ادام ءومىرىن 200-500 جىلعا دەيىن ۇزارتۋعا بولادى
سەبەبى كۇن سايىن، ءتىپتى ساعات سايىن وزگەرگەن جاڭا دۇنيەلەر ەسكىنى ىعىستىرىپ، جاڭاعا ورىن بەرۋدە. كوپ جۇرتتىڭ قۇلاعىن ەلەڭ ەتكىزىپ، ءبىلىم جولىنا باس قاتىرىپ جۇرگەن جانداردىڭ پىكىرىن ەكىگە جارعان ءبىر ماسەلە بار.
ول كەلەشەكتە ادامنىڭ قول ەڭبەگىنىڭ كەرەك بولماي، جۇمىس كۇشىن روبوتتاردىڭ الماستىراتىنى. بۇل قۇر ايتىلعان ءسوز بولىپ كورىنۋى مۇمكىن، دەگەنمەن الەم اقىلدىلارى ءبىر الاڭدا توپتاسىپ، ءدال وسى تاقىرىپ اياسىندا وي ءبىلدىرىپ، كەرەك دەسەڭىز، كەلەشەككە كوزقاراستارىن انىق دالەلدەيتىن ويلارىن ورتاعا سالىپ جاتىر.
تەحنولوگيالاردىڭ ءتىلىن تاپقان جاپونيا مەن كورەيا روبوتوتەحنيكا باعىتىندا قارا ءۇزىپ، قوعام يگىلىگىنە باعىتتاپ بارادى. كەز كەلگەن سالاداعى قىزمەتتى بىركىسىدەي اتقاراتىن اقىلدى روبوتتاردىڭ تىرشىلىگىنە قاراپ كوپ ادام قىزىعا قارايتىنى راس، ءبىراق بۇل ادامنىڭ ەڭبەككە دەگەن قابىلەتتىلىگىن ايىرىپ بارادى. سەبەبى الەم اقپاراتتىق تەحنولوگياعا مىقتاپ ەندى. ايتكەنمەن روبوتتاردىڭ دا قارىم- قابىلەتى جەتە بەرمەيتىن دۇنيەلەر دە از ەمەس. مۇنى «Global Challenges Summit 2018» استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا شەتەلدەن كەلگەن عالىم، ساراپشىلار دالەلدەپ بەرگەن ەدى.
ءيا، شەتەلدە حالىقارالىق داۆوس فورۋمى ۇيىمداستىرىلادى. ماقسات - جاڭا ترەندتەر داۋىرىندە ادامزات تىرشىلىگىنە ەنگەن جاڭالىقتاردى قوعامعا قابىلداتۋ ءارى بولاشاق 5-10 جىلداعى وزگەرىستەرگە دايىن بولۋ. ايگىلى ەكونوميست كلاۋس شۆاب وسى فورۋمدا كوتەرىلگەن ماسەلەلەردەن وي قورىتا كەلە «ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا» اتتى كىتابىن شىعارىپ، وندا 3D باسۋ، روبوتوتەحنيكا، جۇرگىزۋشىسىز اۆتوكولىكتەر، نانوتەحنولوگيالار، جاساندى ينتەللەكت سىندى جاڭا ءداۋىردىڭ جاڭا ترەندتەرى ەسىك قاعىپ تۇرعانىن اشىپ جازادى. مىنە، بۇل ەڭبەك «100 جاڭا وقۋلىق» اياسىندا العاشقى بولىپ قازاق تىلىنە اۋدارىلدى.
داۆوس فورۋمى سەكىلدى استانادا دا جىل سايىن ەكونوميكالىق فورۋم وتەدى. بيىلعى فورۋمعا ايگىلى 24 ەلدەن كەلگەن حالىقارالىق ساراپشىلار مەن 450 دەن استام سپيكەرلەر شاقىرىلعان. ولاردىڭ قاتارىندا «Apple»، «ياندەكس» كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاعان ازاماتتار، فۋتۋرولوگ، فيزيكتەر مەن بەلدى ەكونوميستەر بار. ءبىز دە عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ فورۋمداعى تىكەلەي ترانسلياتسيالار مەن رەسپۋبليكالىق باسىلىمدارعا بەرگەن سۇحباتتارىن نەگىزگە الا وتىرىپ، الەمدى كۇتىپ تۇرعان جاڭا قۇبىلىستاردىڭ بىرنەشەۋىنە توقتالدىق.
روبوتتار دا قاۋقارسىز
تەحنولوگيانىڭ اتى تەحنولوگيا. ءبىر ەمەس، بىرنەشە ادامنىڭ ەڭبەگىن اتقارا الاتىن ۋاقىتپەن ساناسپاي قىزمەت ەتەتىن روبوتتاردىڭ قانشا جۇيرىك بولعانىمەن، ونىڭ ادام ورنىن باسىپ قالۋى ەكىتالاي. فۋتۋرولوگ، فيزيك-تەورەتيك ميتيو كاكۋ «روبوتتار زياتكەرلىك كاپيتال مەن يننوۆاتسيالىق- شىعارماشىلىق جۇمىستاردى الماستىرا المايدى» دەيدى.
- بىلە بىلسەك، روبوتتار كوپتەگەن ەلەمەنتارلىق دۇنيەلەردى بىلمەيدى. ءالى كۇنگە دەيىن 5 جاسار بالانىڭ ينتەللەكتىسىن الماستىراتىن باعدارلاما جوق. ماسەلەن، الەۋمەتتىك، وتباسىلىق قارىم- قاتىناستاردان بەيحابار. ولار قاراپايىم ۇستەلدى تاني المايدى، ءتورتبۇرىش پەن ءۇشبۇرىشتى سىزىپ، اۋماقتى ولشەي المايدى. جاقىن بولاشاقتا روبوتتار قوقىستى جيناپ، ماشيناعا تيەي المايدى. اۋىر جۇمىستاردى الماستىرۋى مۇمكىن، ءبىراق وعان كوپتەگەن ونجىلدىقتار كەرەك، - دەگەن ميتيو كاكۋ.
بۇگىندە ساقا ساياساتكەرلەر ەسكى ماماندىقتاردىڭ جويىلىپ كەتەتىنىن ايتۋدىن جالىقپايدى. ايتكەنمەن فۋتۋرولوگ بۇل بولجاممەن كەلىسپەيدى. ونىڭ ويىنشا، قوعاممەن بايلانىس ورناتاتىن پوليتسيا، كريميناليستيكا، سوت، وقىتۋشى، يننوۆاتسيالىق ماماندىقتارعا روبوتتاردىڭ ءالى جەتپەيتىنىن جاسىرمايدى. سەبەبى روبوتتار زياتكەرلىك قابىلەتكە كەلگەندە قاۋقارسىزدىق تانىتادى. مۇنى ميتيو بىلاي دەپ ءتۇسىندىردى:
- ماسەلەن، روبوت مەنى - پروفەسسوردى الماستىرا الا ما؟ پروفەسسور-روبوت ستۋدەنتتىڭ قاراپايىم جوسپارىن تۇزەي المايدى. ستۋدەنتكە تىكەلەي قارىم-قاتىناس جاساي الاتىن جەتەكشى كەرەك، ادام كەرەك. پوليتسيا دا قىلمىسكەردىڭ دۇنيەتانىمىمەن جۇمىس ىستەيدى جانە بۇل روبوتتىڭ قولىنان كەلمەيدى. روبوتتار ءان جازا المايدى، جەتەكشى بولىپ، ءتيىمدى شەشىم قابىلداي المايدى. سوندىقتان، روبوتتار - ادام ومىرىندەگى كومەكشى قۇرال عانا، ال ادامدار روبوتتار الماستىرا المايتىن بىلىكتىلىگى جوعارى ماماندىقتارعا بەيىمدەلگەنى ءجون. الداعى ونجىلدىقتا ەڭبەك نارىعىندا ادامي كاپيتال ءالى كەرەك، - دەيدى م. كاكۋ.
ادام اعزالارىنا ارنالعان دۇكەن اشىلادى
كەيدە كەلەشەكتىڭ بولجامى كوزگە تەك قيال بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. الايدا، عالىم-ساراپشىلار قوعام ادامزات دامۋىنداعى بۇرىن- سوڭدى بولماعان جەتىستىكتەردەن قاشىپ قۇتىلا المايتىندىعىن ايتۋدا. سونىڭ ءبىرى - مەديتسيناداعى رەۆوليۋتسيالار. فورۋمدا ميتيو كاكۋ كەلەشەكتە ادام اعزالارىن ساتاتىن دۇكەن اشىلادى دەپ كوپتىڭ قۇلاعىن ەلەڭ ەتكىزدى. فۋتۋرولوگ «بۇل ءۇشىن كەمى 30 -جىل كەرەك ەكەنىن ءارى كەز كەلگەن ادام دەنە مۇشەلەرىن اۋىستىرا الادى» دەيدى.
- ءبىز قازىردىڭ وزىندە جاساندى تەرى، كوز، مۇرىن جاساپ جاتىرمىز. كەلەسى عاسىردا بارلىق مۇشەلەر زەرتحانادا وسىرىلەدى. كەلەسى مۇشە ءبىزدىڭ باۋىرىمىز بولادى. ادام باۋىرى زەرتحانالاردا وسىرىلە باستايدى. سونداي- اق، كەز كەلگەن ءتىلدى اۋداراتىن كوز لينزالارى جاسالادى. مۇنداي كوزگە تاعاتىن لينزانى ەڭ ءبىرىنشى سوڭعى ەمتيحان تاپسىراتىن ستۋدەنتتەر ساتىپ الادى. ولار كوزىن اشقان كەزدە لينزادان وزىنە قويىلعان سۇراقتىڭ بارلىق جاۋابىن كورەدى. ادامدار لينزادان وزگە ادامداردىڭ ايتقان سوزدەرىنىڭ اۋدارماسىن كورەدى، - دەيدى م. كاكۋ.
ادام ءومىرىن 200-500 جىلعا دەيىن ۇزارتۋعا بولادى
حايفا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، عالىم گيل اتسمون دا «الداعى 10-20 جىلدا ادامدار ەڭ كەمى 120 جىل ءومىر سۇرە الادى» دەيدى. زەرتتەۋ قورىتىندىسىن العا تارتقان ول عىلىمداعى جاڭالىقتاردىڭ اسەرىنەن ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسىن 200-500 جىلعا دەيىن ۇزارتۋعا بولاتىنىن ايتادى. ەڭ قىزىعى، عالىم «ۇزاق ءومىر سۇرەتىندەردىڭ دەنىن 70 جىل ىشىمدىك ءىشىپ، تەمەكى شەگەتىندەر قۇرايدى» دەگەندى العا تارتىپتى.
- جىل سايىن الەم حالقىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 2-3 ايعا ۇزارىپ كەلەدى. وسى جىلى دۇنيە ەسىگىن اشقان بالالار ءۇشىن 100 جىل ءومىر ءسۇرۋ قالىپتى بولۋى مۇمكىن. ىشىمدىك نە شىلىم شەگەتىندەردىڭ ارنايى ديەتاسى جوق، ءبىراق ارتىق سالماقتارى بار. ولاردىڭ ۇزاق ءومىر سۇرۋىنە گەنەتيكا دا اسەر ەتۋى مۇمكىن، - دەيدى گيل اتسمون.
ۇزاق جاساۋدى كىم قالامايدى دەيسىز. فورۋمدا بۇل سۇراق سپيكەرگە تىكەلەي قويىلدى. يزرايلدىك عالىم «الداعى كۇندەرى ادامنىڭ ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن قالاي ۇزارتا الامىز؟» دەگەن سۇراققا بىلاي دەپ جاۋاپ قايىرىپتى.
- ادامنىڭ جەكە ەكونوميكاسىن قولدانامىز، بۇلشىق ەتتەر ينجەنەرياسى، جاسۋشالاردى وزگەرتۋ، نانوتەحنولوگيالار بار. ياعني، ادام اعزاسىنا كىشكەنتاي روبوتتار ەنگىزىلىپ، قاجەتسىز جاسۋشىلاردى الماستىرىپ وتىرادى. ادامنىڭ تۇتاس دەنەسىن الماستىرا الادى جانە 200 جاستاعى دەنى ساۋ ادامدى قوعامعا قايتارا الامىز.
3 كۇنگە سوزىلعان استانا ەكونوميكالىق فورۋمى 11 جاھاندىق ماسەلەنى ءبىر الاڭدا تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەردى. ايتالىق، ءبىرىڭعاي ەكونوميكالىق الەم، جاھاندىق ستراتەگيا الەمى، رەسۋرستار الەمى، جاڭا تازا ەنەرگيا الەمى، ۇزاق جاساۋ الەمى، بولاشاقتاعى اقشا الەمى، جاڭا قاۋىپسىزدىك الەمى، جاڭا ادامزات الەمى، قالالار الەمى، سينگاپۋرلىق جانە تسيفرلىق الەم سىندى باعىتتاردى ينتەللەكتۋالدىق ەليتا وكىلدەرى تالقىلادى.
قىسقاسى، الەم جاڭا كەزەڭدەردى كۇتىپ تۇر. ساراپشىلاردىڭ ويىن ءبىر ارناعا جيناي كەلە، تۇيگەنىمىز مىناۋ. قازىر تەحنولوگيا قارقىنى قاتتى. ادامدار ءبىر ماماندىقپەن شەكتەلىپ قالماۋى كەرەك. ءارى جاڭا دۇنيەلەردى يگەرۋدە ءتىلدى مەڭگەرۋ، ءارى سيفرلاندىرۋدىڭ يگىلىگىن تەك بيلىكتىڭ ەسەبىنە عانا ەمەس، ءاربىر قازاقتىڭ كەلەشەگىنە جۇمىس ىستەۋى كەرەك. ال، ەڭ باستىسى - وتاندىق عىلىمدى ىلگەرىلەتۋ. ءبىراق، عالىمدارى ايلاپ ايلىق الا الماي، عىلىمعا بولىنەتىن مەملەكەتتىك گرانتتاردى بولۋدەگى الا-قۇلا جاعدايى بار قازاقستان ءۇشىن بۇل قازىر شەشىمىن تابا الۋى ەكىۇشتى وي قالدىرادى.
