنايى وقىمادىم. نەگىزگى ماماندىعىم - كۇيشىلىك. جىرشىلىق دەگەن توم-توم جىر-داستانداردى جاتتاپ، سونى ەلگە دارىپتەپ جۇرگەندەرگە قاراتا ايتىلادى. ونىڭ ار جاعىندا اقىندىق، ورىنداۋشىلىق، سازگەرلىك ونەردىڭ اتاسى - جىراۋلىق ونەر. ادەتتە ءبىز ونەر ادامدارىنا قاتىستى دارەجەلەردى ايتقاندا، وسىلاردىڭ اراجىگىن اجىراتا الماي جاتامىز.

جىرشىلىق دەگەن ۇلكەن ونەر. ءوزىمدى 1-2 داستان ءبىلىپ، 15-20 تەرمە ايتىپ جۇرگەنگە جىرشىمىن دەپ ەسەپتەمەيمىن. ورىنداۋشىمىن، تەرمەشىمىن دەپ ايتۋعا بولادى. كۇيشىلىك تە ۇلكەن ونەر. كۇيشى دەپ جانىنان كۇي شىعارىپ، كوپتەگەن كۇيلەردى جاتتاپ، شاكىرت تاربيەلەپ، بولاشاق ۇرپاققا ۇيرەتىپ جۇرگەن ەلگە تانىمال، كۇيمەن اتاعى شىققان داۋلەسكەر كۇيشىلەردى ايتۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. جانىمىزدان 2-3 اق كۇي شىعارىپ، مەن - كۇيشىمىن دەۋ ابەستىك بولار. ءيا، ەكى وقۋىمدى دا كۇيدەن بىتىرگەنمىن. دومبىراشىمىن دەپ ايتسام جاراسار. سوسىن ازداپ ولەڭ ورەتىنىم بار. اقىنمىن دەپ تە ايتپايمىن. كىشكەنتايىمىزدان تەرمە جاتتاپ وسكەن سوڭ ولەڭنىڭ فورماسىن، ورتاسى، اياعى بولۋى كەرەك ەكەنىن، ۇيقاس، ماعىنا بولۋ كەرەك ەكەنىن بىلەمىز. اقىندىق تا بيىك ونەر. سوندىقتان بۇل سۇراعىڭىزعا تەرەڭىنەن جاۋاپ بەرۋگە بولادى. استانادا قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە كۇي ساباعىنان بەرگەن پروفەسسور ورىنباي دۇيسەن اعايىم: «جىرشىلىق، كۇيشىلىك، انشىلىك، سال-سەرىلىك، باتىرلىق، ءداستۇرلى ونەردىڭ ءبارى ءبىر قازاقتىڭ بويىندا بولعان ونەر» دەپ ايتىپ وتىراتىن. جىگىتكە جەتى ونەر دە كوپتىك ەتپەيدى. شاما كەلگەنشە ۇيرەنگەن دۇرىس. وسىنشا ونەردى ءوزىمدى قيناپ ۇيرەندىم دەپ ايتپايمىن.

«جاس كۇنىڭدە بىلگەنىڭ جازىلىپ قالعان حاتپەن تەڭ» دەمەكشى، بالا كەزىمنەن ءداستۇرلى ءان- جىرعا قۇمارتىپ ءوستىم. ءبارى دە بويداعى بار ونەر. مەن بار دۇنيەنى، ويعا كەلگەن دۇنيەنى جازامىن. ءاربىر قازاقتىڭ قىز- جىگىتى ءداستۇرلى ونەرگە قۇمارتۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. بىزدە جەر- جەرگە، اۋىل- ايماق، رۋ-رۋعا، قورا- قوپسىعا ءبولىنۋدىڭ كەسىرىنەن تەك ءوز ءوڭىرىمىزدىڭ ءان- جىرلارىن جاتتاپ، قالعانىن سىڭىرە الماي جاتاتىنىمىز وسى ۇستانىمنان دەپ ويلايمىن. جەر- جەرگە بولىنبەي، ارقا، جەتىسۋ بولسىن، وڭتۇستىك-سولتۇستىك بولسىن، قاي جاق بولسا دا جاقسى كورىپ، اتا-بابامنىڭ ونەرى دەپ العا ۇمتىلسا، كەز كەلگەن ءوڭىردىڭ ءان- جىرىن جاتتاۋ دا، ونى ءسىڭىرۋ دە وڭاي بولادى دەپ ويلايمىن. سوندىقتان ءبىزدىڭ قازاقتىڭ ونەرىن شاما جەتسە سىڭىرە بەرۋ كەرەك.

