اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى 2014 - جىلى 4 ميلليون 920 مىڭ توننا مۇناي وڭدەيدى
ءدال وسى جايت وتاندىق مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ ءوز جوسپارلارىن قايتا قاراۋىنا تۇرتكى بولىپ وتىر. اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى دا وسى كوشتەن قالماي، ءوز ءوندىرىس وشاعىن جاڭعىرتۋ شارالارىمەن قاتار مۇناي وڭدەۋ كولەمىن ەسەلەي تۇسۋگە دە قول جەتكىزۋدە.
زاۋىت نارىققا قانشا توننا جانارماي شىعاردى؟ ونىڭ ساپاسى قانداي؟ ەلىمىزدەگى ەڭ كونە مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى ۇجىمىنىڭ الداعى جوسپارلارى قانداي؟ قازاقپارات ءتىلشىسىنىڭ ءدال وسى ساۋالدارىنا «اتىراۋ موز» ج ش س مۇناي وڭدەۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەركىن سۇلەيمەنوۆ ەگجەي- تەگجەيلى جاۋاپ بەردى.
- ەركىن بوريس ۇلى، جانارماي قۇيۋ بەكەتتەرىندەگى بەنزين تاپشىلىعىمەن بەتپە- بەت كەلگەن جۇرگىزۋشىلەر وسى ءونىمدى وڭدەۋدەن باستاپ، ونى ساتۋمەن اينالىساتىنداردى كىنالايتىندىعى قۇپيا ەمەس. ءتىپتى، مۇنايدى از وڭدەپ، بولشەك ساۋداداعى باعانىڭ كوتەرىلۋىن كۇتىپ بەنزيندى ساقتاپ وتىرادى، دەگەن قاۋەسەت سوزدەردى دە ەستىپ جاتامىز. وسى ايىپتاۋلار قانشالىقتى شىندىققا جاناسادى؟
- مەن جانارماي قۇيۋ بەكەتىنە كەلىپ، بەنزين قۇيا الماعان ادامداردىڭ شاعىمدارىن جاقسى تۇسىنەمىن. ءبىراق، بۇل رەتتە ءبىزدىڭ كىنامىز جوق. زاۋىتتىڭ ءوز مۇنايى جوق، دەمەك، بەنزينى دە جوق دەگەن ءسوز. ءبىز جەتكىزىلگەن شيكىزاتپەن عانا جۇمىس ىستەيمىز. بىزگە جەتكىزىلگەن مۇنايدى وڭدەپ، سول ءۇشىن تولەم الامىز. بەنزيندى جەتكىزۋ ىسىنە ارالاسپايمىز. سونىمەن قاتار وڭدەلگەن جانارمايدى ساقتاپ تا وتىرا المايمىز. ويتكەنى، قانشا وڭدەسەك، سونشا جانارمايدى جونەلتەمىز. ولاي جاساماساق، ءبىزدىڭ سىيىمدىقتارىمىز لىق تولىپ، زاۋىتتىڭ جۇمىسىن توقتاتۋعا تۋرا كەلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز كۇنىنە شامامەن 14200 توننا مۇناي وڭدەپ، 250 سيستەرناعا دەيىن تولتىرامىز جانە 1900-2000 توننا بەنزيندى جونەلتەمىز.
- ال بۇل كولەم كوپ پە، الدە از با؟ باسقا وڭىرلەردى ايتپاعاننىڭ وزىندە اتىراۋدا دا كەيدە جانارماي تاپشى بولىپ جاتادى عوي
- بۇل از. دەگەنمەن، اعىمداعى جىلى ءبىز رەكوردتىق كولەمدە وڭدەيتىن بولامىز. وتكەن جىلى اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ مۇناي وڭدەۋ جىلدىق جوسپارى 4 ميلليون 800 مىڭ توننا كولەمىندە بەكىتىلگەن ەدى. ءبىراق، نارىقتا ورىن العان جايتقا بايلانىستى بىزدەر وڭدەۋ كولەمىن 120 مىڭ توننناعا ۇلعايتتىق. العاشقى 9-ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بەنزين شىعارۋ كەستەسىنەن وزىق كەلە جاتقانىمىزدى ايتا الامىز. قازىر 445,4 مىڭ توننا جونەلتىلدى. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتار بولساق، 2013 - جىلى ءدال وسى كەزەڭدە 331 مىڭ توننا بەنزين ءوندىرىلدى. بۇل رەتتە 2013 - جىلدىڭ العاشقى 9 ايىمەن سالىستىرعاندا جوعارى وكتاندى بەنزين كولەمى ايتارلىقتاي ارتتى. اسىرەسە، تاپشىلىعى ءبىلىنىپ وتىرعان بەنزين 76 مىڭنان 192 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايدى.
ال جوعارى وكتاندى بەنزينىڭ نەلىكتەن جەتىسپەيتىندىگى سان مارتە ايتىلدى. قازاقستان شامامەن 40 پايىزىن رەسەيدەن تاسىمالدايدى. تامىز ايىندا بەنزين تاپشىلىعىنا تۇرتكى بولعان بىرنەشە سەبەپ ورىن الدى. بۇل - سول ايدا جانارمايدىڭ بارىنشا كوپ تۇتىنىلۋى، رەسەيدەگى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ ءبىرىنىڭ اپاتقا ۇشىراۋىنا بايلانىستى بۇل تاراپتان كەلەتىن جانارماي كولەمىنىڭ قىسقارۋى جانە قىرىمنىڭ قوسىلۋ. بۇعان قوسا، ەڭ باستىسى، بىزگە قاراعاندا باعانىڭ ءبىرشاما جوعارى بولۋى. مىنە سونىڭ سالدارىنان كورشى ەلدەن بەنزيندى تاسىمالداۋ ءتيىمسىز. تاعى ءبىر ماسەلە، تمد ەلدەرى ءۇشىن قازاقستان جانارماي قۇيۋ بەكەتىنە اينالدى. ياعني، شەكارادا بارلىق ماشينالار بەنزيندى باگىنا تولتىرا قۇيىپ الادى.
- بۇل تۇسىنىكتى عوي. ءبىراق، ءبىزدىڭ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىمىزعا قاتىستى ماسەلەلەرگە قايتا ورالساق. ءسىز مۇناي وڭدەۋ، بەنزين شىعارۋ كولەمىنىڭ ارتقانىن اتاپ ءوتتىڭىز. وسى رەتتە زاۋىتتاعىلار سان قۇيىپ، ساپانى نازاردان تىس قالدىرعان جوق پا، دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. ءتىپتى، كەيدە بەنزين ساپاسى تومەن دەگەن سوزدەردى ەستىپ جاتامىز.
- دەمەك، ول ءبىزدىڭ بەنزين ەمەس. زاۋىتتاعى ءونىم ساپاسىنا باقىلاۋ جاساۋ جۇيەسى مىناداي، ستاندارقا ساي كەلمەيتىن ءونىمدى تۇتىنۋشىلارعا جونەلتۋ مۇلدەم مۇمكىن ەمەس. بىزدەگى بۇل جۇيە بىرنەشە ساتىلى. وسى ماقساتتاردا زاۋىتتا ەڭ زاماناۋي اپپاراتتارمەن جابدىقتالعان ۇلكەن زەرتحانا جۇمىس ىستەپ تۇر. العاشقى سىناما جانارماي كومپونەنتتەرى شىعارىلاتىن العاشقى قۇرىلىمنىڭ وزىنەن- اق الىنادى. وسىدان كەيىن كومپونەنتتەر رەزەرۆۋارعا ءتۇسىپ، ارالاستىرىلادى جانە تاعى ءبىر مارتە ساراپتاما جاسالادى. ءۇشىنشى سىناما جانارماي سيستەرناعا قۇيىلاتىن كەزدە الىنادى. ءدال وسى سىناما ساراپتامادان وتكەننەن كەيىن عانا جانارمايدى جونەلتۋگە رۇقسات بەرىلەدى. ال سىناما مورلەنىپ، 45 كۇن بويى زەرتحانادا ساقتالادى. ياعني، جانارماي قۇيۋ بەكەتىندە بەنزين ساپاسىنا قاتىستى قانداي دا ءبىر شاعىم بولسا، وندا ونى كەز كەلگەن ۋاقىتتا تەكسەرۋگە مۇمكىندىك بار.
- ءسىز قازىر عانا زاۋىتتىڭ جىلىنا شامامەن 5 ميلليون توننا مۇناي وڭدەيتىندىگىن ايتىپ قالدىڭىز. ءبىراق زاۋىت جاڭعىرتىلىپ، جاڭا قۇرىلعىلار ورناتىلۋ ۇستىندە. ال بۇل جۇمىستار كاسىپورىن جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىرمەي مە؟
- ءوزىڭىز قالاي ويلايسىز؟ ارينە، بوگەت جاسايدى. ەگەردە، قازاقستاندا بەنزين مەن ديزەل وتىنى جەتكىلىكتى بولسا، وندا كاسىپورىن بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا ءوز جۇمىسىن تەجەي تۇرار ەدى. ءبىراق، ءبىز مۇناي وڭدەۋدى ۋاقىتشا توقتاتا تۇرۋ مۇمكىن ەمەستىگىن تۇسىنەمىز. سوندىقتان دا ءوندىرىس پەن قۇرىلىستى قاتار الىپ جۇرۋگە ءماجبۇرمىز. بىزدە مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا حوش ءيىستى كومىرسۋتەگى مەن مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ بويىنشا ەكى كەشەن جابدىقتالۋدا.
- وسى جايىندا تارقاتا ايتىپ بەرسەڭىز. اتالعان كەشەندەر قۇرىلىسىنىڭ اياقتالۋى زاۋىتقا جانە تولىقتاي العاندا قازاقستانعا نە بەرەدى؟
- حوش ءيىستى كومىرسۋتەگى ءوندىرىسى بويىنشا كەشەن قۇرۋ جۇمىستارى اياقتالۋعا جاقىنداپ قالدى. جوبانىڭ مەحانيكالىق بولىگىن تاپسىرۋ 2014 - جىلدىڭ سوڭىنا مەجەلەنىپ وتىر. بۇل ت م د اۋماعىنداعى ەڭ ۇلكەن كەشەن بولماق. ارينە، تەحنولوگياسى دا ەڭ زاماناۋي. قوش يىستەندىرۋ كەشەنى ەكى نۇسقادا جۇمىس ىستەيتىندەي جاسالىپ جاتىر. ءبىرىنشى نۇسقاسى - وتىندىق. بۇل رەتتە بەنزين وندىرىسىنە باسىمدىق جاسالادى. ءدال وسى نۇسقادا كەشەن جۇمىسى بارىسىندا تاۋارلىق بەنزين الۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن 103 ساندى وكتانمەن 873 مىڭ تونناعا دەيىن كومپونەنت، سونىمەن قاتار مۇناي حيمياسىنا قاجەتتى 36 مىڭ توننا بەنزول وندىرۋگە بولادى. ال ەكىنشى نۇسقادا بەنزين قاجەتتىلىگى جوعارى بولماعان ساتتە كەشەن 133 مىڭ توننا بەنزول مەن 496 مىڭ توننا پاراكسيلول شىعارادى. بۇل حوش ءيىستى قوسپالار. ولار پوليەتيلەن مەن پوليپروپيلەن شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرعان اتىراۋ وبلىسىنداعى گاز حيمياسى كەشەنىنە قاجەتتى شيكىزات.
- باسقاشا ايتار بولساق، بۇل كەشەن بەنزين شىعارۋ كولەمىندە «توڭكەرىس» جاسامايدى عوي؟
- نەگە؟ وسى كەشەن اياسىندا وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 1 ميلليون توننانى قۇرايتىن كاتاليتيكالىق ريفورمينگ قۇرىلعىسى سالىناتىن بولادى. ولاردى زاماناۋي تەحنيكالىق دەڭگەيگە شىعارۋ ءۇشىن تەحنولوگيالىق قۋاتتىلىعىنا تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ جۇرگىزىلەدى. بۇل الەمدىك ستاندارتقا ساي موتورلىق جانارمايدى شىعارۋ كولەمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەنىڭ تۇسىنۋىمشە، ءسىزدى جوعارى وكتاندى بەنزين ءوندىرىسىنىڭ قاشان ارتاتىندىعى قىزىقتىرىپ وتىرعان سياقتى. اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ كەشەنى قۇرىلعىلارىن سالىپ بىتكەننەن كەيىن 2016 - جىلى جوعارى وكتاندى بەنزين شىعارۋ كولەمىن ارتتىرادى. ول مۇناي وڭدەۋ اۋقىمىن 85 پايىزعا دەيىن ەسەلەيدى. اشىق ءتۇستى مۇناي ونىمدەرىن شىعارۋ ۇلەسى 31 پايىزعا دەيىن ۇلعايادى.
زاۋىت قۋاتتىلىعى جىلىنا 5,5 ميلليون توننا مۇناي وڭدەۋگە جەتەدى. جىلىنا 1 ميلليون 680 مىڭ توننا بەنزين شىعارىلاتىن بولادى. بۇعان قوسا، شىعارىلاتىن جانارمايدىڭ بارلىعى ەۋرو-5 ستاندارتىنا ساي كەلەدى. 1 ميلليون 640 مىڭ توننا ديزەل وتىنى، 244 مىڭ اۆياكەروسين شىعارىلادى. ديزەل وتىنى دا، اۆياكەروسين دە ەۋرو-5 ستاندارتى دەڭگەيىنە ساي وندىرىلەدى. ەلىمىزدەگى قالعان ەكى وتاندىق مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىندا دا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.
دەمەك، تاياۋ ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ىشكى نارىعىنداعى جوعارى وكتاندى بەنزينگە دەگەن سۇرانىس تولىعىمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن بولادى. بۇعان قوسا، مەن شىعارىلعان ءونىمنىڭ ءبىر بولىگى ەكسپورتقا دا شىعارىلاتىندىعىنا سەنىمىم مول.
- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
اۆتور: مارلان جيەمباي
