عىلىم: «2- ارعىنبايەۆ وقۋلارى» اياسىندا 5 تومدىق ەتنوگرافيالىق اتاۋلار جۇيەسىنە ارنالعان ەنسيكلوپەديانىڭ تۇساۋى كەسىلەدى
كونفەرەنتسيا اياسىندا كورنەكتى عالىم ح. ارعىنبايەۆتى ەسكە تۇسىرۋگە ارنالعان كورمە ۇيىمداستىرىلادى. وندا عالىمنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنان سىر شەرتەتىن جەكە زاتتارى مەن فوتوسۋرەتتەر، مۋزەي قورىنداعى عالىمنىڭ ارالاسۋىمەن جيناقتالعان جانە زەرتتەلىپ، جاريالانعان مۋزەيلىك ەكسپوناتتار قويىلماق. سونىمەن قاتار، شارادا 5 تومدىق «قازاقتىڭ ءداستۇرلى ەتنوگرافيالىق كاتەگوريالار، ۇعىمدار مەن اتاۋلار جۇيەسى» دەپ اتالاتىن ەنسيكلوپەديانىڭ تۇساۋكەسەرى وتەدى. بۇل ەنسيكلوپەديا مۋزەي ەتنولوگتارىنىڭ جەمىستى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى (جوبا جەتەكشىسى جانە عىلىمي رەداكتورى، مۋزەي ديرەكتورى نۇرسان ءالىمباي). كونفەرەنتسيانى مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيى، ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-ءنىڭ تاريح، ارحەولوگيا جانە ەتنولوگيا فاكۋلتەتى مەن ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىمەن بىرلەسىپ وتكىزبەك.
***
ح. ارعىنبايەۆ 1924-جىلدىڭ قىركۇيەگىندە پاۆلودار ۋەزى باياناۋىل اۋدانىنىڭ 19№ اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ⅩⅨع. 30-جىلدارىنداعى زوبالاڭ كەزەڭدە اۋلەتىمەن سىبىرگە، كامچاتكاعا باس ساۋعالايدى. 1935-جىلى قازاقستانعا ورالىپ، جەتىسۋ وڭىرىنە قونىس تەبەدى. 1942-جىلى حالەل ارعىنبايەۆ قاپال پەداگوگيكالىق ۋچيليشەسىن بىتىرگەن سوڭ اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ، سوعىسقا اتتانادى. ۇلى وتان سوعىسىنداعى ەرلىگى ءۇشىن وتان سوعىسى وردەنىمەن جانە بىرنەشە جاۋىنگەرلىك مەدالدارمەن ماراپاتتالادى. 1947-جىلى اسكەردەن قايتقان سوڭ اباي اتىنداعى قازپي-نىڭ تاريح فاكۋلتەتىنە ءتۇسىپ، ونى ۇزدىك بىتىرگەننەن كەيىن، ح. ارعىنبايەۆ پانفيلوۆتاعى پەداگوگيكالىق ۋچيليشەدە ۇزتازدىق قىزمەت اتقارادى.
بالالىق شاعى زوبالاڭدا، جاستىق شاعى سۇراپىل مايداندا وتكەن ح. ارعىنبايەۆ ومىرلىك مۇرات ەتىپ ەلتانۋ، حالىقتانۋ ماماندىعىن تاڭدايدى. ول 1954-جىلى قازاقستان ع ا-نىڭ تاريح، ارحەولوگيا جانە ەتنولوگيا يسنتيتۋتىنا اسپيرانتۋراعا قابىلدانادى. قازاقستاننىڭ كوپتەگەن وبلىستارىنان جينالعان دالالىق ماتەريالدار مەن ارحيۆتىك-بيبليوگرافيالىق دەرەكتەردى زەرتتەۋ نەگىزىندە جازىلعان كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن 1960-جىلى دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن 1976-جىلى قورعايدى.
عالىمنىڭ قازاق تاريحى مەن ەتنوگرافياسىنىڭ - تىرشىلىك قامى جۇيەسى، شارۋاشىلىق، قولونەر، حالىقتىق ءبىلىم جانە وتباسىلىق قاتىناستار سىندى ت. ب. ءار ءتۇرلى ماسەلەلەرىن زەرتتەۋگە ارنالعان عىلىمي ەڭبەكتەرى وتە كوپ. سولاردىڭ ءبىرازىن اتار بولساق: «قازاق حالقىنىڭ كوشپەلى مال شارۋاشىلىعى» (1961)، «مال اۋرۋلارىن ەمدەۋدەگى حالىقتىق تاجىريبە» (1969)، «قازاق حالقىنداعى سەميا مەن نەكە» (1976)، «قازاقتار. تاريحي- ەتنوگرافيالىق زەرتتەۋ» اتتى ۇجىمدىق ەڭبەك (1995)، «قازاق وتباسى» (1996)، «تراديتسيوننايا كۋلتۋرا جيزنەوبەسپەچەنيا كازاحوۆ: وچەركي يستوري ي تەوري» (1998، اۆتورلارمەن بىرگە)، «قازاق شەجىرەسى حاقىندا» (1998) سياقتى ىرگەلى 7 عىلىمي زەرتتەۋ مەن 167 عىلىمي ماقالا جازعان ەكەن. ونىڭ جەتەكشىلىك ەتۋىمەن 5 دوكتورلىق، 10 كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعالعان. 25 جىل بويى پەداگوگيكالىق قىزمەتى مەن سان ونداعان عالىمداردى تاربيەلەگەن ەڭبەگى ءۇشىن ح. ارعىنبايەۆقا 1982-جىلى پروفەسسور اتاعى بەرىلەدى. ح. ارعىنبايەۆ 1959-1976 ج. ج. ارالىعىنداعى بايتاق قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىستارىنا ۇيىمداستىرىلعان ەتنوگرافيالىق ەكسپەديتسيالارعا (30-دان استام) جەتەكشىلىك جاسادى. سونىمەن بىرگە ق ر ورتالىق مۋزەي قورىن ەكسپوناتتارمەن تولىقتىرۋعا جانە مۋزەي قورىنداعى قۇندى جادىگەرلەردى عىلىمي اينالىسقا تۇسىرۋگە ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەن عالىم.