- «سەن سۇيگەن ارۋ»، «نايزاعاي كوڭىل» اندەرىڭىز ەلدىڭ ەرەكشە ىقىلاسىنا بولەنگەن. وسى اندەرىڭىز قالاي تۋىپ ەدى؟ ءبىر تۋىندى تاريحىن ەسكە تۇسىرەيىكشى...

- ءيا، تاريحسىز ءان بولمايدى. «نايزاعاي كوڭىلدىڭ» ءسوزىن شيەلىلىك اقىن ءال-فارابي بەكارىس ۇلى دەيتىن دوسىم جازعان. ەكەۋمىز قازانعاپ اتىنداعى مۋزىكالىق كوللەدجدە ءبىر توپتا وقىعانبىز. ءالى كۇنگە دەيىن شىعارماشىلىق بايلانىستامىز. كوپتەگەن اندەرىمنىڭ ءسوزىن جازعان. ءوزى دە ءان جازادى.

«نايزاعاي كوڭىلدىڭ» تاريحى - ولەڭىندە. باسىندا مۇنى تورەعالي الدى. ءاننىڭ جاۋابىن التى اي كۇتتىك. ءبىر كۇنى ول ءسوزىن وزگەرتىپ قايتا جىبەرىپتى. ءاندى وزگەرگەن كۇيى شىعارىپ جىبەرگەن ەكەن. ءماتىنىن اۋىستىرعانى جايلى بىزگە ەسكەرتتىم دەپ ويلاپتى. سودان كەشىرىم سۇرادى. ءبىراق كەشىرىمدى مەنەن ەمەس ءسوزىن جازعان ءال-فارابيدەن سۇراۋ كەرەكتىگىن ايتتىم. ولار ءوزارا سويلەسىپ، كەلىسكەن ەكەن. ەندى ءبىر انادان تۋماسا دا، سىر انانىڭ ءتول پەرزەنتتەرى عوي. دەگەنمەن، ءاننىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن دا ورىنداپ شىعارۋ كەرەك دەپ شەشتىم. سەبەبى، ونداعى سوزدەر وتە مازمۇندى ءارى قۇندى. ءتىپتى، تاعدىرلى شىعارما دەسەك بولادى. ءماتىنى 10 جىل دەگەندە جازىلىپ بىتكەن.

ءال-فارابيدەن ولەڭنىڭ تاريحىن ەستي وتىرىپ، ەرەكشە تولقىنىسپەن تۋعان ءان عوي. سوندىقتان ەسكى نۇسقانىڭ دا قاتار جۇرگەنىن قالادىم.

«سەن سۇيگەن ارۋدى» قىسقاشا ايتسام، ءانى دە، ءسوزى دە وزىمدىكى. كوللەدج قابىرعاسىندا وقىپ جۇرگەندە دۋلات دەگەن توپتاسىم بولدى. سول دوسىمنىڭ ماحابباتتا جولى بولمادى. ستۋدەنت كەزدە توپتاعى ءبىر قىزعا عاشىق بولعان. 2 جىلدان اسا ۋاقىت نە قىزعا ءسوزىن ايتا الماي، نە بىزگە بىلدىرمەي جۇرگەن. ءوزى ۇياڭداۋ جىگىت. جاتاقحانادا ءبىر بولمەدە تۇرىپ، بىرگە وقىپ، ءبىر ناندى ءبولىپ جەدىك. 2 جىلدان كەيىن الگى قىزدى جاقسى كورەتىنىن العاش رەت ماعان ايتتى. ءوزى ولەڭ شىعاراتىن، اقىندىعى دا بار ەدى. سودان عاشىق قىزىنا ءسوز سالعاندا قىز «ءبىر اپتا بۇرىن عانا باسقا جىگىتكە ءسوز بەرىپ قويىپ ەدىم. نەگە سەن جاقسى كورەتىنىڭدى بۇرىننان ايتپادىڭ؟» دەگەن عوي. ءسويتىپ ول جىگىت ءوز-ءوزىن تاستاپ جىبەردى. ايتپەسە، ساباقتى بەسكە وقيتىن مىقتى جىگىت-تۇعىن.

«وياتقىش» دەگەن لاقاپ اتى بار ەدى. تاڭەرتەڭ ەرتە ويانىپ، كورپۋستا باس دومبىراعا دايىندالىپ وتىراتىن بارلىق تىرلىگىنە تياناقتى ەدى. الگى جاعدايدان كەيىن ساباعى كۇرت تومەندەدى. تۇننەن تاڭعا دەيىن ولەڭ جازادى. ازاندا ماعان وقىپ بەرەدى دە، جىرتىپ-جىرتىپ تەرەزەدەن لاقتىرىپ جىبەرەدى. سويتەدى دە، ۇيىقتايدى. وقۋى ناشارلاپ كەتتى. ەكى ورتادا ءبىر جىل اۋىرىڭقىراپ قالدى. بىزدەن ءبىر جىل كەيىن ءبىتىرىپ شىقتى. كوز الدىمدا بولىپ جاتقان وقيعاعا سول كەزدە «ءناپ-نازىك سۇلۋ، سەن سۇيگەن ارۋ، ارمانى بولەك، تالعامى باسقا» دەپ ەكى قاتار ولەڭ قۇيىلىپ كەلگەن ەدى. مەن دە ءبىر جەتىدەي ساباققا بارماي، دۋلاتتىڭ كوڭىل-كۇيىنە ارناپ ءان شىعارعان بولاتىنمىن. ارادا قانشاما نارسەلەر بار. قىسقاشا ايتقاندا وسى.

- شىن ءسوزىڭىزدى ايتىڭىزشى، وزىڭىزگە تورەعالي ورىنداپ جۇرگەن اقتوبەلىك اقىن ايان سەيىتوۆتىڭ ءسوزى ۇناي ما، الدە ءال- فارابيدىكى مە؟

- مەن فارابيدىڭ ولەڭىن ۇناتقان سوڭ ءان جازعانمىن. دەمەك، ءال-فارابيدىڭ ءسوزى ۇنايدى. تورەعاليدىڭ نۇسقاسىندا «نايزاعاي بولىپ»-تىڭ ءسوزىن اقتوبەلىك اقىن ايان سەيىتوۆ باۋىرىمىز جازعان. ول نۇسقا دا جامان ەمەس. ماحاببات تاقىرىبىنداعى ادەمى اۋەن. ءانى ءبىر. كەيىننەن قىرعىزدىڭ بەك اناربەكوۆ دەيتىن ءانشىسى اتتاي قالاپ، رۇقساتىمىزدى الىپ «تاعدىرلاسىم» دەگەن تاقىرىپپەن ورىنداپ شىقتى. ەكى نۇسقادان سوڭ ءۇشىنشى نۇسقا قىرعىز تىلىندە شىقتى. بۇنىڭ ءسوزىن جۇلدىزبەك ءابدىرايىموۆ دەيتىن اقىن اعامىز جازعان.

- ءيا، ەل اۋزىندا شىرقالىپ جۇرگەن نەبىر اندەردىڭ اۆتورى ءھام ورىنداۋشىسىسىز. تۋىندىلارىڭىزدىڭ ناسيحاتىنا قانشالىقتى كوڭىل بولەسىز؟

- شىنى كەرەك، كوپ كوڭىل بولە بەرمەيمىن. شاما كەلسە، ءاندى باعىن اشاتىن انشىلەرگە ۇسىنعاندى قۇپ كورەمىن. ءبىراق، كەيبىر اندەرىم ويىمداعىداي بولماي جاتادى. ءبىر كىسىلەر ۇناتىپ، اتتاي قالاپ الادى، ءبىراق، ءوز دەڭگەيىندە شىقپايدى. انشىلەر ورىنداپ جاتادى، ءبىراق، كوبىنە مەنىڭ كوڭىلىمنەن شىقپايدى. ورىنداۋى ادەمى بولعانىمەن، وڭدەۋى، ستيلى كەرى تارتىپ تۇراتىن كەزدەر بولادى. دەگەنمەن، باقىلاپ قويامىن. شىعارماشىلىعىمنىڭ ىزىنە ءتۇسىپ، اندەرىمنىڭ ناسيحاتىنا جۇمىس ىستەمەيدى ەكەنمىن. ءوزىمنىڭ دە ورىنداۋىمداعى وڭدەۋلەر ءبىرى جاقسى شىقسا، ءبىرى كوڭىلدەن شىقپايدى. ءوز-ءوزىمدى كورسەتۋگە، جالپى جىلتىراق دۇنيەگە كوپ كۇش سالا بەرمەيمىن. ءبىراق، 6-7 جىل بۇرىن وقۋدى ءبىتىرىپ جاتقاندا «ەلگە تانىلسام» دەپ ونەرگە قاتتى قۇلشىنىس بولعان. بارىنشا ەلدىڭ الدىنا شىققىم كەلەتىن.

ءبىراق، ول كەزدە نيەت بولعانىمەن، قولداۋ بولمادى. قازىرگى تاڭدا ونداي ءبىر قىزىعۋشىلىق جوق. بۇل شىعارمالارىما نەمقۇرايلى قارايدى، جانى اشىمايدى دەگەن ءسوز ەمەس. ارينە، جانىم اشيدى. تۋىندىلارىمنىڭ جارىققا شىققانىن قالايمىن. كوللەدج قابىرعاسىنان كۇيدىڭ ديسكىسىن شىعارسام عوي دەپ ارماندايتىنمىن. ودان سوڭ ءان جازا باستاعان كەزدە ءان ديسكىم بولسا دەدىم. وكىنىشكە قاراي، ەكى ارمانىم دا ءالى ورىندالعان جوق.

ەشتەڭەنى قاتىرماي جۇرسەم دە، ايتەۋىر، قولىم تيمەيدى. ءوزىنىڭ ۋاقىتىن كۇتىپ جۇرگەن سياقتى. ءبىراق، ءالى دە سول ارمانىما جەتسەم دەيمىن. ديسكىنىڭ داۋرەنى ءوتىپ كەتسە دە، تەرمە، ءان ديسكىمدى شىعارعىم كەلەدى. شاعىن عانا نوتاسىمەن اندەرىمنىڭ كىتابىن شىعارعىم كەلەدى. ەشكىمگە قول جايىپ، دەمەۋشى بول دەپ ايتىپ كورگەن جانە قولداپ، كومەكتەسكەندى كۇتەتىن ادام ەمەسپىن. قۇداي ءوزى ءساتىن سالاتىن شىعار.

قازىر ۇيدەگى جەڭگەڭىز اندەردىڭ ءماتىنىن كومپيۋتەرگە اقىرىنداپ ءتۇسىرىپ جاتىر. مەن نوتاسىن جازۋعا كوشسەم دەپ ءجۇرمىن.

- ەستە قالاتىن ەستى اندەردى دۇنيەگە كەلتىرۋ ءۇشىن شىعارماشىلىققا ەسىڭ كەتە قۇلاۋىڭ كەرەك. جۇرەكتەن وتكەن ءان عانا جۇرەككە جەتەدى. ال ءسىزدىڭ اندەرىڭىز جۇرەككە جىلى تيەدى. سونشاما جۇكتى ارقالاپ جۇرگەن جۇرەگىڭىزدى قالاي ساقتاپ ءجۇرسىز؟

- ءوز-ءوزىمدى قيناپ ءان شىعارمايمىن، ءبىراق، قينالاتىن كەزدەر بولادى. ويتكەنى، ءبىر وقيعا، جاعدايلار ساعان ءان جازدىرماي قويمايدى. اقىندارمەن ءبىراز ۋاقىتتان بەرى جۇمىس ىستەيمىن. ءوزىمدى تۇسىنەتىن اقىندارعا ايتامىن. كوزبەن كورگەن، جۇرەككە جەتكەن وقيعا مازالايدى دا، ءان جازۋعا تۋرا كەلەدى. ءان جازسام جەڭىلدەيمىن. اقىندارعا ايتىپ وتىرىپ ءسوزىن جازدىرتامىن. اۆتوماتتى تۇردە وزىنەن-ءوزى ءان كەلەدى. كەلمەي قينايتىن ۋاقىتتار بار. اۋىر كەزدەر سوندا وتەدى. مەن ءوز جۇرەگىمدى ءان جازۋ، ءان ايتۋ ارقىلى عانا ساقتايتىن سياقتىمىن. ءان دەگەن باسىڭنان كەشىپ جاتقان ءومىر عوي.

ەستە قالاتىن ەستى اندەردى جازۋ ءۇشىن تالعام بولۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. كىشكەنتايىمىزدان ۇلكەن-ۇلكەن تۇلعالاردىڭ تەرمەلەرىن جاتتاعاننان كەيىن شىعار، جەڭىل- جەلپى ولەڭدەرگە ءان جازعىم كەلمەيدى. ايتپەسە، ءوزىم-اق جەڭىل-جەلپى سوزدەردى جازا الامىن. شاما كەلگەنشە جازبا اقىندارمەن جۇمىس ىستەپ، سولاردىڭ سوزىنە جۇرەكتەن وتكىزىپ بارىپ، سول سوزدەرگە لايىقتى ءان جازۋعا تىرىسامىن. ءبىراق، ءوز-ءوزىمدى قينامايمىن. ءسوزى مىندەتتى تۇردە كوڭىلىمنەن شىعۋ كەرەك. مەنىڭ ومىرىمە ازعانتاي بولسا دا بايلانىسى بولسا، سول كەزدە ءان وزىنەن-ءوزى كەلەدى.

- قىزىلوردا وبلىسى، جاڭاقۇرىلىس اۋىلىنىڭ ونەرلى وتباسىندا تۋىپ-وسكەنىڭىزدى، جوعارى مۋزىكالىق ءبىلىمىڭىزدىڭ بار ەكەنىن سۇحباتتارىڭىزدان وقىپ، بىلدىك. شىعارماشىلىق ادامدارى نوقتاعا باسى سىيماي، شەڭبەردەن شىقپاسا جۇرە المايدى عوي. قازىر نەمەن اينالىسىپ ءجۇرسىز؟

- ءيا، مەن قىزىلوردا وبلىسى، ارال اۋدانى، جاڭاقۇرىلىس دەگەن شاعىن عانا اۋىلدا كوپبالالى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەنمىن. ۇيدە 3 ۇل، 3 قىزبىز. قۇدايعا شۇكىر، اكە-شەشەم امان، باۋىرلارىم ءبۇتىن. قىزدار ۇزاتىلعان، جىگىتتەر ءۇيلى-باراندى. قازىر قىزىلوردانىڭ وزىندەمىن، بولەك تۇرامىن. قۇدايدىڭ بەرگەن 3 ۇلى بار. تورتىنشىسىنە اياعى اۋىر. كەلىنشەگىم ەكەۋمىز دە ونەردى بىتىرگەنبىز. ءيا، شەڭبەرگە سىيماي كەتەمىز، ول راس. نوتاعا دا باعىنىپ قالعان ەشتەڭەم جوق. ءان جازعان كەزدە اككورد قۋالاپ، ءبىلىمىمدى سارپ ەتىپ، قيىننان قيىستىرىپ جازعىم كەلمەيدى. كوڭىلىم قالاپ تۇرعان نارسەنى عانا جازامىن. ءوزى ءبىر ەلگە ىڭعايلى، تىڭداۋعا جاعىمدى بولاتىنداي ءان بولسا دەپ ويلايمىن. 2018 -جىلدىڭ اياعىندا ەلوردادان ەلگە كەلگەنمىن. وعان دەيىن 4 جىل استانادا وقۋ وقىپ، 4-كۋرستا ۇيلەنىپ، 5 جىل سوندا جۇرگەنمىن. 2 ۇلىم سول جاقتا ومىرگە كەلدى. 9 جىل دەگەندە استانادان ەلگە كەرى قايتتىم. بىردەن 2 جۇمىسقا تۇردىم.

