ءذش ميلليون بالا جاساندئ تذسئكتئث قذربانئ بولماعاندا، قازاق 20 ميلليونعا جةتةر ةدئ
استانا. 30 - قازان. قازاقپارات - 20 جئلدئث ئشئندة قازاقستاندا ءذش ميلليون بالا تؤماي جاتئپ، و دذنيةلئك بولئپ، ابورتتئث قذربانئنا اينالعان.
ءذش ميلليون بالا تؤئلعاندا قازاقتئث سانئ 20 ميلليونعا جةتةر ةدئ.
تاؤةلسئزدئككة قول جةتكئزگةن 20 جئلدئث ئشئندة حالقئمئزدئث سانئنئث 20 ميلليونعا جةتؤئ، راسئندا دا، ذلكةن ابئروي بولار ةدئ.
مةملةكةتتئث باستئ بايلئعئ - ادام ةكةنئن ةسكةرسةك، «قانشالئقتئ باي ةكةنئمئزدئ كوبةيگةنئمئزگة قاراپ باعامداثدار» دةپ ماقتانئپ-اق وتئرار ةدئك.
ايتپاقشئ، وسئندايدا ةسكة تذسةدئ، وتكةن جئلئ وزبةكستان رةسپؤبليكاسئنئث مةملةكةتتئك ستاتيستيكا كوميتةتئ وزبةك حالقئنئث سانئ شامامةن 30 ميلليون ادامدئ قذراعانئن رةسمي تذردة حابارلادئ.
سالئستئرا قاراساق، 1991 - جئلئ وزبةكتةردئث سانئ 20 ميلليون 708 مئثدئ قذراپ، 2013 - جئلئ 30 ميلليونعا جةتكةن. 22 جئلدا وزبةكستاننئث حالقئ 10 ميلليونعا كوبةيگةن. 70-جئلدارئ وزبةكستان مةن قازاقستانداعئ حالئق سانئ تةث بولعانئن ةسكةرسةك، قئزعانئشپةن قاراؤعا تذرارلئقتاي ستاتيستيكا.
العاش تاؤةلسئزدئك العان جئلدارئ دا حالئق سانئ جاعئنان قاتارلاس بولساق تا، وسئ جئلدار ئشئندة كوبةيؤ جاعئنان ارتتا قالعانئمئز بايقالادئ.
راسئندا دا، 1991 - جئلدارئ سانئمئزدئث 16 ميلليونعا جةتةقابئل بولعانئن ةسكةرسةك، وسئنشا جئلدئث ئشئندة 1 ميلليوننئث اينالاسئندا عانا كوبةيؤئمئز ذلتئمئزعا سئن سةكئلدئ. وسئ جاعدايعا الاثداؤشئلئق بئلدئرگةن قوعام قايراتكةرئ يراك ةلةكةيةأ ءماجئلئس دةپؤتاتئ بولئپ تذرعان كةزئندة «جاساندئ تذسئك جاساؤعا زاث جذزئندة تئيئم سالؤ كةرةك!» دةپ مالئمدةگةن بولاتئن.
يراك ةلةكةيةأ، قوعام قايراتكةرئ:
- مةنئث ول مالئمدةمةم ذلت ةرتةثئنة الاثداؤدان تؤعان ةدئ. ستاتيستيكاعا سةنسةك، جئل سايئن ةلئمئزدة 300 مئثعا جؤئق جاساندئ تذسئك جاسالادئ ةكةن. بذل - 100 پايئز تؤؤ كورسةتكئشئنئث 80 پايئزئ دةگةن ءسوز. قازئر ذرپاعئمئزدئث ةرتة ةسةيئپ جاتقانئن بايقايمئز.
ءبئراق سوعان ساي ولاردئث جئنئستئق ساؤاتتئلئعئ بايقالمايدئ. ال ءبئر رةت جاساندئ تذسئك جاساتقان جاس ءوسپئرئمنئث ةرتةثگئ كذنئ انا بولؤ مذمكئندئگئ كةميدئ. كوبئنة ءبئرئنشئ شاراناسئن الدئرتئپ تاستاعاندار كةيئن بالالئ بولا المايدئ.
وسئلايشا، ةلئمئزدة بةدةؤ انالار قاتارئنئث ارتؤئنا سةبةپ بولئپ وتئرمئز. ارينة جاساندئ تذسئككة تئيئم سالساق تاستاندئلار سانئ ارتؤئ مذمكئن. ءبئراق تاستاندئلار ماسةلةسئن پاترونات وتباسئلاردئث سانئن كوبةيتؤ ارقئلئ شةشؤگة بولادئ.
ال مذنداي وتباسئلارعا قارجئ اؤدارؤعا، ءسويتئپ جةتئم بالالار پروبلةماسئن شةشؤگة ةلئمئزدئث الةؤةتئ جةتةدئ. جاساندئ تذسئككة زاث بويئنشا تئيئم سالؤدئ ادامنئث جةكة قذقئعئنا قول سذعؤ دةپ ةمةس، ذلت قاؤئپسئزدئگئن ساقتاؤ ءذشئن ئستةلگةن ارةكةت دةپ ءتذسئنؤئمئز كةرةك.
مذسئلماندارئ باسئم ةل ءبئز تذگئل، پورتؤگاليا مةن پولشا سئندئ كاتوليك ةلدةر العاشقئلاردئث ءبئرئ بولئپ تذسئك جاساتؤعا تئيئم سالدئ. ال ءبئزدئث يسلام دئنئندة ادام ءولتئرؤ ةث ذلكةن كذنا سانالسا دا ءالئ كذنگة جاساندئ تذسئككة زاث جذزئندة تئيئم سالا الماي كةلةمئز.
سوندئقتان قذرساقتاعئ ءسابيدئث ءبارئنئث دذنيةگة كةلؤئن قامتاماسئز ةتةتئن، قذرساقتاعئ ءسابيدئث قذقئعئن قورعايتئن زاث كةرةك.
راسئندا دا، برازيليا، ارگةنتينا، وثتذستئك كورةيا سةكئلدئ كوپتةگةن ةلدةر جاساندئ تذسئككة زاث جذزئندة تئيئم سالعان. ةگةر الدا-جالدا جاساندئ تذسئك جاسالا قالعان جاعدايدا ول مةديسينالئق كورسةتكئشتةرگة ساي انانئث دةنساؤلئعئ بوسانؤدئ كوتةرمةيتئن جاعدايدا عانا جاسالادئ. دارئگةرلةر دة جاساندئ تذسئكتةن انانئث دةنساؤلئعئنا وتة ذلكةن زالال كةلةتئنئن جاسئرمايدئ.
اجار تئلةگةنوأا، وتباسئن جوسپارلاؤ ورتالئعئنئث باس دارئگةرئ:
- ةلئمئزدة ايةلدئث ءوز ةركئمةن تذسئك جاساتؤئنا ةش كةدةرگئ جوق. انا قذرساعئنداعئ سابيئنةن قذتئلعئسئ كةلسة، ةش كةدةرگئسئز قذتئلا الادئ. ءبئراق ايئقپاس دةرت جامايدئ. ءتئپتئ مةرزئمئ ذلكةن شارانالار انانئث ومئرئنة قاؤئپ ءتوندئرؤئ مذمكئن. انانئث بويئندا بايقالماعان ءتذرلئ اسقئنؤلار، تذرلئ دةرتتةر جاساندئ تذسئكتةن سوث ءورشي ءتذسؤئ ابدةن مذمكئن. ةث وكئنئشتئسئ، ايةل سودان سوث بالا ءسذيؤ باقئتئنان ايئرئلاتئن جاعداي ءجيئ كةزدةسةدئ.
دذنيةجذزئلئك دةنساؤلئق ساقتاؤ ذيئمئنئث مالئمةتئ بويئنشا، جئل سايئن 80 ميلليونعا جؤئق ايةل جوسپارسئز جذكتئ بولادئ. سونئث 20 ميلليونئ جاساندئ تذسئك جاساتادئ ةكةن. جاساندئ تذسئكتئث سالدارئنان جئل سايئن 68 مئث ايةل كوز جذمعان كورئنةدئ.
2009 - جئلئ الةمدة 30 ميلليون جاساندئ تذسئك جاسالسا، سونئث 300 مئثئ قازاقستانعا تيةسئلئ ةكةن. وسئ ورايدا ايتا كةتةر جايت، ءتئپتئ دةموگرافيامئزدئ جاقسارتؤ ءذشئن سئرتتان قانداستارئمئزدئ دا كوشئرئپ اكةلئپ جاتئرمئز.
ءبئراق كوبةيگةنئمئز شامالئ. وزبةكتةر ءبئز سةكئلدئ سئرتتان قانداستارئن اكةلگةن جوق. كةرئسئنشة، كوشئپ كةتؤشئلةرئ كوپ بولدئ. سونئث وزئندة بالا تؤؤدان الدئنا جان سالماي 10 ميلليونعا كوبةيئپ وتئر. ايتا كةتةر جايت، وزبةكستان ءبئز سياقتئ بالالارئن شةتةلگة ساتئپ جاتقان جوق.
ال ءبئز نةگة ءوز بالامئزدان ءوزئمئز جةرئنةمئز؟ قذرساقتان شئقپاي جاتئپ، ءومئرئن قيئپ، ال تؤئلعاندارئن شةتةلگة ساتؤعا نةگة اسئقپئز؟! وسئ ءبئر بةزبذيرةكتئگئمئز بولماسا، حالقئمئزدئث سانئ 20 ميلليوننان الدةقاشان اسار ةدئ.
كوبةيمةؤئمئزگة الةؤمةتتئك جاعداي دا سةبةپ
دةموگراف ماماندار ةگةر «وتباسئندا ءبئر بالادان بولسا، ول - ازايؤ، ةكئ بالادان بولسا، ءوسئمنئث توقتاؤئ، ءذش بالادان بولسا عانا - كوبةيؤ» دةيدئ. دةمةك، الداعئ ؤاقئتتا ذلتئمئز كوبةيسئن، دةموگرافيامئز جاقسارسئن دةسةك جاساندئ تذسئككة تئيئم سالؤمةن قاتار، ءار وتباسئندا كةم دةگةندة ءذش بالانئث ومئرگة كةلؤئن ئنتالاندئراتئن جذمئستار جذرگئزئلؤئ كةرةك.
ارينة «ادامنئث ءبئر قئزئعئ بالا دةگةن» حالقئمئز بالا سذيگئسئ كةلمةيدئ دةپ ايتؤ قيئن. بذگئنگئ كذنئ قوعامئمئزدا كارئ قئزدار مةن سذربويداق سانئ ارتئپ تذر. اؤئلعا بارسا جذمئس جوق، قالاعا كةلسة پاتةر جوق. سودان كةيئن «بالا تذگئل، باس قايعئ بولئپ» شاثئراق قذرئپ، بالا ءسذيؤدئ قايدان ويلاسئن. سذر بويداقتار مةن وتئرئپ قالعان قئزداردئث كوبةيئپ، اجئراسؤلاردئث ارتؤئنا، وتباسئلارداعئ بالالار سانئنئث ازايؤئنا الةؤمةتتئك جاعدايدئث اسةرئ ءبارئ ءسوزسئز.
دةموگرافيالئق جاعدايئن جاقسارتقان ةلدةردئث تاجئريبةسئنة سذيةنسةك، الةمدئك تاجئريبةدةگئدةي بالانئث تؤؤئنا جاعداي جاساپ، ئنتالاندئرئپ، دةموگرافيالئق جاعدايدئ جئلدام جاقسارتؤئمئز قاجةت.
ب ذ ذ-نئث ةسةبئ بويئنشا دا قازاقستان حالقئ قارتايئپ بارا جاتقان ةلدةردئث قاتارئنا جاتادئ ةكةن... ءدال قازئرگئ تاثدا باسقالار دا ةلئمئزدة كوبةيؤ كورسةتكئشئنئث ءماز ةمةسئن، حالئقتئث باسئم بولئگئنئث جاسئ ذلعايعانئن اثعارئپ وتئر. ةندئ دامئپ كةلة جاتقان ةلئمئز ءذشئن ماقتاناتئنداي نارسة ةمةس. دامئعان ةلدةردئث قاتارئنا ةنگئمئز كةلسة، ءدال قازئر ءبئز بارلئق جاعئنان الدا بولؤئمئز كةرةك ةدئ.
جةرئمئزدئث كولةمئ جونئنةن دة الةم بويئنشا توعئزئنشئ ورئندا ةكةنئمئزدئ ةسكةرسةك، وسئناؤ ذلان بايتاق ولكةگة ية بولاتئن حالئق سانئن ارتتئرؤ پارئز. دةمةك، الداعئ ؤاقئتتا كوبةيؤ باستئ ماقساتئمئز بولؤئ كةرةك.
اأتور: قؤانئش ءابئلدا قئزئ، «الاش ايناسئ»