2021 - سيىر جىلعى مەرەكەلىك داتالار، تاريحي وقيعالار، تۇلعالار ءومىرى
ەندى مىنە، اي ءمۇيىزىن اقىرىن شايقاپ، 2021-شى سيىر جىلى عالامنىڭ تابالدىرىعىن اتتادى. قوش كەلدىڭ، كىلەگەي ءسۇتى تىلىنە بايلانعان زەڭگى بابا تۇلىگى.
بيىل «تاۋەلسىزدىگىمىز جاريالانعان 1991 -جىلعى 16-جەلتوقسان - ۇلت شەجىرەسىندە التىن ارىپپەن جازىلعان تاريحي كۇن» دەپ ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ايتقانداي، ەلدىگىمىزدىڭ ەڭسەسى تىكتەلىپ، شاڭىراعى كوتەرىلگەن قۇتتى وقيعاعا 30 جىل تولاتىن اسا ماڭىزدى داتا. ياعني 2021 - تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تورقالى تويىن اتاپ وتەتىن تاريحي جىل.
ودان كەيىن بيىل ۇلى اعارتۋشى- پەداگوگ ىبىراي التىنساريننىڭ تۋعانىنا 180 جىل تولسا، «دالانىڭ بۇلشىق ەتى» اتانعان ايگىلى بالۋان قاجىمۇقان بابامىزدىڭ دا 150 جىلدىعى ەل كولەمىندە اتاپ وتىلەرى حاق. بۇلاردان باسقا «حالىق ءۇشىن جۇرەك مايىن شام قىلعان» (س. تورايعىروۆ) الاش ارىستارى ءاليحان بوكەيحاننىڭ تۋعانىنا 155، احمەت ءبىرىمجانوۆقا 150، ءالىمحان ەرمەكوۆكە 130، جاقىپ اقبايەۆقا 145 جىل تولادى ەكەن.
سونداي- اق، كەڭەس داۋىرىندە قازاقتان شىققان تۇڭعىش اسكەري قايراتكەر گەنەرال- مايور (1943) شاكىر جەكسەنبايەۆ، اقىن جازۋشى، اۋدارماشى قالماحان ءابدىقادىروۆ (15-ءساۋىر)، ءانشى-سازگەر، قازاق ونەرىنىڭ مايتالمانى ماناربەك ەرجانوۆ (8-ناۋرىز) قاتارلى تۇلعالاردىڭ تۋعانىنا 120 جىل تولسا، كومپوزيتور، مۋزىكا زەرتتەۋشى- پەداگوگ احمەت جۇبانوۆ، قازاقستانىڭ حالىق ءارتىسى، ەسكى ءانۇران اۆتورى لاتيف حاميدي (17-شىلدە)، قوعام قايراتكەرى، بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى كارىم مىڭبايەۆ (15-تامىز)، تانىمال جازۋشى سەيىتجان وماروۆتىڭ (22 -ماۋسىم) تۋعانىنا 115 جىل تولادى ەكەن.
سول سياقتى بيىل جالىندى اقىن قاسىم امانجولوۆ (10-قازان)، جازۋشىلار عابدول سلانوۆ (15 -قىركۇيەك) پەن زەيتىن اقىشوۆتىڭ (18-ءساۋىر) تۋعانىنا 110 جىل تولسا، قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشى حاميت ەرعاليەۆ (14-قازان)، مايدانگەر- جازۋشى باۋبەك بۇلقىشەۆ، قازاق بوكسىنىڭ اتاسى شوقىر بولتەك ۇلى (29-قازان)، اباي تانۋ عىلىمىنىڭ نەگىزىن سالۋشى قايىم مۇقامەدحانوۆ (5-قاڭتار) قاتارلى تۇلعالاردىڭ تۋعانىنا 105 جىل تولماق.
بۇلاردان باسقا 2021-جىلى اتاقتى زاڭگەر، اكادەميك سالىق زيمانوۆ (19-اقپان)، قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى تۇرسىنحان ءابدىراحمانوۆا (5-قاراشا)، تۇركىتانۋ عىلىمىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى عۇبايدولدا ايداروۆتاردىڭ (18-ماۋسىم) 100 جىلدىق، داڭعىل اقىن مۇقاعالي ماقاتايەۆ (9-اقپان)، مەملەكەت قايراتكەرلەرى وزبەكالى جانىبەكوۆ (28-تامىز) پەن ومىربەك جولداسبەكوۆتىڭ (1-ناۋرىز) 90 جىلدىق تورقالى تويلارى ءوز كەزەگىن كۇتەرى انىق.
ءتىزىمدى ءارى قاراي جالعاستىرار بولساق، اتاقتى اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆ (18-مامىر)، اقىن مارفۋعا ايتحوجينا (25-تامىز)، جازۋشىلار سايىن مۇراتبەكوۆ (15-قازان) پەن قابدەش ءجۇمادىلوۆ (24 -ءساۋىر)، اكادەميك ءومىرزاق ايتبايەۆ، ونەر قايراتكەرلەرى - ءسابيت ورازبايەۆ (29-قاڭتار)، فاريدا ءشارىپوۆا (16-جەلتوقسان) جانە بوكسشى ءابدىسالان نۇرماحانوۆتاردىڭ تۋعانىنا بيىل 85 جىل تولادى ەكەن.
بۇلارعا جالعاس تانىمال اقىن- جازۋشىلار بەكسۇلتان نۇرجەكەيەۆ (22-اقپان)، يسرايل ساپارباي (15 -تامىز)، سۇلتان ورازالى (30-ءساۋىر)، تۇرسىنزادا ەسىمجانوۆ (21-قاڭتار)، ونەر قايراتكەرى ەسمۇحان وبايەۆ (23-ماۋسىم)، اكادەميكتەر ەدىل ەرعوجين (7-قاراشا) مەن مۇرات جۇرىنوۆ 80 جاسقا تولار بولسا، تۇڭعىش عارىشكەر توقتار اۋباكىروۆ (27-شىلدە)، دۇنيەدەن وتكەن قولونەر شەبەرى داركەمباي شوقپاروۆ (23-مامىر) پەن سازگەر كەڭەس دۇيسەكەيەۆ (10-اقپان) 75 جاستىڭ بيىك بەلەسىنە شىعاتىن كورىنەدى.
* * *
ياعني الەم كۇنتىزبەسىنەن جاڭا پاراعىن اشقان 2021 -جىل - ۇلت رۋحانياتى ءۇشىن داتالى وقيعالارعا تولى. اتاپ ايتقاندا، 1911 -جىلى 16-ناۋرىزدا وردادا عۇمار قاراش، شاڭگەرەي بوكەيەۆ، باقىتجان قاراتايەۆ قاتارلى الاش ارىستارىنىڭ اتسالىسۋمەن «قازاقستان» اتتى گازەت شىقسا، وسى جىلى ا. بايتۇرسىنوۆتىڭ «ماسا» اتتى ولەڭدەر جيناعى؛ شاكارىم قۇدايبەردى ۇلىنىڭ «تۇرىك، قىرعىز، قازاق ءھام حاندار شەجىرەسى» اتتى ەڭبەگى؛ شاڭگەرەي بوكەيەۆتىڭ «شايىر»، «كوك سەلدىر» اتتى ولەڭدەر جيناعى ورىنبوردا جارىق كوردى. سونىمەن قاتار 1911 -جىلى «ايقاپ» جۋرنالى ومىرگە كەلسە، ⅩⅨ عاسىرداعى قازاق اۋىز ادەبيەتىنىڭ بەلدى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى اقىن شورتانباي قاناي ۇلىنىڭ (1818-1881) «بالا زارى» اتتى ولەڭدەر جيناعى قازان قالاسىندا باسىلىپ شىققان ەكەن. جوعارىداعى قۇندى ەڭبەكتەرگە بيىل 110 جىل تولىپ وتىر.
كەلەسى ءبىر تاريحي وقيعا - 1916 -جىلى پاتشالىق بيلىككە قارسى قازاق دالاسىندا وربىگەن ۇلت- ازاتتىق قوزعالىسقا 105 جىل بولسا، 1921 -جىلى 22-ناۋرىزدا تاشكەنتتە «جاس الاش» گازەتى جارىق كورىپ، 14-ناۋرىزدا ۆەرنىي قالاسىن «الماتى» دەپ اتاۋ جونىندە تۇركىستان و ا ك قاۋلىسى شىقتى. بۇل داتالى وقيعالارعا بيىل - 100 جىل.
سول سياقتى، 1926 -جىلى 26-اقپان مەن 6-ناۋرىز ارالىعىندا باكۋ قالاسىندا بۇكىلوداقتىڭ I تۇركولوگيا سەزى ءوتىپ، وعان قازاقستان اتىنان ا. بايتۇرسىنوۆ پەن ن. تورەقۇلوۆ باستاعان وكىلدەر قاتىستى. بۇل وقيعاعا بيىل 95 جىل تولسا، وسىدان 85 جىل بۇرىن 1936 -جىلى 5-جەلتوقساندا قاز ا س س ر- ى ك س ر و- نىڭ قۇرامىنداعى وداقتاس رەسپۋبليكا رەتىندە قايتا قۇرىلدى.
بەكەن قايرات ۇلى
egemen.kz