ءوزىم بىتىرگەن قازانعاپ اتىنداعى مۋزىكالىق كوللەدجگە تەرمەدەن جانە نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنە دومبىرا ۇيىرمەسىنە ساباق بەرەمىن. جۇمىسىم سول. اراسىندا ەل شاقىرعان سوڭ توي- تومالاق، قۇدالىقتا ءان ايتامىز. بارىنشا قىزىقشىلىقتان قالماۋعا تىرىسامىز. كەلگەلى 2 جۇمىستى الاڭسىز ىستەدىم دە، شىعارماشىلىعىم توقتاپ قالدى. بيىل بەسىنشى جىل. ەركىندىك بولماسا شىعارماشىلىق جەمىسىن بەرمەيدى. سوندىقتان ساعاتتارىمدى ازايتىپ، شىعارماشىلىققا كوڭىل بولەيىن دەپ شەشتىم.

- كومەيىڭىزگە ءان كەلىپ قۇيىلعاندا قانداي سەزىمدى باستان كەشىرەسىز؟ جالپى قولىڭىزعا قالام ۇستاعاندا كۇي تالعايسىز با؟

- اركىمنىڭ شابىتى ءارتۇرلى عوي. ءوزىم تۇندە، تىنىشتىقتا جازعاندى جاقسى كورەمىن. ءان كەلگەن كەزدە جان- جاعىمدى ۇمىتىپ كەتەمىن. بۇل ايتىپ جەتكىزەتىن نارسە ەمەس. سول ءان بىتكەنشە نە بولعانىن دا بىلمەي قالامىن. ءان كەلىپ، بارلىعى بىتكەننەن كەيىنگى سەزىم جاقسى سەزىم دەپ ويلايمىن. ءان نەمەسە ولەڭدى جازىپ بىتىرگەندەگى سەزىمدى سيپاتتاسام، ءوز-ءوزىڭدى جەڭىل سەزىنىپ، جۇك تۇسكەندەي راحاتتاناسىڭ. وعان دەيىن كادىمگىدەي مازاڭ قاشىپ، بىتىرگەنشە اسىعاسىڭ عوي. بىرەۋلەرگە ايقايلاپ جىبەرگەنىڭدى، كەلىنشەگىڭدى رەنجىتىپ قويعانىڭدى ءان جازىپ بىتكەننەن كەيىن بىلەسىڭ. سوسىن ەلپىلدەپ بارىنەن كەشىرىم سۇرايسىڭ.

قىسقاسى، مۇنى سوزبەن ايتىپ جەتكىزە المايمىن. ءار ءتۇرلى. كەيدە ءبىر اداممەن سويلەسىپ تۇرعاندا ءسوزدى ءبولۋ ۇيات ەكەنىن ءبىلىپ تۇراسىڭ، ءبىراق، تۋرا سول مەزەتتە ءان كەلىپ قالۋى مۇمكىن. سول ساتتە ديكتوفونعا جازا الماي قالاسىڭ، نە اسپابىڭ قاسىڭدا بولماي قالادى. انا اننەن ايرىلىپ قالساڭ، قاسىرەت سول. ول سىناپ سياقتى بىرنارسە عوي. دەر كەزىندە ۇستاپ قالماساڭ، سىرعىپ جوق بوپ كەتەدى. ءاندى جىبەرىپ العان ءسات مەن ءۇشىن اۋىر.

- كىمدەرمەن شىعارماشىلىق بايلانىستاسىز؟

- بۇرىن ءسوزدى ءوزىم جازا بەرەتىنمىن دەپ ايتتىم عوي. «سەن سۇيگەن ارۋ»، ەركىن نۇرجانوۆتىڭ ورىنداۋىندا «اق تاڭىم»، ەربولات ەرجانبايەۆ ايتاتىن «جاس جۇبايلار»، ءوزىمنىڭ ورىنداۋىمدا «ۇلكەن ساحنا» اندەرىنىڭ ءانىن دە، ءسوزىن دە ءوزىم جازدىم. اقىندار مەنىڭ ويىمدى 10-20 ەسە ارتىعىمەن جازىپ جەتكىزىپ تۇرعان سوڭ قازىر ءوز-ءوزىمدى قيناپ ولەڭ جازبايمىن. اقىندار مەنى جالقاۋ قىلدى. جالپى استانادا جۇرگەندە جانىما جاقىن ولەڭدەردى ولجاس ساندىبەك دەيتىن اقىننىڭ «ۋادە» دەيتىن كىتابىنان تاپتىم. جۇرەگىمە جول تاپقان كوپتەگەن ولەڭدەرىنە ءان جازدىم. كوبىسى جارىققا شىققان جوق. 1-2 ولەڭىنە جازعان ءانىم عانا جارىققا شىقتى. مىقتى اقىن. تەك قانا قىزىلوردانىڭ عانا اقىندارىمەن بايلانىس جاسامايمىن. اۋىل-ايماققا بولىنبەيمىن. ولەڭ كورسەم ءان جازا بەرمەيمىن. كەيدە اقىندار ولەڭدەرىن جىبەرەدى عوي. مەن ءان سۇرانىپ تۇرعان ولەڭگە عانا جازامىن.

