ەۋروپا حالقىنىڭ 2050 - جىلى 75 پايىزىن زەينەتكەرلەر قۇراۋى مۇمكىن
بۇل ءۇردىس 20-عاسىردىڭ اياعىنان باستاپ ايقىن بايقالا باستاعان ەدى جانە جاقىن اراداعى ونجىلدىقتاردا بۇل ۇدەرىستىڭ جىلدامداي تۇسەتىن ءتۇرى بار. بۇگىنگى كۇنى ەۋروپا ستاتيستيكالىق ۆەدومستۆوسىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا، ازىرگە ەۋروپالىقتاردىڭ ورتاشا جاسى 40 تان اسا قويعان جوق.
دەگەنمەن 2050 - جىلعا قاراي ەۋرووداق تۇرعىندارىنىڭ ورتاشا جاسى ون جىلعا ارتىپ، 49 جاستى القىمدايتىن بولادى.
بۇل قۇرلىق ەلدەرىنىڭ دەموگرافيالىق قۇرىلىمىندا وتكەن ءجۇزجىلدىقتا ورىن العان وزگەرىستەردىڭ ماڭىزدىلىعىن ە و ىشىندە حالىق سانى بويىنشا ەڭ ءىرى ەلدىڭ ءبىرى - گەرمانيا ۇلگىسىندە باقىلاۋعا بولادى.
روستوك قالاسىنداعى دەموگرافيالىق وزگەرىستەردى زەرتتەۋ جونىندەگى ورتالىق عالىمدارىنىڭ ەسەپتەۋلەرى بويىنشا، مۇندا 1910 - جىلى حالىقتىڭ ورتاشا جاسى 24 كە دە جەتپەگەن ەكەن، ال ەندى 2003 - جىلى وسى كورسەتكىش 40 جاس مولشەرىنەن اسىپ تۇسكەن.
2000 - جىلى ەڭ جاسى ۇلكەن توپتى 35 تەن باستاپ 45 جاس اراسىنداعى ادامدار قۇرادى. ال وتكەن عاسىردىڭ باسىندا جاڭا تۋعان نارەستەلەر توبى سانى جاعىنان ەڭ كوبى ەدى. جەكەلەگەن جاس توپتارىنداعى ادامدار سانى ولاردىڭ جاسىنىڭ ارتۋىنا قاراي ازايىپ وتىردى.
ايتا كەتكەن ءجون، دەموگرافيالىق وزگەرىستەر بىرنەشە قۇرامداس بولشەكتەردەن تۇرادى. بىرىنشىدەن، بالا تۋۋ كورسەتكىشى. جالپى العاندا ەۋرووداق بويىنشا بۇل ءبىر ايەلگە 1,5 بالانى قۇرايدى. ادەتتە، حالىقتىڭ تابيعي ءوسىمىن ءبىر ايەلگە 2,1 بالا كورسەتكىشى عانا قامتاماسىز ەتپەك.
حالىقتىڭ تابيعي ءوسىمى تۇرعىنداردىڭ كوشى-قونىن نازارعا الماي، تۋۋ جانە قايتىس بولۋ سانى تۋرالى دەرەكتەر نەگىزىندە ەسەپتەلەدى. ەۋرووداق بويىنشا 2003 -جىلى وسى كورسەتكىش 0,04 پايىزدى قۇرادى. عالىمدار 2025 - جىلعا قاراي ەۋروپانىڭ حالىق سانى تەك قانا يمميگراتسيا ەسەبىنەن ءبىرشاما وسەدى، ءبىراق كەيىننەن تومەندەيدى دەپ بولجاۋدا.
ە و كەيبىر ەلدەرىندە بۇگىننىڭ وزىندە تابيعي ءوسىم نولدىك بەلگىدەن تومەن. ولاردىڭ اراسىندا وسى ءۇردىس 1972 - جىلدان باستاپ بايقالىپ وتىرعان گەرمانيا كوش باستاپ كەلەدى. 1993 - جىلى وعان يتاليا قوسىلدى، ال ەۋروكوميسسيانىڭ دەرەكتەرى بويىنشا اۆستريا مەن گرەكيا وسىنداي كەزەڭنىڭ «تابالدىرىعىندا» تۇر.
ەۋروپاداعى دەموگرافيالىق وزگەرىستەر قۇرلىقتىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق دامۋىنا ماڭىزدى اسەرىن تيگىزەتىن بولادى. 2030 - جىلعا قاراي ەۋروپاداعى جۇمىسقا قابىلەتتى (15 تەن باستاپ 64 جاس ارالىعىنداعى) تۇرعىندار سانى 2005 -جىلمەن سالىستىرعاندا 20,8 ميلليون ادامعا ازايماق.
ەۋرووداق ەۋروپاداعى حالىق سانىنىڭ تومەندەۋىنىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق سالدارىن جۇمسارتۋعا باعىتتالعان ستراتەگيانى ازىرلەۋدە. ميگرانتتار اعىنى - دەموگرافيالىق دامۋدىڭ ءۇشىنشى قۇرامداس بولشەگى - بۇگىننىڭ وزىندە ەۋروپاداعى تۋۋدىڭ تومەندىلىگىن تولتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر جانە بولاشاقتا دا اسا ماڭىزدى دەموگرافيالىق فاكتور بولىپ قالادى.
دەگەنمەن، ەۋروكوميسسيا دەموگرافيا پروبلەمالارى جونىندەگى 2007 - جىلعى جۇمىس قۇجاتىندا كوشى-قوننىڭ بۇدان ءارى ءوسۋى، ە و كوپتەگەن ەلدەرىنىڭ كۇن تارتىبىندە تۇرعان تۇيتكىلدى ماسەلە - شەتەلدىكتەردىڭ شوعىرلانۋ پروبلەماسىن بۇدان ءارى شيەلەنىستىرە ءتۇسۋى مۇمكىن ەكەندىگىنە الاڭداپ وتىر.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت، ە و ەلدەرى ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقسىزدانۋ پروبلەمالارى تۋۋ كورسەتكىشىنىڭ تومەندەۋىنە ايتارلىق دارەجەدە اسەرىن تيگىزۋدە. بۇگىنگى كۇنى ەۋروپاداعى دەموگرافيالىق احۋال تۋۋدىڭ تومەن دەڭگەيىمەن، ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنىڭ ارتۋىمەن جانە الەمنىڭ باسقا وڭىرلەرىمەن سالىستىرعاندا جەرگىلىكتى تۇرعىندار سانىنىڭ جالپى قىسقارۋىمەن سيپاتتالادى. بولاشاققا دەگەن بولجامدار دا قۋانتارلىقتاي ەمەس.
21 - عاسىردا ەو مۇشە ەلدەردىڭ بارىندە دەرلىك تۋۋ كورسەتكىشى تاريحتا بۇعان دەيىن قاشان بولسىن تىركەلگەن كورسەتكىشتەن وتە تومەن. يتاليادا جانە يسپانيادا بالا تۋۋ ءبىر ايەلگە شاققاندا 1,2 بالاعا دەيىن ازايدى، گەرمانيادا بۇل كورسەتكىش 1,3 بالانى، گرەكيادا - 1,4، شۆەيتساريادا - 1,5، فرانسيا مەن دانيادا - 1,7، يرلانديادا 2 بالانى قۇرايدى.
قازىردىڭ وزىندە 0-15 جاس ارالىعىنداعى توپ قىسقارۋدا، دەمەك كەيىننەن ەۋروپا ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى حالىق سانىنىڭ ازايۋى جانە جۇمىس كۇشى الەۋەتىنىڭ تومەندەۋى پەرسپەكتيۆاسىنا تاپ بولادى.
ماكس پلانك، نەمىس ينستيتۋتى جۇرگىزگەن دەموگرافيالىق زەرتتەۋلەرگە سايكەس، ءدال وسى جۇمىسسىزدىقتىڭ ءوسۋى تۋۋ ءۇردىسىنىڭ تومەندەۋىنە اسەرىن تيگىزەدى. ماسەلەن، جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ءبىر پايىزعا وسكەن جاعدايدا، تۋۋ كورسەتكىشى شامامەن وننان ەكى پايىزعا تومەندەمەك.
ەۋروپانىڭ جاقىندا وتكىزگەن تاجىريبەسى ەكونوميكانىڭ ميگراتسيا، وتباسىن قۇرۋ جانە بالا تۋۋ ەسەبىنەن دەموگرافيالىق ۇردىستەردى بەلسەندەندىرە تۇسەتىندىگىن كورسەتتى. مىسالى، يسپانيادا 2000 - جىلداردىڭ باسىندا لاتىن امەريكاسى تارابىنان ورىن العان يمميگراتسيا تولقىنى تۋۋ كورسەتكىشىنىڭ شامامەن ەلۋ پايىزعا وسۋىنە اكەلىپ سوقتىردى. وتباسىن قۇرۋعا بايلانىستى احۋال دا وسىعان ۇقساس بولدى.
ەۋروستاتتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا كۇردەلى دەموگرافيالىق پروبلەمالارعا تاپ بولعان ەلدەر قاتارىندا ەكونوميكالىق الەۋەتى ەداۋىر جوعارى گەرمانيا دا بار.
بولجاۋلار بويىنشا 2060 - جىلعا قاراي بۇل ەلدەگى حالىق سانى 82 ميلليوننان 70 ميلليون ادامعا دەيىن قىسقارادى. 65 جاستان جوعارى ادامدار پايىزى 20 پايىزدان 33 پايىزعا دەيىن وسەتىن بولادى.
حالىق سانى ازاياتىن باسقا ەلدەر قاتارىنا پولشا (38 ميلليوننان 31 ميلليون ادامعا دەيىن، 65 جاستان اسقان ادامدار پايىزىنىڭ ءوسۋى 14 پايىزدان 36 پايىزعا دەيىن)، رۋمىنيا (21 ميلليوننان 16 ميلليونعا دەيىن)، ۆەنگريا (10 ميلليوننان 8 ميلليونعا دەيىن) جانە چەح رەسپۋبليكاسى (10 ميلليوننان 9 ميلليونعا دەيىن) جاتادى. بۇگىنگى كۇنى ەۋروپالىق وداقتا شامامەن 500 ميلليون ادام تىرشىلىك كەشۋدە. ەۋروستاتتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا كەلەسى 30 -جىلدا جەرگىلىكتى حالىق سانى 30 مىڭعا ازايادى جانە كوشى-قون 40 مىڭعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە.
بولجانىپ وتىرعان دەموگرافيالىق وزگەرىستەر بولاشاقتاعى جاس قۇرىلىمىنا اسا قاتتى اسەرىن تيگىزەدى. ەۋروپاداعى ەڭبەككە قابىلەتتى حالىق سانى 2050 - جىلعا قاراي ۇشتەن ءبىر بولىككە قىسقارماق، ال ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا بەلسەندى حالىق سانى ەكى ەسەگە ازايادى.
ءبىر ايتارلىعى، حالىقارالىق ميگراتسيا بولماعان جاعدايدا تومەندەۋ بۇدان دا كوپ بولار ەدى. ەكىنشى جاعىنان العاندا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى ارتۋى ناتيجەسىندە 65 جاستان جوعارى توپقا جاتاتىن ادامدار سانى ەكى ەسەگە ءوستى.
ءتىپتى باتىس جانە ورتالىق ەۋروپا ءۇشىن دەموگرافيالىق ۇدەرىستى جاس بۋىن باسىم قوعامنان قارت ادامدار باسىم كوپشىلىكتى قۇرايتىن قوعامعا اۋىسۋ رەتىندە دە سيپاتتاۋعا بولادى.
قازىرگى ۋاقىتتا ەڭبەككە قابىلەتتى 100 ەۋروپالىققا 25 زەينەتكەردەن كەلەدى. 30 - جىلدان كەيىن بۇل ءبىردىڭ ەكىگە قاتىناسىنداي بولادى. ەگەر ەكونوميكالىق بەلسەندىلىك باعدارى وزگەرمەگەن جاعدايدا 2050 -جىلعا قاراي ءار 100 ادامنىڭ 75 زەينەتكەردى كۇتىپ-ۇستاۋىنا تۋرا كەلەدى.
تۋۋ كورسەتكىشىنىڭ كۇرت تومەندەۋى سالدارىنان ەۋروپانىڭ دەموگرافيالىق جاعىنان قارتايۋى اشى شىندىق. جانە ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتى بۇل جەرگىلىكتى ەۋروپالىقتارعا قاتىستى بولىپ وتىر.
ەرلان قوجاكەلديەۆ
