2020-جىل: جازعى وليمپيادا شەگەرىلىپ، ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى ۇلىقتالعان جىل
ايتسە دە كوروناۆيرۋس پاندەمياسى ءتورت جىلدىقتىڭ باستى دوداسىن كەلەسى جىلعا ىسىرىپ وتىر. ساياسي سەبەپتەرمەن جاريالانعان بايكوتتاردى ەسەپتەمەگەندە جازعى وليمپيادا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان بەرى العاش رەت وتپەي قالعانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك.
«سپورت جىلى» بولۋعا ءتيىس 2020-جىل وتاندىق سپورت سالاسىنا قانداي وزگەرىستەر اكەلدى؟ سپورتتى دامىتۋعا باعىتتالعان قانداي زاڭدار قابىلداندى؟ ۇلتتىق سپورتتى دامىتۋدا قانداي قادامدار جاسالدى؟ بۇل سۇراقتاردى قازاقپارات ءتىلشىسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ كوميتەتىنە جولداپ كورگەن ەدى.
سپورتشى ەتيكاسى قابىلداندى
جىل باسىندا ق ر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى سپورتتىق ەتيكا نورمالارىن قابىلدادى. قۇجاتتا سپورتشىلار، جاتتىقتىرۋشىلار، جاتتىقتىرۋشى-وقىتۋشىلار جانە سپورتتىق تورەشىلەر قوعامدىق ورىنداردا وزدەرىن مورالدىق-ەتيكالىق نورمالارعا ساي ۇستاۋى كەرەكتىگى كورسەتىلگەن.
تازا ويىن پرينتسيپتەرىن ۇستانىپ، قارسى كوماندانىڭ وكىلدەرى مەن ويىن ۇيىمداستىرۋشىلارىنا قۇرمەتپەن قاراۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار، ق ر ۇلتتىق رامىزدەرىن قۇرمەتتەپ، ق ر ءانۇرانىنىڭ ءماتىنىن جاتقا ءبىلىپ، تورەشى شەشىمىنە قۇرمەتپەن قاراۋعا جانە جاريا داۋ-دامايدان اۋلاق بولۋعا، سپورتتىق جارىس قورىتىندىلارى بويىنشا العان سپورتتىق ماراپاتتارعا (كۋبوكتەر، مەدالدار جانە ديپلومدار) ۇقىپتى جانە قۇرمەتپەن قاراۋعا مىندەتتى.
بۇدان باسقا، سپورتتىق ءىس-شارالاردى جاريالاپ وتىرعان جۋرناليستەردىڭ (بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى) جۇمىستارىنا قۇرمەتپەن قاراپ، سپورتتىق جارىستاردىڭ ماراپاتتاۋ راسىمىنە قاتىسۋعا ءتيىس.
سپورتشىلارعا، جاتتىقتىرۋشىلارعا، جاتتىقتىرۋشى- وقىتۋشىلارعا جانە سپورت تورەشىلەرىنە قاتىستى مىندەتتەمەلەر:
- وقۋ-جاتتىعۋ پروتسەسىنە قاتىسى بار اقپاراتتى جاريا ەتۋگە؛
- سپورتتىق ءىس-شارالار كەزىندە نەمەسە ودان كەيىن بالاعات سوزدەر مەن نورماتيۆتىك ەمەس لەكسيكانى، قورلايتىن قيمىلدى پايدالانۋعا؛
- سپورتتىق جارىستاردىڭ نەمەسە وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىنىڭ بارىسىن سەبەپسىز بۇزاتىن نەمەسە ارالاساتىن نە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بەدەلىنە نەمەسە يميدجىنە تەرىس اسەر ەتەتىن كەز كەلگەن ارەكەت نەمەسە مىنەز-قۇلىق كورسەتۋگە؛
- ءى م ءتىلى مەن ميميكانى قوسا العاندا، جازباشا نەمەسە اۋىزشا تۇردە سپورتتىق جارىس الدىندا، جارىس وتكىزىلىپ جاتقان كەزدە جانە (نەمەسە) وتكىزگەننەن كەيىن قانداي دا ءبىر ادامعا قوقان- لوقى كورسەتۋگە؛
- كوماندادا ءوزىنىڭ ءدىني نانىمدارىن اشىق كورسەتۋگە جانە باسقا ادامداردى ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ قىزمەتىنە قاتىسۋعا جانە ميسسيونەرلىك قىزمەتپەن اينالىسۋعا ءماجبۇر ەتۋگە جول بەرىلمەيدى.
سەنات بۇقارالىق سپورت تۋرالى زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى
ق ر پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتتاتارى بيىل «ق ر كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مادەنيەت، دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قولدادى. زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى ۋاكىلەتتى جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىن كەڭەيتۋ، سپورتتىق ينفراقۇرىلىمدى قولجەتىمدى ەتۋ، ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جاڭالىقتاردى قامتيدى.
ايتا كەتەيىك، اتالعان زاڭ جوباسىن قابىلداۋ ارقىلى بارلىق جاس ساناتتارى اراسىندا دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورتپەن اينالىساتىن حالىق سانىن ۇلعايتىپ، سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاپ، سپورتشىلاردى مەديتسينالىق باقىلاۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ.
ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنەدى الەمدىك سپورتتىق قارقىن باسەڭدەپ قالدى دەسەك تە، بيىل ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنىڭ تىنىسى اشىلدى دەۋگە ابدەن بولادى.
ناقتىراق ايتقاندا، بيىل «ق ر كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مادەنيەت، دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى اياسىندا ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنە قولداۋ كورسەتىلىپ وتىر. مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا بۇعان دەيىن بىرنەشە رەت اتاپ وتكەندەي، زاڭ جوباسىنا ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى مەن جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ وقۋ باعدارلامالارىنا ەنگىزىلگەن.
بۇل - زاڭنامانىڭ نەگىزگى قۇرامداس بولىگى. ءبىرىنشى كەزەكتە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى اسىق اتۋ، توعىزقۇمالاق جانە قازاق كۇرەسى ەنگىزىلەدى. كوميتەتتىڭ حابارلاۋىنشا، بۇگىنگى تاڭدا «Qazaq kuresy « قاۋىمداستىعى «نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دەربەس ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىمەن بىرلەسىپ، قازاق كۇرەسىن دامىتۋ بويىنشا 2020-2021 وقۋ جىلىنا ارنالعان ءىس-شارالار جوباسىن دايىنداعان. بەكىتىلگەن جوبا وقۋ جىلى بارىسىندا ماقۇلدانعان سوڭ جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكتەپتەرى ءۇشىن ادىستەمەلىك ۇسىنىستار دايارلانادى.
ودان بولەك نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى 23 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە 6-11 سىنىپتارداعى دەنە شىنىقتىرۋ ساباعىنىڭ ۆارياتيۆتى بولىگىنە قازاق كۇرەسىنىڭ ەلەمەنتتەرى ەنگىزىلۋدە. وسى جىلى سونداي-اق عىلىمي-پراكتيكالىق بازانى نىعايتۋ، وقۋ باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋ، مامانداردى قايتا وقىتىپ، بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «Qazaq ءkuresі « اكادەمياسى قۇرىلدى.
توعىزقۇمالاق يۋنەسكونىڭ ماتەريالدىق ەمەس مۇرالار تىزىمىنە ەندى
2020-جىلى 17 - جەلتوقساندا توعىزقۇمالاق ويىنى ادامزاتتىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالارىنىڭ رەپرەزەنتاتيۆتىك تىزىمىنە ەنگىزىلدى. وتاندىق دەلەگاتسيا قۇرامىندا قازاقستاننىڭ يۋنەسكو جانىنداعى تۇراقتى وكىلدىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن يۋنەسكو جانە يسەسكو ىستەرى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا جانىنداعى م ە م م بويىنشا ۇلتتىق كوميتەتتىڭ ساراپشىلارى بولدى.
ايتا كەتەرلىگى، قازاقستان 2018-2021-جىلدار ارالىعىندا كوميتەت جۇمىسىنا يۋنەسكونىڭ وسى بەدەلدى ورگانىنىڭ مۇشەسى رەتىندە قاتىسىپ كەلەدى. اتالمىش سەسسيادا ۇكىمەتارالىق كوميتەت 42 نوميناتسيانى، ونىڭ ىشىندە قازاقستان، قىرعىزستان جانە تۇركيا بىرلەسە ەنگىزگەن «توعىزقۇمالاق» ويىنىن قاراستىردى.
توعىزقۇمالاق - ادامنىڭ ۇتقىرلىق پەن تاپقىرلىق قاسيەتىن ۇشتايتىن، ءارى ماتەماتيكالىق ويلاۋ مەن توزىمدىلىككە باۋليتىن ويىن.
بۇعان دەيىن بۇل تىزىمگە دومبىرا كۇي ونەرى، كيىز ءۇي جاساۋ ءداستۇرى، ايتىس، قازاق كۇرەسى، ناۋرىز مەيرامى، ساياتشىلىق، جىڭىشكە نان قاتىرما، اسىق ويىنى، قورقىت مۇراسى جانە قازاق جىلقىشىلارىنىڭ ءداستۇرلى كوكتەمگى مەرەكەلىك ادەت-عۇرىپتارى (بيە بايلاۋ، ايعىر قوسۋ، قىمىز مۇرىندىق) ەنگىزىلگەن بولاتىن.
يتبەگىلىك رەسمي تۇردە سپورت ءتۇرى رەتىندە تانىلادى
دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت سالاسىنىڭ زاڭنامالارىنا سايكەس، يتبەگىلىكتى راسىمدەۋ، بۇدان ءارى دامىتۋ ماقساتىندا مينيسترلىك ارنايى جۇمىس توبىن قۇرىپ، ونىڭ جوسپارىن بەكىتتى. جۇمىس توبىنا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرىنەن باسقا، ەكولوگيا مينيسترلىگىنىڭ، تۋريزم سالاسىنىڭ، وڭىرلەردىڭ جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ، سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى ەندى.
قانسونار ۇيىمىنىڭ بۇگىنگى دەرەكتەرىنە سۇيەنەتىن بولساق، ەلىمىزدە 644 تازى جانە 8 توبەتتىڭ پاسپورتتارى بار. سونىمەن قاتار، ولار، وڭىرلەردە ارنايى كورمەلەر ۇيىمداستىرۋ ارقىلى، حالىقتىڭ اسىراپ وتىرعان تازى، توبەتتەرىن قوسىمشا زەرتتەپ، ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن، پاسپورت الا الاتىن تاعى دا 1351 تازى جانە 171 توبەتتىڭ بار ەكەنىن انىقتادى.
دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت سالاسىنىڭ زاڭنامالارىنا سايكەس، يتبەگىلىك تولىق راسىمدەلگەن جاعدايدا بىرنەشە اۋقىمدى جۇمىستار اتقارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى:
- رەسپۋبليكالىق سپورتتىق ءىس-شارالار كۇنتىزبەسىنە ەنۋ؛
- وبلىستىق، رەسپۋبليكالىق، حالىقارالىق جارىستار ۇيىمداستىرۋ؛
- وڭىرلەردەگى مەملەكەتتىك سپورت مەكتەپتەرى مەن سپورت كلۋبتارىندا «يتبەگىلىك» بولىمدەرىن اشىپ، مامانداردى جۇمىسقا تارتۋ؛
- تورەشىلەر مەن جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارىن ۇيىمداستىرۋعا جول اشادى.
2020-جىل سپورت سالاسى ءۇشىن وسىلاي اياقتالدى. سپورتشىلار ءۇشىن جازعى وليمپيادا ويىندارى بارىن اتاپ ءوتۋ كەرەك.
وعان جولداما بەرەتىن بارلىق ليتسەنزيالىق جارىستار كەيىنگە قالدىرىلعان. ايتسە دە حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ جوسپارى بويىنشا توكيو وليمپياداسى 2021-جىلى وتەدى. بۇگىنگە دەيىن ۇلتتىق قۇراما وليمپيادا ويىندارىنا 17 سپورت ءتۇرى بويىنشا 42 جولداما يەلەنىپ ۇلگەرگەن. ءالى دە 30 سپورت ءتۇرى بويىنشا 88 ليتسەنزيا الۋ جوسپاردا بار. وليمپيادا ويىندارىنا قازاقستاننىڭ اتىنان 100 گە تارتا سپورتشى قاتىسادى.