«مىناۋ پالەن جاقتىڭ اقىنى عوي، ولەڭدەرىن جازباي-اق قويايىن» دەيتىن وي جوق مەندە. جاقىندا ورالدىق عابدول دەگەن اقىنمەن تانىسىپ، ولەڭىنە ءان جازدىم. تالدىقورعاندىق باقىت قاليبەك، قىزىلوردالىقاقجول تۇمەنباي، نازگۇل بەردىقوجا، ءمولدىر ايتباي، ۇلىقبەك بەكۇزاق ۇلى، راۋشانبەك شاراپات، ارۋجان ورالباي، بەكزات سادىبەك ۇلى، ءال-فارابي بەكارىس ۇلى سىندى اقىندارمەن تىعىز شىعارماشىلىق بايلانىستامىن. ءبىرازىن ۇمىتىپ وتىرمىن. الداعى ۋاقىتتا دا شىعارماشىلىق كوكجيەگىمدى كەڭەيتەمىن دەگەن ويىم بار.

- ءسىزدى «قاراپايىم، قۇلاعى قالقيعان، اۋزى ىرجيعان، جىلى ءجۇزدى جىگىتتىڭ باسىنا كوك قاراكول قۇلاقشىن كيگىزىپ، قولىنا پاپيروس بەرسەڭ، اينىماعان ءشامشى دەرسىڭ. ارالدىڭ ءشامشىسى عوي» دەپ جازىپتى جۇماباي جاقىپ دەيتىن جۋرناليست اعاڭىز. ءوزىڭىزدى شامشىگە ۇقساتاسىز با؟

- مەنى كەيبىر باۋىرلارىمىز «21-عاسىردىڭ ءشامشىسى» دەپ ايتىپ جاتادى. ءشامشىنىڭ تاعدىرىن بەرمەسىن، اندەرىن، جولىن بەرسىن دەپ تىلەيمىن. «ويباي، ءسويتىپ ايتتى» ەكەن دەپ كوكىرەك كەرىپ جۇرگەن ازامات ەمەسپىن. «بولماساڭ دا ۇقساپ باق» دەيدى عوي. اسا قاتتى ەلىكتەمەيمىن دە. شامشىدەي بولۋ، عاسىردان عاسىرعا ۇلاسا بەرەتىن اندەر جازۋ، شامشىدەي اۋليە سازگەر بولۋ سياقتى باق بۇيىرعانىن قالايمىز عوي. ءبىراق، ءشامشى بولۋ قايدا؟!. اركىمنىڭ ءومىرى ءار ءتۇرلى. كەيبىر سۋرەتتەرىم ۇقسايدى نەگىزى. استاناداعى ءبىر باۋىرىم ءشامشىنىڭ شاپكىسىندەي شاپكى سىيلاپ، سونى كيىپ جۇرگەن كەزدە كوبىسى «ءتىرى ءشامشى كەلە جاتقان سياقتى» دەپ ۇقساتىپ جاتاتىن. ول شاپكىمدى كەيىننەن جوعالتىپ الدىم. كەيبىر سۋرەتتەرىمدە ۇقساستىق بار.

- ۇكىتاي ايجىگىت ۇلى، سۇحبات بەرگەنىڭىزگە راحمەت! شىعارماشىلىق كوكجيەگىڭىز كەڭەيە بەرسىن!

ءمولدىر كەنجەباي

ERNUR. KZ

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى