1500 اۋىلدان ايىرىلدىق - دەپۋتات

ەندى ناتيجەنى ساراپتايتىن ۋاقىت جەتكەن سەكىلدى. وسى ورايدا Kazinform ءتىلشىسى ءماجىلىس دەپۋتاتى، «اۋىل» پارتياسى فراكسياسىنىڭ مۇشەسى ەربولات ساۋرىقوۆپەن بىرگە تاقىرىپتى تارقاتتى.

- جەرگىلىكتى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ الەۋەتىن كوتەرۋ ماقساتىندا ساياسي قادامدار جاسالعانىن بىلەمىز. سونىڭ ىشىندە 3 جىل بۇرىن اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ باستالدى. وسى ارالىقتا اۋىل حالقىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىندا ايتارلىقتاي وزگەرىس بولدى دەپ سانايسىز با؟

- ارينە، ناتيجە بىردەن بايقالماسى انىق. 2021 -جىلى العاشقى 700 دەن استام اكىم سايلاندى، 2000 نان استام ازامات سايلاۋعا ۇمىتكەر بولۋ ءۇشىن ءوتىنىم بەردى. بۇل كورسەتكىش وتە از، ءادىل باسەكە ءۇشىن ءبىر ورىنعا كەمىندە 3-4 ۇمىتكەر بولۋى كەرەك. باسەكە بولعان جەردە دامۋ بار. ال ءبىر لاۋازىمعا ەكى ۇمىتكەر عانا بولسا، قانداي باسەكە بولسىن. سوندىقتان العاشقى قادام ناتيجە بەردى دەپ ايتۋ قيىن. ءبىراق بۇل وزگەرىس - دەموكراتياعا باستاعان قادام.

ايتارلىقتاي وزگەرىس بولماۋىنىڭ ءبىر سەبەبى بيۋدجەتتى باسقارۋ قۇرىلىمىندا جاتىر. اكىمدەر قول استىنداعى بيۋدجەتتى ءوزى يگەرە الماي وتىر. ءالى كۇنگە دەيىن وبلىس نەمەسە اۋدان اكىمدەرى اۋىل بيۋدجەتىنە باسشىلىق جاسايدى. سالدارىنان اۋىل اكىمدەرىنىڭ ستاتۋسى كوتەرىلمەي كەلەدى.

- اۋىل اكىمىنە ۇمىتكەر سانى از دەدىڭىز. بۇل ۇردىسكە نە سەبەپ؟ ۇمىتكەرلەرگە قويىلاتىن تالاپ جوعارى ما الدە حالىق ساياسي ناۋقانعا قۇلىق تانىتپاي وتىر ما؟

- ەكى فاكتور دا اسەر ەتۋدە. حالىقتىڭ سايلاۋ جۇيەسىنە دەگەن سەنىمى از. كوبىنىڭ ويى «مەن بارماسام دا سايلاۋ وتەدى»، «داۋىسىم ەسەپتەلىپ جاتىر ما؟!» دەگەن سىڭايدا. قۇلشىنىس ازايۋىنا دا اسەر ەتتى. سوندىقتان ەلدىڭ سايلاۋ جۇيەسىنە دەگەن كوزقاراسىن دۇرىستاۋ قاجەت. بۇل كوپ ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى.

ۇمىتكەرگە قويىلاتىن تالاپقا كەلسەك، باستاپقىدا اكىم سايلاۋى ەرەجەسىندە شيكىلىك بولعانى راس. كەيىن وزگەرىستەر ەندى. مىسالى، ۇمىتكەردىڭ كەمىندە 1 جىل مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى ەڭبەك ءوتىلى بولۋى كەرەك دەپ بەكىتكەن بولاتىن. وسى تالاپتىڭ سالدارى اۋىل احۋالىمەن جاقسى تانىس، الايدا مەملەكەتتىك قىزمەتتى اتقارماعان قانشاما ازاماتتىڭ سايلاۋعا قاتىسۋىنا كەدەرگى بولعانىن بىلەمىز. كەيىن ۇمىتكەردىڭ شارۋا قوجالىعى نەمەسە ج ش س-داعى باسشىلىق قىزمەتى بالاما نۇسقا رەتىندە قاراستىرىلدى. سوندىقتان سايلاۋ تالابىنىڭ قازىرگى نۇسقاسى ءبىرشاما جەڭىلدەدى ءارى قولايلى دەپ ايتۋعا نەگىز بار.

- سايلاۋدا جەڭىسكە جەتۋ ءۇشىن كەي ۇمىتكەر الاياقتىققا بارادى دەگەندى ەستيمىز. ماسەلەن، كەيبىرەۋ الدىن الا كەلىسىپ، وزىمەن بىرگە سايلاۋعا تۇسەتىن ازاماتتى دايىندايدى. ونىڭ مىندەتى - باستى ۇمىتكەردىڭ جەڭىسكە جەتۋى ءۇشىن كوزبوياۋشىلىق تانىتىپ، ناۋقاندا بوي كورسەتۋ. جالعان ۇمىتكەردىڭ بەلسەندىلىگى تومەن بولادى، ءتىپتى ۇگىت-ناسيحات تا جۇرگىزبەيدى. ولقىلىقتى جويۋ ءۇشىن قانداي قادام جاساعان ءجون؟

- مويىنداۋ قاجەت، مۇنداي جاعداي بار. حالىقتىڭ ساياسي ناۋقانعا قاتىسۋ مادەنيەتى عانا ماسەلەنى شەشەدى دەپ سانايمىن. اسىرەسە، قوعامدىق ينتيتۋت، ۇ ە ۇ وكىلدەرى، اۋىل تۇرعىندارى تاراپىنان باقىلاۋ جاساۋ ماڭىزدى. سونداي-اق دەموكراتيالىق قۇندىلىق بەكىگەندە عانا شىنايى باسەكەگە قول جەتەدى. بۇل ءبىر كۇندىك جۇمىس ەمەس، جۇيەلى جەتىلۋدى تالاپ ەتەدى. دەموكراتيا ۇستانىمى دامىعان ەۋروپانىڭ ءوزى بۇگىنگى سايلاۋ مودەلىنە ءبىر مەزەتتە كەلە قالعان جوق.

- ءتورتىنشى دەڭگەيلى بيۋدجەت ەلدى مەكەننىڭ باسقارۋىنا بەرىلگەنىمەن، اۋىل دامۋىندا وزگەرىس بايقالمايدى. كەمشىلىكتى ۇكىمەت تە مويىنداپ وتىر، بيۋدجەت ءتۇسىمىن كوبەيتۋ ءۇشىن قوسىمشا كىرىس كوزىن ازىرلەۋ كەرەك شىعار دەگەن دە ۇسىنىس ايتىلدى. ءسىزدىڭ پىكىرىڭىزشە، كەمشىلىك كىرىس كوزىندە مە؟

- اۋىل بيۋدجەتىن قالىپتاستىرۋعا بىرنەشە جاعداي اسەر ەتەدى. اۋدانعا باعىتتالعان ينۆەستيتسيا اۋقىمى، جاڭا جۇمىس ورنى، باعدارلامالار ارقىلى اۋىلعا بەرىلەتىن قارجى كولەمى شەشۋشى ءرول اتقارادى. دەسە دە ەلدى مەكەننىڭ دامىماۋى - كىرىس كوزى ەمەس، اۋدان اكىمدەرىنىڭ شەكتەن تىس باقىلاۋىنىڭ سالدارى. ياعني تاعايىنداۋ ارقىلى بيلىككە كەلگەن اۋىل اكىمدەرى وبلىس نەمەسە اۋدان باسشىسىنا جالتاقتاپ، دەربەس جۇمىس ىستەي المايدى. ال باسشىلىققا سايلاۋ ارقىلى كەلگەن ازامات اۋىل بيۋدجەتىن تۇرعىنداردىڭ يگىلىگىنە قاجەتتى باستاماعا ەركىن باعىتتاي الادى. پرەزيدەنتتىڭ اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ يدەياسىنىڭ نەگىزى وسىندا جاتىر. 2025 -جىلدان باستاپ بارلىق اۋدان مەن قالالاردىڭ اكىمدەرى سايلاناتىنىن ەسكەرسەك، ماسەلەنىڭ شەشىلۋىنە كوپ ۋاقىت قالعان جوق.

- وتكەن جىلى اۋىل مەكتەپتەرىندەگى ءبىلىم دەڭگەيىنە قاتىستى دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان بولاتىنسىز. حات ماتىنىندە ەلدى مەكەن وقۋشىلارىنىڭ نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەن شەتەلدىك ج و و-عا وقۋعا ءتۇسۋى ءۇشىن تەگىن ونلاين پاندىك كۋرستار اشۋدى ۇسىندىڭىز. كوتەرىلگەن ماسەلە شەشىم تاپتى ما؟

- اۋىل مەكتەبىن بىتىرگەن بالالاردىڭ جەتەكشى شەتەلدىك ج و و-عا وقۋعا تۇسۋگە مۇمكىندىگى بولا بەرمەيدى. سەبەبى قوسىمشا ءبىلىم بەرەتىن نەمەسە شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرگە تۇسۋگە كومەك كورسەتەتىن ورتالىقتىڭ باسىم دەنى ءىرى قالالاردا ورنالاسقان. كوبى اقىلى، جەكەمەنشىك. سول ءۇشىن اۋىلداعى اعايىن جوعارى سىنىپ وقيتىن بالاسىن قالاعا جىبەرۋگە تىرىساتىنىن بايقايمىز. بۇل ءۇردىس اۋىل حالقىنىڭ سانىنىڭ ازايۋىنا اكەلىپ وتىر.

تاۋەلسىزدىك العالى 1500 گە تارتا اۋىل جابىلدى. قازىرگى قالعانى - 6 مىڭنان اسا اۋىل. ونىڭ 30-40 پايىزىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءحالى مۇشكىل. سوندىقتان اۋىلداردى تۇراقتاندىرۋ، جاستاردى اۋىلعا اكەلۋ، ەلدەن شىققان بالانىڭ تۋعان جەرىنە قايتا ورالۋىنا جاعداي جاساۋ باعىتىندا وسى باستامانى كوتەردىم.

وكىنىشتىسى، ماسەلە تولىق شەشىلگەن جوق. وعان بىرنەشە سەبەپ بار. ءبىرىنشىسى، اۋىل مەكتەپتەرىن تولىق ينتەرنەتپەن قامتي الماي وتىرمىز. مىسالى، مويىنقۇم اۋدانىندا (جامبىل وبلىسى - رەد.) 26 مەكتەپ بار. اۋدان ورتالىعىندا ورنالاسقان 3 مەكتەپتە ينتەرنەت قۋاتى ورتاشا دەڭگەيدە بولسا، شالعاي اۋىلدارداعى مەكتەپتەردە ينتەرنەت قۋاتى نەبارى 6-8 مبيت/س. كوپ مەكتەپتە 1 عانا كومپيۋتەر ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلعان. تالاپقا مۇلدە جاۋاپ بەرمەيدى دەگەن ءسوز.

ەكىنشى ماسەلە - كادر تاپشىلىعى. ادەپكىدە وبلىس ورتالىقتارىنداعى ارنايى مەكتەپتەردىڭ (ج و و-عا دايىندايتىن ءبىلىم بەرۋ نىساندارى) فيليالىن اۋداننان اشۋ ۇسىنىسى بولدى. الايدا اۋدانداردى مامان تاپشىلىعى بار، سوندىقتان جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا كەشەۋىلدەدى.

سوڭعى سەبەپتىڭ ءبىرى رەتىندە قوسىمشا ساباقتى اتار ەدىم. ەلدى مەكەندەگى مەكتەپتەردە جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىن نازاربايەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى، دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپتەر جەلىسى مەن «ءبىلىم- يننوۆاتسيا» ليتسەي- ينتەرناتىنا دايىندايتىن قوسىمشا ساباق جوق. وعان تاعى دا مامان تاپشىلىعى كەدەرگى. مەكتەپتىڭ وزىنە پەداگوگتەر جەتپەي تۇرعان ۋاقىتتا قوسىمشا ساباققا ءمۇعالىم تابۋ وڭاي ەمەس. سوندىقتان اتالعان سەبەپتەردىڭ ءتۇيىنى تارقاماي، ۇسىنىس جۇزەگە اسپايتىن سەكىلدى.

اۆتور

ەرسىن شامشادين

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى