اسقار زابيكۋلين، ءسابيت شونتاقبايەۆ - 2022-جىلى ەستە قالعان قاھارماندار كىم

جىلدى قورىتىندىلاي كەلە، قازاقپارات اگەنتتىگى بيىل ايرىقشا كوزگە تۇسكەن، ەرلىگى ءارقاشان ەل اۋزىندا بولاتىن ناعىز قاھارمانداردى ەسكە الادى.

قىركۇيەك ايىندا قاسىم-جومارت توقايەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىن جاريالاپ، پرەزيدەنت سايلاۋى وتەتىنىن جاريالادى. 20- قاراشادا قازاقستاندىقتار ءوز تاڭداۋىن جاسادى - بۇل قىزمەتكە قاسىم-جومارت توقايەۆ قايتا سايلاندى.

ۇلىقتاۋ راسىمىندە مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ ناعىز باتىرلارىن اتاپ ءوتتى.

پرەزيدەنت ناعىز قاھارماندار جۇرت نازارىنان تىس جەردە، ءبىزدىڭ ارامىزدا جۇرگەنىن ايتتى. باتىرلار كۇن سايىن زاۋىت ستانوگىندا جۇمىس ىستەيدى، قوعامدىق كولىك جۇرگىزەدى، ۇشاق شتۋرۆالىنا وتىرادى، قۇتقارۋشىنىڭ قورعانىس كيىمىن كيەدى، ناۋقاسقا جەدەل جاردەم بەرۋگە اسىعادى، اسكەري تەحنيكانى مەڭگەرەدى.

«ناعىز باتىرلار بالالارىمىز بەن قارت اتا-انالارىمىزدىڭ داستارحانى اس-اۋقات تولى بولۋى ءۇشىن اۋىلدا تاڭمەن تالاسا ويانادى. ءبىزدىڭ باتىرلار - ءوزىنىڭ جەكە كاسىبىن باستايتىن، جۇمىس ورىندارىن اشاتىن، قىزمەتكەرلەرى مەن ولاردىڭ وتباسىلارىنا جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرەتىن كاسىپكەرلەر. ءبىزدىڭ باتىرلار - ءوزىنىڭ ماحابباتى مەن كۇش-قۋاتىن، تاجىريبەسى مەن ءبىلىمىن، مۇلكى مەن قاراجاتىن قوعامعا رياسىز ۇسىناتىن ەرىكتىلەر مەن يگى ءىس جاسايتىندار. ولاردىڭ بارلىعى - حالىقتىڭ ماقتانىشى ءارى ءۇمىتى. مىنە، وسىنداي ەڭبەك ادامدارى - ەلىمىز بەن مەملەكەتىمىزدىڭ تىرەگى»، - دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.

راسىندا دا، قۇتقارۋشىلار مەن ءورت سوندىرۋشىلەر ءار ۋاقىتتا ءوز قىزمەتىنە ادالدىعىن دالەلدەپ كەلەدى. بيىل قوستاناي وبلىسىندا بولعان ورتتەر قۇتقارۋشىلاردىڭ ادام ءومىرىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن جانىپ تۇرعان وتقا بارۋعا دايىن ەكەنىن تاعى دا كورسەتتى. قاسىم-جومارت توقايەۆ قوستاناي وبلىسىندا ءورت ءسوندىرۋ كەزىندە كوزگە تۇسكەن قۇتقارۋشىلاردى، اسكەري، پوليتسەيلەردى، ەرىكتىلەردى ماراپاتتادى. ەسكە سالا كەتسەك، 2- قىركۇيەكتە قوستاناي وبلىسىنىڭ اۋليەكول اۋدانىندا ورمان ورتەنىپ، 43 مىڭ گەكتار اۋماقتى وت شارپىدى. ەلدى مەكەندەرگە قاۋىپ ءتونىپ، 91 ۇيگە نۇقسان كەلدى. ءبىر ادام مەرت بولىپ، 12 ادام زارداپ شەكتى. پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن باسپانالاردى قالپىنا كەلتىرۋگە قاراجات ءبولىندى.

ورتتەن زارداپ شەككەن قوستانايلىقتاردىڭ باسپاناسى تەز ارادا قالپىنا كەلتىرىلدى. بۇل رەتتە تۇرعىن ۇيلەر قۇرىلىسىنا بەلسەندى قاتىسقانى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ءا. ايدوس ۇلى، ا. ق. مۇقانوۆ، ا. ا. سەيىتقاليۆ، ب. ق. تاڭجارىقوۆ، ا. س. تاتيەۆا، ر. گ. بوچوريشۆيلي، ا. و. دەرگۋنوۆ ماراپاتتالدى.

***

بيىلعى ءورت وقيعالارى بىرنەشە ادامنىڭ ءومىرىن قيدى. 16- قاراشادا استانانىڭ كوپقاباتتى ۇيلەرىنىڭ بىرىندەگى ءورت زابيكۋليندەر وتباسى ءۇشىن قايعىلى جاعدايعا ۇلاستى. ءورت ءسوندىرۋشى اسقار زابيكۋلين ءوز ءومىرىن قاتەرگە تىگىپ، 15 قاباتتى ۇيدەن بەس ادامدى (ونىڭ ىشىندە ءبىر بالانى) قۇتقارىپ، ون ادامدى سىرتقا شىعارعان.

اسقار زابيكۋلين تۇرعىندارعا كومەكتەسكەنىمەن، ءوزى قاتتى كۇيىك الىپ، جانساقتاۋ بولىمىنە ءتۇستى، وكپەنى جەلدەتۋ اپپاراتىنا قوسىلدى. الايدا دارىگەرلەر ونىڭ ومىرىنە اراشا تۇسە المالدى.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ ءورت ءسوندىرۋشىنىڭ وتباسى مەن جاقىن تۋىستارىنا كوڭىل ايتتى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن استانا قالاسىنداعى كوشەلەردىڭ بىرىنە اسقار زابيكۋليننىڭ ەسىمى بەرىلىپ، ءبيۋستى ورناتىلدى. وعان قوسا، «التىن ادام - جىل ادامى» ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى اسقار زابيكۋليندى «التىن ادام» دەپ تانىدى.

***

وتاندىق جانە شەتەلدىك باق جارىسا جازعان قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ ەرلىكتەرىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. 11- مامىر كۇنى ءسابيت شوڭتاقبايەۆ ويلانباستان 8-قاباتقا شىعىپ، تەرەزەدەن قۇلاعالى تۇرعان ءبۇلدىرشىندى قۇتقارىپ قالدى. وسىلايشا، ءسابيت شونتاقبايەۆ قىزىلوردادان استاناعا كەلگەنىنە 15 كۇن وتپەي جاتىپ، بەيبىت كۇننىڭ باتىرىنا اينالدى.

ءسابيت شونتاقبايەۆ «توتەنشە جاعدايداعى ەرلىگى ءۇشىن» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى، وعان استانادان ءۇش بولمەلى پاتەر كىلتى تابىستالدى. سول كەزدەگى قالا اكىمى التاي كولگىنوۆ ءسابيت شونتاقبايەۆپەن كەزدەسىپ، ماماندىعى بويىنشا لوكوموتيۆ زاۋىتىنا جۇمىسقا ورنالاستىردى. بۇگىنگى تاڭدا ءسابيت زايىبىمەن بىرگە 4 بالا تاربيەلەپ وتىر.

***

سونىمەن بىرگە 13- شىلدەدە ەلورداداعى «شەرقالا» تۇرعىن ءۇي كەشەنىندە 17 جاستاعى ەسداۋلەت داۋىتبەكوۆ قۇتقارۋ بولىمشەلەرى كەلگەنشە 7-قاباتتان قۇلاعالى تۇرعان بالانى قۇتقاردى. شىبىن-شىركەيدەن قورعايتىن تور ۇزىلۋگە شاق قالعان بولاتىن. ەسداۋلەت تۋرالى ۆيدەو الەۋمەتتىك جەلىلەردە كەڭ قوعامدىق رەزونانس تۋدىردى.

ەسداۋلەت «توتەنشە جاعدايداعى ەرلىگى ءۇشىن» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. وعان قوسا، وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ ەلوردالىق مەكتەپ تۇلەگىنە ءبىلىم گرانتىن تابىستادى. ال استانالىق مەتسەنات 3 بولمەلى پاتەر سىيلادى.

***

قاڭتار وقيعاسى كەزىندە الماتىداعى مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيگە بۇلىكشىلەر شابۋىل جاساعانى بەلگىلى. سول ءبىر سىن ساعاتتا تاريحي باي مۇرالاردىڭ ءبۇلىنىپ، قولدى بولىپ، تونالىپ كەتۋىنەن امان الىپ قالعان مۋزەي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بيبىگۇل ءداندىقارا قىزى ەدى. ونىڭ مۋزەيگە باسىپ كىرگەن بۇلىكشىلەردى قالاي توقتاتقانى تۋرالى اقپارات قۇرالدارىندا تالاي جاريالاندى. ارىپتەستەرىمەن بىرگە ول تارتىپسىزدىكتەر كەزىندە جارالانعان پوليتسەيلەر مەن كۋرسانتتاردى جاسىرىپ، بۇلىكشىلەرمەن كەلىسسوز جۇرگىزۋگە ءماجبۇر بولعان.

«مۋزەيگە باسىپ كىرگەننىڭ كوبى جاستار بولدى. ءالى دە كوز الدىمدا، ءوزىمدى ۇستاي الماعان كۇيى ولاردىڭ الدارىنان جۇگىرىپ شىعىپ، بار داۋسىممەن ايقايلاپ، ەشتەڭەگە تيىسپەۋىن ءوتىندىم. ولارعا «بۇل زاتتاردىڭ بارلىعى - اتا-بابامىزدان قالعان اسىل مۇرا. سىندىرماڭىزدارشى، بۇلاردى ورتەسەك، تاريحىمىزدى ورتەيمىز، تاريحىمىزدان ەشتەڭە قالمايدى. ەرتەڭگى كۇنى سىزدەرگە بولماسا دا، بالالارىڭىزعا، ەلىمىزگە، كەلەشەك ۇرپاققا كەرەك بولادى عوي» دەدىم. اراسىندا بىرەۋلەر ءسوزىمدى ەستىپ، قالعاندارىنا توقتاۋ سالعانداي بولدى. كەيىننەن ولارمەن بەس ساعات بويى سويلەستىم، سول كەزدەرى جاستاردىڭ مۋزەيدە تاريحي باي مۇرامىز تۇرعانىن، ولار نە ءۇشىن ساقتالىپ تۇرعانىن بىلمەيتىنىنە ءتىپتى قىنجىلدىم»، - دەپ ب. داندىعارايەۆا ەستەلىكتەرىمەن بولىسكەن ەدى.

***

ادامدى اجالدان اراشالاپ قالعانداردىڭ ءوزى كوبىنەسە سول ساتتەردە جەكە باسىن دا قاتەرگە تىككەنىن اڭداماي جاتادى. كوزسىز ەرلىك دەگەن وسى شىعار. جوبانىڭ كەزەكتى كەيىپكەرى - جالىنداپ جاتقان ءتىلسىز جاۋدان 8 ادامدى اراشالاپ، ەل ايتا جۇرەتىن ەرلىك جاساعان. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇرعىنى، ق ر ۇلتتىق ۇلانى اكادەمياسىنىڭ اسكەري قىزمەتشىسى دوسكەن ەسجانوۆ «قۇقىق ءتارتىبىن قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعان وڭىردەگى ساناۋلى ازاماتتاردىڭ ءبىرى. ول 24- مامىر كۇنى پەتروپاۆلداعى كوپقاباتتى ۇيدە پاتەردىڭ بىرىنەن شىققان ءورتتى ماماندار كەلگەنشە ءسوندىرىپ، 8 ادامدى ەۆاكۋاتسيالاعان.

«اسكەري قىزمەت ادامدى شىنىقتىرادى، تاربيەلەيدى. ءارى بولاشاققا سەنىم بەرەدى. تۇراقتى ەڭبەكاقى، الەۋمەتتىك كومەك جانە قىزمەت بابىندا كوتەرىلۋگە مۇمكىندىك بار. مەنىڭ جۇمىسىم وقۋ ۇدەرىسىنە قاجەت كولىكپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە كۋرسانتتاردى، وقىتۋشىلاردى، اسكەري قىزمەتشىلەردى ساباقتار وتەتىن جانە قىزمەتتىك- جاۋىنگەرلىك مىندەتتەردى ورىندايتىن جەرگە تاسىمالداۋدى ۇيىمداستىرۋ. ءار جۇمىستىڭ ءوز قيىندىعى بار، ءبىراق ەگەر ءسىز ءوز جۇمىسىڭىزدى دۇرىس جوسپارلاساڭىز جانە ۇيىمداستىرساڭىز، قاجەتتى ناتيجەگە قول جەتكىزەسىز»، - دەيدى اسكەري قىزمەتشى.

***

جاڭگىرحان ورازباقوۆ - تۇركىستان وبلىسىنداعى تاجىريبەلى حيرۋرگتاردىڭ ءبىرى. گيپپوكرات انتىنا ادالدىق تانىتىپ جۇرگەن ازامات بۇگىنگى كۇنگە دەيىن كوپتەگەن ادامداردىڭ ءومىرىن اجالدان اراشالاپ، ۇلكەن العىسقا بولەنىپ وتىر. ول 32 جىلدىق ەڭبەك جولىندا 10 مىڭنان استام وتا جاساعان. ال جىلىنا شامامەن 400-500 ارالىعىندا وپەراتسيا جاساپ، ناۋقاستاردىڭ قالىپتى ومىرگە قادام باسۋىنا ۇيىتقى بولۋدا. قولى جەڭىل حيرۋرگتىڭ بىلىكتىلىگىن كوپشىلىك تە جوعارى باعالايدى. سوندىقتان كورشىلەس اۋدانداردان كەلىپ كومەك بەرۋىن وتىنەتىندەر كوپ. ءتىپتى كورشىلەس وبلىستاردان ارنايى ىزدەپ كەلىپ، كەڭەس الىپ كەتەتىندەر بار.

جاڭگىرحان ورازباقوۆ 2001-جىلى وبلىستا تۇڭعىش رەت «لاپاروسكوپيا حيرۋرگياسىن» ەنگىزگەن دارىگەر. ال 2013-جىلى «لاپاروسكوپيالىق اپپەندەكتومياداعى جاڭا بايلاۋ ءادىسىن» ەنگىزىپ، ق ر ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىعى كوميتەتىنەن 80989№ «اۆتورلىق كۋالىك» الدى. 2020-جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ەكونوميكا جانە بيزنەس» ماگيسترى اتاندى. حيرۋرگ قازىر دە ءوز ءبىلىمىن ءجيى-ءجيى جەتىلدىرىپ وتىرادى.

***

پەتروپاۆل تۇرعىنى ازات جۇماعۇل جالعىز ءوزى بىرنەشە جىل بويى شاھار كوشەلەرىن قوقىستان تازارتىپ كەلەدى. ول ءۇشىن بۇل قانداي دا ءبىر قىزمەتتىك تاپسىرما ەمەس، ول مۇنى جان قالاۋىمەن ىستەيدى. «رەسپۋبليكا قاھارماندارى» جوباسىنىڭ تاعى ءبىر كەيىپكەرى - ازات جۇماعۇل. ول قورشاعان ورتانى ايالاۋ ماقساتىنداعى ەكوۆولونتەرلىك قىزمەتىن 2018-جىلى قولعا العان. باستاپقى كەزەڭدە جاس جىگىت بىرنەشە جىلدان كەيىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى ەكولوگيا ماسەلەلەرىن شەشۋ باعىتىنداعى بەتكە ۇستار ازاماتى، ەكو- امباسسادورى بولاتىنىن بىلمەگەن كورىنەدى.

وسى ۋاقىتقا دەيىن ۆولونتەر ازاماتتى قوقىستى قايتا وڭدەۋمەن اينالىساتىن «رادۋگا» كومپانياسى بايقاعان. بىرنەشە جىل بويى ازات قوقىستى بولەك جيناۋ، اۋلالارعا كونتەينەرلەر ورناتۋ، قورشاعان ورتانى قورعاۋدى ناسيحاتتاۋ ماسەلەلەرىنە جەتەكشىلىك ەتىپ كەلەدى. سونىڭ ىشىندە مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردە دارىستەر وتكىزگەن. ءبىر قاراعاندا قاراپايىم قىزمەت بولعانىمەن، بۇل باعىتتاعى جۇمىستار كەزىندە قىزىقتى جاعدايلار ورىن الىپ تۇرادى.

***

قازاقستاننان كۇشتىك ەكستريم بويىنشا الەمدىك رەكوردشى سەرگەي تسىرۋلنيكوۆ كوپتەگەن رەكوردتارمەن عانا ەمەس، ءوزىنىڭ پاتريوتتىعىمەن دە تانىمال. سەرگەي اۋىلداردا سپورتتىق قۇرال- جابدىقتارمەن جاراقتاندىرۋ ماسەلەلەرىن كوتەرەدى، جاستاردى سپورتقا باۋلۋ بويىنشا جوبالاردى ىسكە قوسادى جانە بۇقاراعا كۇش مادەنيەتىن ەنگىزەدى. ول كۇش ونەرىن دامىتۋ ماقساتىندا 70 اۋىلدى ارالاپ شىققان.

«100 اۋىل» جوباسى اياسىندا بۇكىل ەل قامتىلدى. ءار اۋىلدا مۇمكىندىگىنشە جاستاردى جيناپ، شەبەرلىك سىنىپتارىن وتكىزىپ، كۇش مادەنيەتىنىڭ تاريحى مەن باتىرلارىمىز تۋرالى ايتىپ بەردىم. جوبا مەن ءۇشىن وتە ماڭىزدى بولدى. بالالارمەن جۇمىس ىستەگەندە ۇلكەن قايتارىمدى سەزۋگە بولادى. كەزدەسۋلەر وتكىزگەن 5 مىڭ ادامنىڭ 50 ءى سپورتپەن شۇعىلدانسا دا، بۇل ۇلكەن جەتىستىك»، - دەيدى سەرگەي تسىرۋلنيكوۆ.

ايتا كەتەيىك، بيىل ەلىمىز 13 جىلدان بەرى العاش رەت رەسپۋبليكا كۇنىن اتاپ ءوتتى. ۇلتتىق مەرەكەگە وراي، «قازاقپارات» حالىقارالىق اگەنتتىگى بەيبىت كۇننىڭ باتىرلارىنىڭ ومىرىنەن سىر شەرتەتىن «رەسپۋبليكا قاھارماندارى» اتتى ارنايى ايداردى قولعا العان بولاتىن. بۇل ايدار اياسىندا تاعدىردىڭ قيلى سىناعىنان تايسالماي، قيىندىقتاردان مۇمكىندىكتەردى كورە بىلگەن وتانداستارىمىزدىڭ حيكايالارى وقىرمان نازارىنا ۇسىنىلادى.

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى