بايۋدىڭ 12 ەرەجەسى. گەربەرت نيۋتون كەسسون
استانا. قازاقپارات - گەربەرت نيۋتون كەسسوننىڭ «اقشانى جۇمساۋدىڭ 12 ەرەجەسى نەمەسە قالاي پايدا تابۋعا بولادى» اتتى كىتابى اعىلشىن تىلىندە 1923 -جىلى لوندوندا جارىق كورگەن. ال ماسكەۋدەگى «بۋتەك» حالىقتىق كونسەرنى «پروبيزنەس» سىرتقى ەكونوميكالىق ورتالىعىنىڭ قاتىسۋىمەن ازىرلەپ، 1991 -جىلى كىتاپشا ەتىپ شىعاردى.
كىتاپ بىردەن قارابازار الىپساتارلارىنىڭ مۇلكىنە، بيزنەسمەندەردىڭ ۇستەلدە ۇنەمى ۇستايتىن اقىلشىسىنا اينالدى.
ساۋدادان كەنجە قالعان قازاق ءۇشىن قولايلى اقىل-كەڭەستەرى مول كىتاپشا ىقشامدالىپ، تۇڭعىش رەت قازاقشا اۋدارىلىپ بەرىلىپ وتىر.
گەربەرت نيۋتون كەسسون ەسىمى مەن شىعارمالارى وسى عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا بەلسەندى ەڭبەك ەتكەنىنە قاراماستان، وقىرمانعا ماعلۇم ەمەس. وكىنىشتەن سوڭعى قۋانىشتاي، بۇل اتالمىش تۋىندىنىڭ جارىق كورۋىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدىلىعىن دالەلدەيدى. كىتاپشانىڭ وتاندىق كىتاپ بازارىندا پايدا بولۋى - ۇلكەن جاڭالىققا اينالعانىن جوعارىدا ايتقانبىز.
گەربەرت كەسسون - باتىستاعى بيزنەستى ۇيىمداستىرۋ مەن جۇرگىزۋدىڭ اتى اڭىزعا ءماشھۇر مامانى، جۋرناليست، جازۋشى.
كوپتەگەن ەلدەردە ونى قىزمەتىنە وراي «ونىمدىلىك ەكسپەرتى» دەپ اتايدى. گ. كەسسوننىڭ اتى تورونتوداعى ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرىسىمەن- اق الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق ماسەلەلەرگە ارنالعان زەرتتەۋلەرى مەن قوعامدىق قىزمەتى ارقىلى شىقتى. ول لەكتسيالار وقىدى، ماقالالار جازدى. كاسىپورىنداردا پايدا تابۋدى كوتەرۋ ءۇشىن جۇمىس جاعدايىن جاقسارتۋ مۇمكىندىكتەرىن زەرتتەدى. بيزنەستى كەڭەيتۋ ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ كاسىپورىننىڭ يەلەرىنە دە، جۇمىسشىلارىنا دا قولايلى ەكەنىن كورسەتىپ بەردى.
عاسىردىڭ باسىندا گ. كەسسون بەلگىلى امەريكان گازەتىنىڭ باسشىسى بولدى، ءارتۇرلى باسىلىمدارمەن تىعىز جۇمىس ىستەپ، بيزنەس تاجىريبەسى بويىنشا ءارتۇرلى كاسىپورىندار جۇمىسىن باقىلاۋ ارقىلى ءوزى بەرگەن كەپىلدىكتەرىن تەكسەرىپ وتىردى. كوپتەگەن فيرمالار ونىڭ كومەگىنە سۇيەندى. ماسەلەن، ءىرى امەريكان تەلەفون كومپانياسىنىڭ، سونداي-اق، بەلگىلى مۇناي سينديكاتىنىڭ كەڭەسشىسى بولدى. ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە كوپتەگەن امەريكان اسكەري كاسىپورىندارىنىڭ جۇمىسىنا جەتەكشىلىك جاسادى. كەيىنىرەك، انگلياعا كوشكەن ول، ەرىنبەي- جالىقپاي ءوزىنىڭ «ىسكەرلىك عىلىمىن» جەتىلدىرىپ، ناسيحاتتاۋمەن اينالىسىپ، «ونىمدىلىك جۋرنالىن» شىعاردى، باسپا جانە ۇيىمدى قوسقابات باسقاردى.
گ. كەسسون قالامىنان ىلكىمدىلىك، ادامدارمەن ارالاسۋ (ءتىل تابىسۋ) پسيحولوگياسى جانە ونىڭ تەحنيكاسىنىڭ تاريحىنا ارنالعان كوپتەگەن شىعارمالار تۋدى. ونىڭ «قۇرىش رومانسى» - دج. پ. مورگان مەن دج. د. روكفەللەردىڭ ەڭ سۇيىكتى كىتابى بولدى.
گ. كەسسون - بيزنەسكە عىلىمي كوزقاراستىڭ جاقتاۋشىسى. ول كوممەرتسيالىق ديلەتانتيزم، ساۋاتسىزدىقتى ايىپتاپ، ءىستى جۇرگىزۋ ءۇشىن ناقتى، تەرەڭ، بايسالدى بىلىمگە سۇيەنۋ قاجەت دەپ قايتالانۋدان جالىقپاعان.
عىلىمنىڭ بۇل سالاسى قاز تۇرعان ۋاقىتتا ونىڭ دامۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان كەسسون ەدى. ول - مەنەدجمەنتتىڭ كوشباسشىسى سانالۋعا لايىقتى ادام. ونىڭ كوپتەگەن وي- پىكىرلەرى ەكونوميكانى ۇيىمداستىرۋ جانە باسقارۋ، ماركەتينگ، ىسكەر بايلانىس پسيحولوگياسى، ت. ب. وسى زاماندىق مامانداردىڭ شەشىمدەرىمەن سايكەس كەلىپ تاڭداندىرادى. كوممەرتسيا تۋرالى ارناۋلى عىلىمي تۇسىنىكتەردىڭ دامۋىنا وراي گ. كەسسون كەپىلدىكتەردى ءوز ماڭىزىن جويدى دەۋ تۇبىرىمەن قاتە.
قايتا، ىسكەر الەمدەگى ادامدىق قارىم- قاتىناس قاساڭدىنعان تۇستا وزىنشە باعالى، ءماندى بولا ءتۇسىپ وتىر. گ. كەسسون كەڭەستەرى كوپشىلىككە تۇسىنىكتى تىلمەن جازىلعان، قورىتىلعان، سۇزگىدەن وتكەن، بيزنەستى جەكە سالا بويىنشا ەمەس، تۇتاس تۇسىندىرە العان. بۇل - ىسكەر، ومىرلىك تاجىريبەنىڭ قىسقا، نۇسقا، ناقتى فورمۋلاسى.
گ. كەسسون ەڭبەكتەرى - ادامدارىنىڭ پسيحولوگياسىن نازىك تۇسىندىرۋمەن ەرەكشەلەنەدى. ول ىسكەر قاتىناستاردىڭ مىنەز - قۇلىققا ءتان تۇستارىن تاڭ قالارلىقتاي ءدال، تولىق، ادەمى بەرەدى. سوندىقتان، گەربەرت كەسسوندى ەلىمىزدە اتى ءمالىم دەيل كارنەگيمەن تەڭەۋگە بولار. گ. كەسسون دەگەنىمىز - بيزنەسكە قولدانىلعان د. كارنەگي.
گ. كەسسون - بيزنەستىڭ ءتىسقاقتى مامانى، پسيحولوگ بولۋىمەن بىرگە، عاجاپ ستيليست. ءسوزدى شىرايلى ويناتا بىلەدى. ويىن جەتكىزۋ فورماسى - افوريزمدەي، ءازىل- قالجىڭ دا ارالاستىرا الۋى - پىكىرىن وقىعاندا پايدالى جانە وتە اسەرلى ەتەدى.
گ. كەسسون كەڭەستەرى كاسىپكەرلەر ءۇشىن دە، بيزنەس ماڭايىندا جۇرگەن مامان ەمەستەر ءۇشىن دە بىردەي پايدالى. اسىرەسە، ونىڭ كەپىلدىكتەرى جاڭا باستاپ جۇرگەن، ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كۇننەن كۇنگە مولايىپ كەلە جاتقان سارىاۋىز بيزنەسمەندەر ءۇشىن وتە قاجەت.
تاعدىردىڭ تالقىسىنان دا، كەلەشەكتىڭ بەيمالىمدىلىگىنەن دە قورىقپاي، تاۋەكەلگە بەلبايلاپ ءوز ءىسىن باستاعان، بالاپان بيزنەسمەندەر، جۇمىستارىڭ ءساتتى بولسىن، جەمىستەرىڭ ءتاتتى بولسىن!
گەربەرت ن. كەسسوننىڭ كىرىسپە ءسوزى
بۇل كىپات - قاۋىپتى، وتكىر قۇرالداي. بۇل بالالارعا نەمەسە السىزدەرگە ارنالماعان. ونى تەز قاراپ شىعۋعا، اسىعىس تانىسۋعا بولمايدى. ونى جۇيەلى ىنتامەن ۇيرەنىپ، تولىق ءتۇسىنىپ الۋ كەرەك. ءاسىلى، بۇل دوستار ءۇشىن جازىلعان كىتاپ. سىرتتان ەنگىسى كەلگەندەر تاۋەكەلگە بەل بايلاسىن، قورقىنىشىن جەڭسىن.
«ەرەجەلەردى جازعاندا اقشا جاساۋ عانا ەمەس، ونى ىسكە قوسا ءبىلۋ ونەرىنە وتە جوعارى ىسكەر كومەك كورسەتۋ ماقساتىن كوزدەدىم. بۇل - عاجاپ كىتاپ ەكەنىنە كوزىڭىز جەتەدى. ءبىر دە كىتاپحانادان بۇعان ۇقساس كىتاپ تاپپايسىز. بۇل كىتاپ - بيرجالىق قورمەن بايلانىستى جيىرما جىلدىق قىزمەتتىڭ قورتىندىسى. مەنىڭ عانا ەمەس، مەنەن گورى اقىلدىلاردان بىلگەن تاجىريبەم دە بار. ولار مەكتەپ وقۋلىعىنان الىنعان جوق. ادەبي ءھام عىلىمي الەمنەن تىس ومىرلىك تاجىريبەدەن الىنعان.
قاتارداعى كىتاپ شولۋشى بۇعان ادەبي قۇنى جوق، ءوزى ۇيرەنگەن قارجىگەردىڭ جەكە كۇندەلىگى دەپ قارار. ءبىراق، اقيقات مىنادا: ءبىز قارجى جۇمساۋدا قاتەنى كوپ جاسايتىنىمىز سونشا، ەشكىم دە ءوزىن بۇل سالانىڭ ءىرى بىلگىرىمىن دەپ ايتا الماس ەدى.
ابسوليۋت اقيقات، ابسوليۋت سەنىمدىلىك ومىردە بولمايدى. اركىم ءوز ءىسىن جۇرگىزەم دەپ رەتسىز شىرايلانىپ ءجۇرىپ جاتىر. اكەلەر ۇلدارىن باسقارا بىلمەيدى. ءار جاڭا ۇرپاق سول باياعى، باياعى ەسكى قاتەلىكتەردى قايتالاۋعا ءماجبۇر.
قارجىدا «اكسيمو» - ماتەماتيكا مەن بيزنەستەگىدەن - كەمشىندەۋ. دەسەك تە ادىستەر بار، مەن ون ەكىسىن ۇسىنىپ وتىرمىن، بۇل - اقشا جاساي العان، ەندى ونى جوعالتقىسى كەلمەيتىن ادامدارعا ارنالعان.
زەرتتەۋلەر، 100 بيزنەسمەننىڭ 4 ى عانا باي بولىپ، ءوز اقشاسىن ساقتاي الاتىنىن كورسەتەدى. كوپشىلىگى اقشا جاسايدى جانە ونى قۇرىتىپ الادى. 35 جاستا 100 ادامنىڭ 20 سى بايشىكەشتەۋ دارەجەگە جەتەدى دە، سوڭىرا ءار ءتۇرلى جاعدايدا اقشاسىنان ايىرىلىپ كەدەيلەنىپ كەتەدى. ورتاشا بيزنەسمەن 50 جاسقا دەيىن ءوز اقشاسىن جاسايدى، سونسوڭ ونى قۇرتىپ الادى. نەگە بۇلاي بولادى؟ بۇل - ونىڭ بيزنەستى، ياعني اقشا جاساۋدى ۇيرەنىپ، ال قارجىنى ياعني، اقشانى ساقتاۋ ونەرىن ۇيرەنە الماعاندىعىنان ەمەس پە ەكەن؟
سوندىقتان تومەندەگى تارۋلاردان قارجىلارىڭىز تۋرالى مالىمەت الۋمەن قاتار ءوز اقشاڭىزدى ساقتاۋدان باستاپ ىسكە قوسۋدىڭ ناقتى ءدال جۇيەسىن تاباسىز، جۇيە كومەگىمەن ءسىز اقشاڭىزدى وزىڭىزگە قىزمەت ەتكىزۋدىڭ جانە سىزگە جاڭا اقشا اكەلدىرۋدىڭ ادىستەرىن ۇيرەنەسىز.
مەن سىزگە شاش-ەتەكتەن پايدا تاباسىز دەي المايمىن جانە پايدا قۋۋعا دا كەڭەس بەرمەس ەم. وسى جۇيە جاردەمىمەن مەن 1922 -جىلى 18 پروتسەنت تازا پايدا الدىم. بۇل مەنىڭ جۇيەمنىڭ نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق ەكەنىنىڭ دالەلى.
قورىتا كەلە، بۇل كىتاپتى كىم كورىنگەنگە ۇسىنا بەرمەۋگە جانە كىتاپحانادا كومىپ تاستاماۋعا كەڭەس قوسامىن.
بۇل كىتاپ ارقىلى مول، جىگەر-كۇشى مىقتى، العان ءبىلىمدى ءتيىستى دارەجەسىندە جۇمساي الاتىن تياناقتى تاڭداۋلىلار ءۇشىن عانا جازىلعان.
1-ەرەجە. بىلەتىن زاتىڭدى عانا ساتىپ ال.
وسى قىسقا، قاراپايىم بەس سوزدەن تۇراتىن ەرەجە ورىندالسا، قارجى الەمىندەگى شىعىننىڭ تورتتەن ءبىرى بولماس ەدى. وسى جولدى وقىپ وتىرعان ءاربىر بيزنەسمەن بۇرىن ۇلكەن شىعىنعا ۇشىراعان بولسا، وسى ءبىرىنشى تالاپتى (بىلەتىن زاتىڭدى عانا ساتىپ ال) ورىنداماعاندىقتان ۇشىراعان. وسىعان قاراماستان، تاڭقالارلىعى، ءاربىر بيزنەسمەن، اقشاسىن ىسكە جۇمساردا، نە بولسا سونى ساتىپ الادى. ەشتەڭەگە قاراماستان، ءوزى تۇسىنبەيتىن نارسەنى بارىنشا جانە ولەرمەندەنە مولىنان الادى.
قارجىلى ىسكە ارالاسقان جاڭا ادام مول پايدا تاپقىسى كەلەدى. ول 6 نە 7 پروتسەنت پايدانى مەنسىنبەيدى. ول 15 پروتسەنت العىسى كەلەدى. 20 پروتسەنت تۋرالى قۇلاعى شالعان. ول بىردەن ايدى اسپاننان شىعارعىسى كەلەدى. ءوز ۇيىندە وتىرىپ ايدى الىپ، شىڭعا شىعۋعا مۇمكىن بولماعان سوڭ، ول ءوز اقشاسىن وزىنەن 10000 شاقىرىم جەردەگى مەنشىككە جۇمسايدى. قىسقاسى، ءاربىر اقشا جۇمساۋشى- ديلەتانت از با، كوپ پە، ساعىم قۋعان ادامعا ۇقسايدى. ءتىپتى ەڭ پىسىق ساۋداگەر نە كاسىپورىن مەنەدجەرىنىڭ ءوزى العاشقى 100 فۋنتىن الاياقتىڭ ارباۋىنا ءتۇسىپ، بولماعىر قاعازدارعا جۇمساپ ارانداپ قالادى.
ول ءوزى بىلمەگەن نارسەنى ساتىپ الادى. ول ءبىلىم ەمەس ناداندىقتىڭ جاردەمىمەن ساتىپ الادى. جانە ءوز اقىماقتىعى ءۇشىن تولىق تولەدى. مەن ون ەكى ەرەجەدە اشى شىندىقتى ايتقىم كەلەدى. سوندىقتان، ساۋدا، كوممەرتسيا الەمىنەن گورى قارجى الەمىندە ادالدىق از بولاتىنىن مويىنداۋىم كەرەك. قارجى الەمىنىڭ شىڭىندا قوعامنىڭ ەڭ سەنىمدى، ەڭ ىسكەر ادامدارى وتىر. بۇكىل ەلدەردە سولاي. ال، قارجى الەمىنىڭ تۇڭعيىعىندا مۇلدەم ارسىز الاياقتاردىڭ تۇتتاي جالاڭاش توبى ءجۇر. ولاردىڭ كوپشىلىگى زاڭدى بۇزبايدى، شىركەۋگە بارادى، ت. ب. ءبىراق، ولار ەسىك بۇزۋشى، توناۋشى، قالتاقاعار ۇرىلاردىڭ ءبارىن قوسقاندىعىنان كوپ ءقاۋىپ اكەلەدى.
ەگەر ساۋداگەر ەسكى كويلەكتى الداپ ساتسا، سوتقا اپارىپ، ايىپ تولەتەسىڭ. ال قارجىگەر جىل بويى باسقانىڭ قارىزىن سىزگە مايلاپ وتكىزىپ، زاڭنىڭ الدىن وراپ كەتەدى.
قارجى الەمىندە ەستىگەنگە سەنۋگە بولمايدى. دەكارت فيلوسوفياسىنا سۇيەن. بارىنە كۇدىكپەن قارا. ون جاعدايدىڭ توعىزىنا ساتىپ الۋ تۋرالى كەڭەس - ساتۋشىدان، ال ساتۋ تۋرالى - الۋشىدان شىعادى. سوندىقتان، قارجى الەمىندە بەكەر جۇرگەن ادام جوق. اركىمنىڭ وزىندىك حارام ماقساتى بار. اركىم باعانى كوتەرگىسى نەمەسە تومەندەتكىسى كەلەدى. بۇل جاعدايدا ادامزاتتىڭ اق- قاراسىن ايىرىپ وتىرعان پەرىشتە دە ەسەبىنەن جاڭىلادى.
...حابارلاندىرۋلارعا كوپ ادام سەنەدى. ءبىراق، حابارداعى سوزدەن گورى، جاريالاعانداردىڭ سوزىنە سەن. ەسىڭە الشى، باسپاحانا ەشبىر ساۋال بەرمەي ءبارىن باسا بەرۋگە دايىن. كوپتەگەن گازەت جانە جۋرنالدار دا سولاي جاساۋدا. اۋىزشا ايتىلعان جانە تاسقا باسىلعان وتىرىكتىڭ ايىرماشىلىعى سوڭعىسىنىڭ ادەمىلىگىندە عانا.
بىلەتىن زاتىڭدى عانا ساتىپ ال. ەگەر سەن ساۋداگەر بولساڭ اقشاڭدى ساعان تاۋار ساتاتىن ەڭ جاقسى كومپانياعا عانا قوس. ەگەر تەمىرجولشى بولساڭ، ءىسىن اقىلمەن جۇرگىزىپ جاتقان جەرگە قوس. ەگەر قۇرىلىسشى بولساڭ، جەر ساتىپ ال. ساياحاتشى بولساڭ، كەمەدەن ەرتەرەك ورىن ال. ساۋدا مەن كوممەرتسيا ءيىسى مۇرنىڭا بارمايتىن زيالى بولساڭ مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار ساتىپ ال. قاسىڭداعى بيزنەسپەن اينالىس. اقشاڭدى ءوز قالاڭداعى زاتقا جۇمسا. قولمەن ۇستاپ، كوزبەن كورىپ ساتىپ ال. الىستاعى القاپتىڭ ءبارى كوگىلدىر. ءوزىڭنىڭ مول اقشاڭدى سول كوگەرگەنگە جۇمساساڭ سەن ەكى ەسە اقىماقسىڭ. اۋەلى ءوزىڭ تۇراتىن ءۇيدى ساتىپ ال. سودان كەيىن كورشى ءۇيدى ساتىپ ال. ءۇي يەسى بولىپ جيعان تاجريبەڭ سەنى ساعىمعا الدانۋدان قۇتقارادى.
ەگەر مۇمكىن بولسا، ءوزىڭ بىلەتىن بيزنەسكە اقشا جۇمسا. ءوزىڭ بىلەتىن ءىس - سەنى ەشكىم وڭايلىقپەن الداي المايتىن ءىس. اقشاڭدى جۇمساردا اڭعال بولما. اقكوڭىل سەنگىش بولما. كوزسىز بولۋ ءقاۋىپتى. قارجى الەمىندە ودان بەتەر ءقاۋىپتى. ءوزىڭ بىلەتىن بيزنەس - ءوز اقشاڭمەن ءوزىڭ اينالىسۋ دەگەن ءسوز.
قارجى سالاسىندا قىزۋقاندى ويىن كوپ، كىم وزارى بەلگىسىز بايگەدەي. سونىمەن، مەن قارجى قىزمەتىندە ءوز اقشا ساقتاۋ ونەرى جانە سول ونەر ارقىلى جاڭا اقشا تابۋ دەپ انىقتاما بەرەر ەم. العاشقى ەرەجە - بىرەۋدىڭ ايتقانىمەن ەمەس، ءوزىڭ بىلەتىنمەن اينالىسۋ.
ادامدا اقشا پايدا بولسا، وعان كوپ كىسى شىنىن ايتپايتىن بولادى. ادام اقشالى بولدى دەگەنشە، كىم كورىنگەن سول اقشانى قۇرتۋعا بار كۇشىن سالادى. ءار ادامنىڭ اقشاسى ءقاۋىپتى جاعدايدا. سوندىقتان اقشانى تابۋدان، ساقتاۋ قيىنىراق. سوندىقتان، ءبىرىنشى ەرەجە بايقامپاز بول. بىلەتىن زاتىڭدى عانا ساتىپ ال.
2 - ەرەجە زورلىقپەن ساتىپ الۋشى بولما.
بۇل ەرەجە بيزنەستە دە، قارجى قىزمەتىندە دە جاقسى ناتيجە بەرەدى. ماعىناسى مىناۋ - ايتەۋىر اقشاسى بار كىمسانا - ءاربىر ادام مىندەتتى تۇردە مىنا ءپرينتسيپتى ۇستانسىن: اقشاڭدى شاشپا، قارىز بەرمە جانە زورلىقپەن جۇمساما. الەمدە اداسقاندار، قالتاسى تەسىك تۋىسقاندار، جىلاۋىق سۇرامساقتاردىڭ كوپتىگى سونشا، اقشالى ادام تاسقامالداي بولماعى ءلازىم. وقىستان ءتۇسىپ قالما. بارلىق ۋاقىتتا ساق بول. باسقانىڭ اقشاسىن سۇراي-سۇراي كۇن كورۋگە داعدىلانعان بارشا ارامتاماقتاردان ءوزىڭدى قورعاي ءبىل.
بىرەۋ سەنەن قارىز سۇراسا جاۋابىڭدى ۇنەمى ەرتەڭگە قالدىر - بۇل ەرەجە سەنى كوپ اقشا جوعالتۋدان ساقتايدى. الەمدە كىم بولسىن نەگە بولسىن سەندىرۋگە شەبەر ادامدار كوپ، بارىن ساقتاۋ ءار ادامعا وڭاي تۇسپەيدى. قارجى الەمىندە قورعانۋدان شابۋىل مىقتى. مەن بۇل كىتاپتى قورعانۋ ونەرىن العاش رەت جاساۋ ءۇشىن جازدىم. قارجى الەمىندە اقشاڭدى ۇرماي- سوقپاي الىپ قوياتىن قۋ الاياقتار بىجىناپ ءجۇر. اتاقتى افەريست بوتتوملەي، ونداعان توناۋشىدان دا كوپ اقشانى حالىقتان الداپ العان كورىنەدى. وسى ادام انگليادا ءبىزدى جيىرما جىل بويى مۇرنىمىزدان سۇيرەپ الداپ ءجۇردى دەگەنگە سەنگىم دە كەلمەيدى، ءبىراق فاكت وسىنداي. بوتتوملەي جارىقتىق تۇرمەگە جيىرما ءبىر جىل كەشىگىپ ءتۇستى عوي.
ءار قالادا بوستاندىقتا جۇرگەن كىشكەنتاي بوتتوملەيلەر بارشىلىق. ولار تۇرمەدە ەمەس، تۇسە دە قويمايدى. ولار ماڭداي تەرمەن اقشا تاپپايدى، سىزدەن سۇلىكتەي سورىپ الادى. ولار عاجاپ جوبالار جاساپ ەسىڭدى ەكەۋ، ءتۇسىڭدى تورتەۋ قىپ «ميلليون، ميلليون!» دەپ ايقاي سالادى. ادامدار الدانادى. اي وتپەي الاياقتار - اقشا، ادامدار - جوبالار عانا الادى.
ادامدى اڭعالدىقتان ساقتايتىن زاڭ جوق. قارجى الەمىندەگى ارسىزدىقتا شەك جوق. قالىڭ ورماندا ۋلى ءبۇيى شاققان اعاشتاردىڭ السىرەپ ولگەنىندەي، ادامنىڭ ءبۇيىسى شاققان قۋاتتى بيزنەسمەننىڭ ءوزى قۇريدى. قارجى الەمىنە ەندىڭ بە، ءوزىڭدى-ءوزىڭ قورعاۋ ونەرىن ۇيرەن. سەن زورلىق، قىسىم سەزگەننەن-اق، وزىڭە-ءوزىڭ سالقىنقاندى تۇردە: «ال مەن نە الام؟ قالاي الامىن؟ دەپ سۇراۋىڭ قاجەت. ءوزىڭ قىزىققان نارسە - ۇيالاتىن زات ەمەس. ءوز پايداڭ، مىنە، نەگىزگى قازىنا ، بايلىق وسى. كەرەك دەسەڭىز، بۇل جالپى وركەنيەت ءزاۋلىمىن ۇستاپ تۇرعان ۇستىننىڭ ءبىرى. اڭقاۋدى الداپ سەندىرۋ فيلوسوفياسى - سۇرامساقتاردىڭ ونەرى، مۇنى ۇرىلار دا ءجيى قولدانادى. ادالدىق دەگەنىمىز - ءوزىڭ اقشا تابۋ، ونى قورعاۋ جانە ءوز قالاۋىڭشا جۇمساۋ. اقىماقتار مولايسا ۇرى كوبەيەدى. مويسەي «ۇرلىق قىلما» دەيدى. بۇل زاڭنىڭ جارتىسى عانا. ول بۇل وسيەتىن «سەن ۇرلاتىپ الماۋىڭ كەرەك» دەگەن سوزبەن تولىقتىرۋى قاجەت ەدى.
ادامعا مەنشىك بىتكەننەن اسەرشىلىكتى قويۋى كەرەك. ول باسىن تازا ۇستاعانى ءجون. ول بارلىق ۋاقىتتا ۇيىنە كەلىپ، ايەلىمەن اقىلداسقانى دۇرىس. اقشا ماسەلەسىندە ەركەككە قاراعاندا ايەلدەر ايتەۋىر كۇدىكشىلدەۋ كەلەدى. سەنە بەرمەيدى. اسپانداعى تىرنادان قولداعى تورعايدى ارتىق سانايدى. ايەلدەر اقشا تابۋعا دا يكەمدى ءھام اقشا ساقتاۋى دا سەنىمدى. ەركەك - تاعدىر ويىننىڭ قىزبالاۋ قاتىسۋشىسى، ال ايەل - جۇلدە الۋشىسى. سول سەبەپتى، اقشا جۇمساردا ءاربىر ەركەك ايەلى نەمەسە اناسىنىڭ اقىلىن العانى دۇرىس.
باسقا ادامعا ونىڭ جاعدايىنا جاۋاپ تابا الماعاندىقتان ءوز اقشاڭدى بەرۋدىڭ رەتى جوق. ونىڭ قىسىمىنا، زورلىعىنا، قىزمەتىمەن، مىسىمەن باسىم تۇرسا دا شىداپ - اقشا بەرمەۋىڭ كەرەك. بەلگىلى بروكەر كومپانياسىنىڭ مۇشەسى بولماي تۇرىپ، تاۋەكەلمەن اقشا جۇمساۋ - اقماقتىق. تاۋەكەل باعاسىن بروكەر بىلگەنمەن، سەن بىلمەيسىڭ: بىرەۋ جۇگىرىپ كەلىپ: «بول! تەز! باس اۆتوسترادانى ساتىپ الايىق» دەسە، سالقىن عانا «ءوزىڭ ساتىپ الا عوي» دەي سال. ساعان جوسپارى مول، قالتاسى تەسىك ادام كەلىپ: «اسىعۋ كەرەك. بول!» دەسە، بەيتاراپ قالا تۇرىپ: ۇستەلدەگى: «مەندە بار نارسەنى وزىمدە ساقتايمىن» دەگەن ۇراندى كورسەت. ساعان تۇتاس تەمىرجولدى ءبىر ءتۇيىر ىرىمشىككە ساتىپ الۋدى ۇسىنسا ىرىمشىگىڭدى بەرمەگەنىڭ دۇرىس. بارلىق كەزدە سەنىڭ اقشاڭدى جۇمساردا «قازىر نەمەسە ەشقاشان» دەسە، «ەشقاشان» دەپ جاۋاپ بەر. قارجى جۇمساردا اسىقتىرا، جەدەلدەتكەننەن كۇدىكتەنە بەر - اسىعىستىق سەبەبىن تاپقانشا تىنبا.
بول، بولدىڭ استىنا العاندا تۇك تە بەرمە. ەرتەڭگە قالدىرۋ ارقىلى التىنداي مۇمكىندىگىڭدى ءبىر رەت جىبەرىپ الساڭ دا، باسقا جاعدايدىڭ، كەزدىڭ بارىنە ءوز اقشاڭدى ساقتايسىڭ. ءوز ىسىڭە ءوزىڭ اقشا جۇمساپ ءوز ويىنىڭدى ويناعاندا جىلدام بول، اقشاڭنان ايىرىلۋ تۋرالى ءسوز بولعاندا جىلدام بول، اقشاڭنان ايىرىلۋ تۋرالى ءسوز بولعاندا ءزىلابان بولىپ قال. ايتپەسە، ءبىر جىل جيناعانىڭدى ءبىر مينۋتتە جوعالتۋىڭ مۇمكىن. ەشقاشان زورلىقپەن زات ساتىپ الما، قارىز بەرمە جانە اقشاڭدى جۇمساما.
3-ەرەجە. جوسپارمەن ەمەس، مەنشىكپەن ساۋدا جاسا.
قارجى الەمىندە ءبارى ساۋدالاسادى. ءبارى - تاۋەكەلشىل. ءار كاللادا ءبىر قيال، سونى ورىنداۋدا، نە ۇتىلاسىڭ، نە ۇتاسىڭ. قارجى قىزمەتى جۇمساۋ مەن ساۋدالاسۋدان تۇرادى. ەڭ اقىلدى بانكير مۇنىڭ باس- اياعىن ايىرىپ بەرە المايدى. ساقتىق پەن تاۋەكەل دە سولاي ءبىر- بىرىمەن اجىراماستاي بوتابىجىرىقتانعان. بيزنەستىڭ باستاۋشىلارىنىڭ ءبارى تاۋەكەلگە بەلبايلاۋى شارت. بولاشاقتى ساۋداعا ساپ، جورامالدايدى. ولار ويلانباي جۇمىس ىستۋگە ابسوليۋت ەرەجە جوق. ءبارى قاۋىپتى. ءبىراق ەڭ قاۋىپتى جاڭىلىسۋدان ساقتايتىن بىرنەشە كەپىلدەمە بەرۋگە بولادى. ونىڭ ءبىرى.
«جوسپارمەن ەمەس، مەنشىكپەن ساۋدا جاسا» دەپ كەلەدى. ەگەر سەن، «مەنشىك پەن جوسپاردىڭ ايىرماسى نەدە؟» دەپ سۇراساڭ، بۇل سەنىڭ قارجى جۇمساي المايتىنىڭدى كورسەتەدى. مەنشىك دەگەن - قولدا بارىڭ. قاجەتىڭدە ونى ءبىر- ەكى اپتادا ساتۋعا بولادى. ال جوسپار - قيال، يدەيا. ادامزات تابيعاتىنان جوسپار قۇمار. ويتكەنى، كەزكەلگەن جوسپار قاتەسىز، جەتىلگەن بوپ كورىنەدى.
ونىڭ جۇزەگە اسپاۋى مۇمكىن ەمەستەي. سانانى ۋلايدى. جوسپار ويىڭدى شىعىننان الىس الىپ كەتەدى. جوسپار - ءۇمىت، وپتيميزم، قالاۋ. ونىڭ شىندىققا، قيىندىققا، شىعىنعا ەش قاتىسى جوق. جوسپار ادامدارعا سەنگىسى كەلەتىن نارسەنى ايتادى، سەنۋگە ءتيىستى نارسەنى ايتپايدى. سوندىقتان جوسپار كەڭ تارالعان. سوندىقتان جوسپارعا الدانۋ تاريحي جالعاسا بەرەدى. ءار ۇرپاق شىعىنعا وتىرا بەرەدى. مەن جوسپار زاڭسىز دەمەكشى ەمەسپىن.
اعىلشىن بانكى، گۋدزون ءمۇيىزى كومپانياسى، اتاقتى فيرمالار (ەكى ءجۇز جىلداي جاساپ كەلە جاتقان) جوسپاردان تۋعان. مەنىڭ ايتپاعىم، جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ - قالتالىنىڭ ءىسى. مۇمكىنشىلىگى شەكتەۋلى، تاجىريبەسى كەمشىل ادامدارعا بۇل قولايسىز. جاڭىلىسۋىڭ اقيقات. مىسالى، 50 جوسپاردىڭ بىرەۋى عانا ءساتتى بولادى. جاڭا جوسپارمەن اينالىسۋ - بايدىڭ ءىسى. ءار ادام جوسپارعا ءوز اقشاسىنىڭ 20 پروتسەنتىن جۇمساسىن. جوسپار - جاقسى، ناشار، ورتاشا بولادى، بىردەن ايىرۋ قيىن. اقىلدىلار جاڭىلىسىپ، الاياقتار ءىرى كاسىپورىن قۇرىپ، ادالدار كۇيىپ، الداۋشىلار تۇراقتى بيزنەسمەن بولىپ تا جاتادى بۇل ومىردە...
قولىنان كەلسە، اقشاڭنان ايىرىلمايىن دەسەڭ، جوسپاردان اۋلاق بول، مەنشىك يەلەن. مەنشىك ازايار، ءبىراق جويىلمايدى. جوسپار اۋاعا اينالىپ كەتۋى مۇمكىن. مەشىكتى بولجاپ، ادىستەپ ساتا ءبىلۋ ارقىلى اقشا تابۋ كوزىنە اينالدىرۋعا بولادى. جوسپارىڭ كوبەيسە جۇمىسىڭ جۇرمەيدى. دۇرىس كوممەرتسيالىق كاسىپورىن - پيراميدا ىسپەتتەس، تابانى نىق.
كەرىسىنشە پيراميدادان ساقتانىڭىز، اۋىپ كەتەدى. مۇنداي كاسىپورىندا جوسپار وتە كوپ بولادى. جوسپاردىڭ ىسكە اسۋى ادامداردىڭ ىسكەرلىگى مەن ادالدىعىنا بايلانىستى. اقىلدى ادام جوسپارعا سۇيەنسىن. قينالا باستاسا مەنشىككە كوشسىن. بۇل كەڭەس جۇزدەگەن ادامداردى قۇرىپ كەتۋدەن ساقتاپ قالدى.
تورعايلار بيىك ۇشپاۋى، قىران بولۋعا تىرىسپاۋى قاجەت. اۋەلى ءوزىن سىناپ، قىران الدە تورعاي ەكەنىن ناقتى انىقتاعانى دۇرىس. قارجى الەمىندە ساقتانۋدىڭ دا، باتىلدىقتىڭ دا ءوز مەزەتى بار. ءبىراق، ءبىرىنشى وسيەت. جوسپاردى تۇگەل ءبىلىپ ال، مەنشىكتى يەلەن، ءوزىڭدى زەرتتە. ءجۇرۋدى ۇيرەنبەي جاتىپ ەشكىم جۇگىرە جونەلمەيدى عوي. بوس ءسوزدىڭ باتپاعىنا باتىپ قالما. مەنشىكپەن جۇمىس ىستەي العان ادام بوس سوزگە، ۋادەگە الدانبايدى. ۇيلەر، جەر، جابدىق دەگەننىڭ نە ەكەنىن بىلگەن ادام ساعىم قۋمايدى. ال جوسپار جاي نارسە. ول - تاجىريبەسىز ادامنىڭ اقشاسىن قۇرتۋ عانا.
4-ەرەجە قايتا ساتۋعا بولاتىندى عانا ساتىپ ال.
ساتۋعا بولماسقا اۋرەلەنبە - ءتورتىنشى ەرەجە وسىنداي. مۇنىڭ ماڭىزىن بەلگىلى بيزنەسمەننىڭ ءبارى ايتادى. مۇنى ۇمىتقان تالاي بيزنەسمەن ىڭعايسىز جاعدايعا تاپ بولعان. وسى سەبەپتەن مىڭداعان ادام جيعان اقشاسىن جوعالتقان. باي بولعانىڭشا، اقشاڭ قۇرىسا اشىنبايتىن بولعانىڭشا نارسەنى وزىڭە ۇناعانى ءۇشىن الۋدان تىيىل. ءار ساتىپ الۋشى، اۋەلگىدە، وسىلاي قاتەلەسەدى. ءوزى اۋەس تاۋاردى عانا ساتىپ الىپ باسقاعا تۇككە قاجەتسىزىن ءبىر- اق ءبىلىپ وكىنىسەدى. ول تاۋار سورەدە ءشىريدى. مىڭداعان ادامدار جەر نەمەسە ۇيلەر ساتىپ العاندا وسى قاتەلىكتى جاسايدى. ولار شەتتەن جەر الىپ، ءۇي سالادى. بەس جىل وتكەن سوڭ ءۇيدى ساتپاقشى بولعاندا ەشكىمگە كەرەكسىزىن ءبىر- اق بىلەدى. قۇنى دا جوق، تەگىن بەرە المايدى، جىلدار كۇتەدى نە ءبىر اقىماقتى الداۋعا تۋرا كەلەدى. سميت 10000 عا ءۇي سالىپ، 800 گە ساتقان. قايتا ساتۋعا بولمايتىن ءۇي سالعان سميت ءتورتىنشى ەرەجەنى ۇمىتىپ كەتتى.
...مۇنداي مىسالدار مىڭ عوي. ءتىپتى ءار ادام كەي- كەيدە قايتا ساتۋعا بولمايتىن نارسەگە اقشا جۇمساپ قاتەلەسىپ جۇرەدى.
ساتىپ الاردا مىنانى ۇمىتپاۋ كەرەك.
الاتىن زاتىڭا كوزقاراسىڭدى وزگەرت. سەن بۇگىن ساتىپ الماقشى ءۇي، ەرتەڭ ساعان نە ايەلىڭە ۇناماي قالۋى مۇمكىن.
ساتىلىم باعاسىن سۇرانىس بەلگىلەيدى - قۇنىنا نە باعالىعىنا بايلانىستى ەمەس. باعا - ساعان ۇسىنعان سان عانا. وتكەن ايدا، اەرودرومدى 380 فۋنتقا، پوچتا ماركاسىن 1000-عا ساتقانىن كوردىم.
ءوز اشۋ- ىزاڭدى باسۋ ءۇشىن اقشا شاشپا. ءوزىڭدى جۇباتۋ ءۇشىن ساتىپ الما، ودان دا اقشاڭدى جەلگە شاش.
مەنشىك قانشالىقتى ەرەكشە، ءسۇدىنى بولەك بولعان سايىن الۋشى تابىلمايدى. ساتقاندا شىعىنىڭ كوبەيەدى. زات نەعۇرلىم قاراپايىم بولسا - الۋشى دا سونشا كوپ.
قاراپايىم حالىق قاراپايىم زاتتى الادى، ال الەمدەگى وننىڭ توعىزى - قاراپايىم ادام. بۇل - ۇلى شىندىقتى كوپ كىسى ءتۇبى لايىم ۇمىتىپ كەتكەن. قارجى جۇمساۋ كوزىمەن قاراساق، تاۋارىڭ اقشاعا ۇقساس بولسىن. مىسالى اكتسيا ساتىپ الۋ. اقشانىڭ ارداقتىلىعى - ونىڭ اركىمگە كەرەكتىگىندە. اقشانى قاشان بولسىن تاۋارعا ايىرباستاۋعا بولادى.
قۇننىڭ بولىنبەس بولشەگى - زاتتىڭ ساتىلا الۋى. بۇل اقيقات ساتقاندا اقشا جاساۋعا، ساتىپ العاندا - اقشاڭدى ساقتاۋعا جاردەمدەسەدى. تەز ساتىلمايتىن مەنشىككە اقشاڭدى جۇمساپ قور قىلما. ءتورتىنشى ەرەجەنىڭ ءۇش فاكتورى بار -
ەڭ ماڭىزدىسى زات بەدەلى (پرەستيج)، سودان سوڭ. ماشھۇرلىگى، ەڭ قىمباتقا تۇسەتىنى - مالىمسىزدىگى (ەشكىم بىلمەيتىن نارسەگە سۇرانىس جوق). ءىسىڭ بىردەن قاجەتىندە شىعىنسىز، تەز اقشا جاساي الاتىن جاعدايدا بولسىن. بۇل - يدەال، ازىمىزدىڭ عانا قولىمىز جەتەدى. بۇعان جاقىنداعان سايىن شىعىنعا وتىرىپ قالۋدىن الىستاي بەرەسىڭ. بيزنەس، پروتسەسس رەتىندە الساق، تاۋاردى اقشاعا جانە اقشانى تاۋارعا ايىرباستاۋ عوي. تاۋار - اقشا - تاۋار - اقشا - مىنە، ەگەر ءار اينالىمدا پايدا ءتۇسىپ وتىرسا، بيزنەس دەگەن وسى. پايىدا جوق جەر - بيزنەس ەمەس - قۇرۋ.
زات ساتىپ الاردا بىلاي دە: «باعاسىن كوتەرسەم جۇرت مۇنى الار ما ەكەن؟ « قاجەت دەپ تاپساڭ باتىل ساتىپ الا بەر. ەرەجە ومىردە قالاي جۇزەگە اسىپ جاتقانىن كورگىڭ كەلسە بازارعا بار دا باعالاردىڭ وزگەرىسىنە قارا. ۇستەل ساتىلۋدا دەيىك. اكىمگە كەرەك. ون ەكى ادام ساۋدالاسۋدا. ۇستەل 9,1 فۋنتقا ساتىلدى. شىن باعاسى - 8 فۋنت ەدى. ەرەكشە فورمالى تەمىر جاقتاۋى بار ۇلكەن اينا ساتىلۋدا دەيىك. ول ەشكىمگە كەرەكسىز. كوپشىلىك كۇلدى. ساتۋشى العىسى كەلمەگەن بىرەۋگە زورلاپ ازەر وتكىزدى. ءبىر كەزدە ول 40 فۋنت تۇراتىن ەدى- اۋ.
سونىمەن مەنشىك قۇندىلىعى - ونىڭ وتىمدىلىگىنە بايلانىستى. اقشاڭ تاسىپ بارا جاتسا، تەز، شىعىنسىز قايتا ساتۋعا بولاتىن نارسەنى ساتىپ ال.
5-ەرەجە ءوز پايداڭنان ايىرىلما
«اتتەڭ مىنانى كەزىندە ساتپاعانىم-اي» دەگەن وكىنىشتى ءجيى ەستىپ ءجۇرمىز. ءوزىڭ دە ايتقان بولارسىڭ.
ازعانا اقىلدى ادامدار ساتۋعا بولاتىن كەزدە ءبارىن ساتادى. كوپشىلىك اقىماقتار نە بولسا سونى ساتىپ الادى. كوپشىلىك باعا جوعارى كەزدە دە ساتىپ الا بەرەدى. ولار ءبارى ساتىپ الىپ جاتىر عوي دەيدى. ەشتەڭە ساتپاي، الماي قاتىپ قالاتىن ادامدار دا بار. ەگەر ولار اقىلدى بولسا سوڭعى ينەسىنە دەيىن ساتىپ جىبەرىپ، رەتتى تۇسىندا سونىڭ جارتى اقشاسىنا مول زات الار ەدى. مىسالى، 20000 فۋنت تۇراتىن مۇلكى بار بىرەۋ وسى اقشاعا ساتا الار ەدى. رەتتى تۇسىندا 10000-عا سول زاتتى قايتا الىپ، 10000 پايدا تابار ەدى. مەنىڭ ايتپاعىم دا وسى. بيزنەستە باستى نارسە، پروتسەسس ەمەس، پايدا.
بۇل، ەگەر ساتۋشى تاۋارىنان گورى دۇكەنىن ساتقاننان پايدا تاباتىن بولسا، دۇكەنىن ساتسىن دەگەن ءسوز. ەگەر اياقكيىم ءوندىرىسى باسشى اياقكيىمنەن گورى فابريكانى ساتۋدان مول پايدا تاباتىن بولسا فابريكاسىن ساتسىن. ءبىز مەنشىگىمىزگە شەگەلەنىپ قالعانبىز، ايىرىلعىمىز كەلمەيدى. ساتىلمايتىن قاستەرلىدەي كورەمىز. مىسال كەلتىرەيىك. ىسكەر جىگىت لوندوندا كامپيت دۇكەنىن اشتى. 250 فۋنت جۇمسادى. بيزنەس اپتاسىنا 35 فۋنت پايدا كەلتىرەدى. جاقىندا وعان دۇكەنىڭدى 600 فۋنتقا سات دەستى. ول ساتپادى. بۇل قاتەلىگى ەدى. ول كەلىپ تۇرعان پايدادان ايىرىلماۋ كەرەك ەدى. جىلدىق پايداسى - 300 فۋنت. ول دۇكەن ساتقاندا 250 فۋنت پايدا تابار ەدى. قوسىندى پايدا 550 بولار ەدى. قولىندا 600 فۋنت بار ول ۇلكەن دۇكەن ساتىپ الىپ، ون جىلعا جەتەر جەتپەستە بايىپ كەتەر ەدى.
كوپ پايدادان از سالىق، از پايدادان كوپ سالىق تولەنەتىنىن دە ۇمىتپاۋ كەرەك. 250 فۋنت پايدانى كامپيت ساتىپ تابۋ ءۇشىن ونداعان ايلار قاتتى جۇمىس ىستەۋ كەرەك. 20000 الۋشى قولىنان ءوتۋى كەرەك. 25 فۋنت سالىق تولەۋى كەرەك. ال دۇكەندى ساتىپ 250 فۋنت پايدا تابۋ ءۇشىن ونىڭ تۇك تە ىستەۋىنىڭ قاجەتى جوق ەدى - ەكى كۇن قاعازبەن وتىرىپ قول قويسا بولعانى. «ول دۇكەننەن ايىرىلىپ، ارىقاراي نە ىستەرىن ويلانۋى كەرەك بولادى عوي» دەۋىڭىز زاڭدى. مىنە، جۇرتتىڭ نەگە ساتپايتىنىنىڭ جانە نەگە پايدا تاپپايتىنىنىڭ، سەبەبى وسى. ادامدار ويلانۋعا ءتيىس. ون ادامنىڭ توعىزى ويلانىپ بايۋ ورنىنا كوپپەن بىرگە بولماشى اقشاعا ءماز بولىپ اعىسپەن جۇرە بەرەدى. ەگەر ءبىز 1000 جاس جاساساق كوپشىلىگىمىز باي بولار ەك. قارجى تابۋ - تەز اقشا جاساۋ قاجەت، ياعني ولشەپ بەرىلگەن 20-30 -جىلدا ءبىز جاعدايلى بولىپ ۇلگەرۋىمىز كەرەك.
مەنىڭ ءبىر دوسىم: «مەن ۇنەمى اقشا جاسايمىن، ءبىراق جەتپەيدى» دەپ جازدى. بار ماسەلە وسىندا. جەتەتىن اقشا تابۋ ءۇشىن قىسقا جولمەن ءجۇرىپ، پايدا تابۋدىڭ بىردە- ءبىر مۇمكىندىگىن جىبەرمەۋ كەرەك. مەن 20 فۋنتقا سيىر ساتىپ الىپ، جولدا تانىسىم 30 عا بەر دەسە، ال دەيمىن. ۇيگە كوڭىلدى، كۇن ءساتتى بولدى دەپ قايتامىن. تاۋارىن قىمبات باعالاسا بولعانى كوپ ادام كۇدىكتەنەدى. «بىرەۋ باعالاپ جاتسا، وزىمە كەرەك بولار» دەپ ويلايدى. بۇل - قاتە پوزيتسيا. ۋاقىتتى، دەر كەزىندە پايدا جاساۋدى ويلا. ايىنا 100 فۋنت جاساعان، جىلىنا 200 فۋنت جاساعاننان جاقسى.
وسى اقيقاتتى يگەرگەننەن قارجىگەر بولاسىڭ. باعا اۋىتقىپ تۇراقسىزدانىپ تۇرعاندا يكەمدىلىگىنىڭ ارقاسىندا ويلانىپ، جوسپارلاپ، مۇمكىندىك ىزدەستىرىپ پايدا تابۋدى - اقشا جاساۋدى ۇيرەن.
6-ەرەجە. ەسەپشىڭمەن اقىلداس.
(بۇل جەردە بانكير، بۋحگالتەر ماعىناسىندا) . قارجى ورمانىندا قارتا دا، باعدارناما دا جوق. جولدان اداسقان جولاۋشىدايسىڭ. وسى ورماندا ءومىرى ءوتىپ ورمان زاڭىن جاقسى ۇيرەنگەن ادامدار بار. بۇل تۇرعىدان ەڭ سەنىمدىسى - ەسەپشىڭ (بانكيرىڭ). التىنشى ەرەجە كوپ شىعىننان قۇتقارادى. ولار كەزكەلگەن جاعدايدان جول تابادى، كەڭەس بەرەدى. قالتاڭ تولى كەزىندە كومەكشى دە، كەڭەسشى دە كوپ. ورماندا وزدەرى اداسىپ جۇرگەندەر التىن كومبەگە اپارامىز دەسەدى.
ورماننىڭ جۇمباق زاڭى دا وسىندا - جولى بولماعاندار ساعان باي بولۋ جولىن كورسەتكىسى كەلەدى. قالتاڭ بوساعاندا جولباسشى دا، اقىلشى دا تابىلمايدى. سوقا باسىڭ سوپايىپ ءوزىڭ قالاسىڭ. التىنعا جولدى بىلگەن ادام بىرەۋگە كورسەتۋشى مە ەدى. مىنە، ەندى وزىڭە- ءوزىڭ جول ىزدەيسىڭ. اقىل سۇرايتىن ادامىڭنىڭ اقىرعىسى بروكەر بولسىن. ءومىر وتە كەلە بۇل شىندىقتى ءوزىڭ دە مويىندايسىڭ. سەنبەسەڭ، 20 -جىل ساۋدامەن اينالىسقاننان سۇرا. بۇل بروكەرلەر ادال ادامدار ەمەس، ولار - ءوز ەسەبىن بىلەتىندەر. بۇكىل قارجى ورمانىن قوزعالىسقا كەلتىرەتىن - بروكەر.
...ورماندا باسقا ءتۇرلى ادامدار دا بار. ولار جولباسشى بولام دەمەيدى، ءبىراق، جولباسشىدان كوپ بىلەدى. ولار - بانكيرلەر (ەسەپشى، بۋحالتەرلەر). ەسەپشىڭ - ساقشىڭ. شىعىنان اقشانى ساقتاۋشى. ول - سەنىم. بروكەردەن ارتىقشىلىعى، ول سەنى قاۋىپتەن قۇتقارا الادى. بروكەر - الىپ ساتۋ، بانكير - ساقتاۋ. بانكير - قارجى ورمانىنىڭ باقىلاۋشىسى.
جاس كەزىمنەن بانكىدە ەسەبىم بولدى، ءبىراق بانكيرمەن اقشا جۇمساۋ تۋرالى العاش رەت ون ءتورت جىلدان سوڭ اقىلداسىپپىن. بانكير 12 پروتسەنت پايدانى قالاي تابۋدى ايتا الماسا دا، 6 پروتسەنتتى قالاي جاساۋدى ايتا الادى. جاڭا باستاعان ادامعا سەنىمدى ەسەپشى كەرەك. اياققا تۇرعانداردىڭ دا ەسەپشىنى قاجەت ەتپەيتىنىن كەم كوردىم.
ءاربىر بيزنەسمەنگە وسى كەڭەستى بەرەر ەم. بۇگىن بانكير - باستى تۇلعا. ونىڭ يىعىندا الەم تۇر. حالىقارالىق قارجى ماسەلەلەرىن ساياساتكەرلەرمەن ەمەس، پارلامەنت، كونگرەسس ەمەس، بانكير شەشەدى. ول - جاي بۋحگالتەر ەمەس. ول - كۇزەتشى. ول - قامقور. ول - جەتەكشى. سوندىقتان، التىنشى ەرەجە: ەسەپشىڭمەن اقىلداس. ءوزىڭنىڭ از تاجىريبەڭە سۇيەنبەي- اق قوي. سەنىڭ شىعىنىڭمەن بايىعىسى كەلەتىندەردىڭ كەڭەسىن قۇلاعىڭا ىلمە.
7-ەرەجە. باعا تۇسكەندە ساتىپ ال، باعا وسكەندە ساتا ءبىل.
سەگىز سوزدەن تۇراتىن ەرەجەنى ومىردە قولدانا بىلمەسەڭ سەگىز ەسە بايۋىڭ نەعايبىل. ايتۋ وڭاي، مىڭنان بىرەۋ باتىل بولىپ ىستەيدى. كوپشىلىككە قاراپ ساتىپ الادى، ساتادى. كەزكەلگەن بروكەر، كەڭەسى - بۇگىننىڭ وسەگىن ايتىپ بەرەدى. ءبارى بوس ءسوز، پىش- پىش قانا. بازاردا ەكى توپ: الۋشىلار جانە ساتۋشىلار بار. بازارعا كەلگەن ادام كوبىنە قوسىلادى، ول اقشانى ازايتۋدىڭ باستى سەبەبى. كوپشىلىگىمىز ەرمە حايۋاني ينستينگتپەن جۇرەمىز. كوپتىڭ ىستەگەنىن ىستەيمىز. ەرەكشە بولعىمىز كەلمەيدى. اعىسپەن اعا بەرەمىز. قارجى دا ساياسات ءدىن، قوعامدىق جۇمىستاعىداي دەپ ويلايمىز، ىستەيمىز. ءبىز سىلبىرمىز. ءباسپاسوز ءبىزدى كوپشىلىك توبىر ەتىپ جىبەرەدى.
رەداكتورلار مەن تىلشىلەر باسقادان اقىلدى بولماسا دا، مىلجىڭىن ساتا بىلەدى. ولار نە ايتقانىن وزدەرى بىلمەسە دە، ءار كۇن سايىن ايتقىسى كەلەدى. وسى سوزدەر كوپشىلىككە اسەر ەتەدى: ويلامايدى، وقيدى. ءباسپاسوز باسقارادى. كوپ ادام تۋعاننان ولگەنگە دەيىن وزىنشە ەشتەڭە ىستەمەي، كوپشىلىكپەن ءوتىپ كەتەدى. كوپپەن تىنىشىراق دەپ ويلايدى ولار. قارجىدا كوپشىلىك ۇنەمى ۇتىلادى. مۇنى كوپ ادام بىلمەيدى، ازدار جاسىرادى. قارجى - ساياسات ءانتونيمى. باعا داۋىس بەرۋمەن بەلگىلەنبەيدى.
كوپشىلىكتىڭ پىكىرى قارجىعا قاجەتسىز. ءبىراق، قوعامدىق پىكىر باعانى بۇزادى. ساياساتتا كوپكە قوسىل - ۇتاسىڭ، قارجىدا - ازعا قوسىل، ۇتاسىڭ. ساۋدا ونەرىن ۇعاسىڭ. الۋشىدان ساتۋشى كوپ كەزدە ساتپا، كەم تاباسىڭ. ساتۋشىدان الۋشى كوپتە - ساتىپ الما، ارتىق تولەيسىڭ. ءبىر ميلليونەر ماعان: «سابان قالپاقتى قىستا ساتىپ ال» دەپ ەدى. باعا بارلىق ۋاقىتتا تۇراقسىز. كوپ ادام قازىرگى جاعداي وزگەرمەيدى دەپ بۇگىن عانا ويلايدى. قىمباتقا الىپ، ارزانعا ساتىپ اۋرەلەنىپ جۇرەدى.
ۋايىمشىلدان ساتىپ ال. اقجارقىنعا سات. جەتىنشى ەرەجە - كوپپەن بولما، شەتتەن باقىلا، باعا كوتەرىلۋىن پايدالان دەگەن ءسوز. وسىلاي ىستەي العاننىڭ كوبى باي بوپ ءجۇر. ولار بازاردىڭ تۇراقتاندىرۋشىسىنداي. كوپشىلىكتى وسىعان كوندىرۋ كەرەك. باسشىلار مىندەتى - وسى. ءباسپاسوز - قوزدىرۋشى عانا. ادام تابيعاتى مىناداي، باعا وسسە وسە بەرەدى دەپ ويلايدى، تۇسسە تۇسە بەرەدى دەپ ويلايدى. ءبىراق، اقيقات، كەرىسىنشە. باعاسى وسكەن تاۋار - ارزاندايتىنىنان حابار بەرگەنى. ارزانداعان نارسە - قىمباتتايدى دەي بەر. كوپشىلىك ارتىق قورقىپ، ارتىق ۇمىتتەنەدى. وسى شۋ باسىلىسىمەن- اق باعا تۇراقتالادى.
8-ەرەجە. اقشاڭدى ۇنەمى اينالىمدا ۇستا.
الەمدەگى ەڭ ءونىمدى كاپيتاليست - گازەت ساتۋشى بالا. ول كۇنىنە 200 پروتسەنت پايدا تابادى. قالاي؟ ويتكەنى، ونىڭ تاۋارى دا، اقشاسى دا ۇنەمى قوزعالىستا بولادى. ول ءارى كاپيتاليست، ءارى جۇمىسشى. ەشكىمدى جالدامايدى، وزىنە- ءوزى قىزمەت ەتەدى. زەرگەر 5000 فۋنتتىق قىمبات زاتتارىن ءبىر جىل ساتادى. بالا اقشاسىن 600 رەت اينالدىرادى، زەرگەر ءبىر رەت. بريلليانت ساتۋشى پايدادان گورى جىلتىراقپەن اۋرە.
دەمەك، قارجىنىڭ ۇلى زاڭى 8-ەرەجە وسىعان اپارادى. ماسەلە، اقشانىڭ كوپتىگىندە ەمەس، ماسەلە قوزعالۋىندا. مامونتتىڭ كۇشى بار ىستەمەيتىن موتوردان، مىسىقتىڭ كۇشى بار ىستەيتىن دۆيگاتەل ارتىق. بيزنەس ءمانى - اۋىسۋدا. اقشا - تاۋارعا، تاۋار - اقشاعا جانە تاۋارعا! جانە تەز! مول پايدا كوزى - وسى. سىلبىر ساۋداگەر مەن جىلدام ساۋداگەردى سالىستىرا بەرىڭىز. جىلىنا 30 پروتسەنت پايدادان ايىنا 5 پروتسەنت قولايلى. تاۋارىن ۇزاق- ۇزاق ساتۋشى قاتەلەسەدى. باسى ۇلكەننىڭ ءبارى اقىلدى ەمەس. اقشا دا اقىل سياقتى.
باسى ۇلكەن كەيبىرەۋ قىزمەتكەر، اياعى اسىرىپ ءجۇر، باسى كىشكەنتاي كەيبىرەۋ، - باسشى، اقىلى اسىرىپ ءجۇر. بيزنەسمەنگە ەڭ كەرەگى نە دەسەڭ: «كوپ اقشا» دەيدى. قاتەلەسەدى. دۇرىسى - قولدا باردى تەز اينالدىرۋ. تاۋار اينالىمىن تەزدەتۋ - اقشاڭدى مولايتادى. «الدىڭ با - سات، الدىڭ با - ەرتەڭ سات» - اركىمگە ەرەجە وسى. دۇكەن - وتپەلى ۋاقىتشا تۇراقجاي، اسكەري قويما ەمەس. وسىنى ساتۋشىلار تۇسىنبەيدى: اقشاڭدى ۇنەمى اينالىمدا ۇستا. ءار تيىن - كىشكەنتاي جۇمىسشى. ول ۇيىقتاماسىن، جۇمىس ىستەسىن. اپتادان سوڭ كىشكەنتاي جاڭا جۇمىسشىنى ەرتىپ كەلسىن.
9-ەرەجە. ىسكە قوسا الاتىنىڭشا عانا قارىز ال.
كوپ بيزنەسمەن قارىزدان قورقادى. وزىندە باردى عانا جۇمساپ ساقتانادى. ولار ساۋدانىڭ كەڭ مۇحيتىنا «ءوز اقشام» دەگەن كىشكەنتاي كەمەمەن شىعادى دا، جاعادان ۇزاي الماي جۇرەدى. جاعادان سۋ استىنداعى تاسقا تەز ۇرىنادى. سونىمەن بىتەدى. قارجىگەر بولىپ ۇيرەنبەيدى، تۋىلادى دەيتىنىمىز سودان. اكەڭنىڭ بايلىعىن ساقتاعانمەن سەن باي بولمايسىڭ. قارجى الەمى قاۋىپكە تولى. اڭشىعا ارىستان اۋلاما، الپەنيستكە شىڭعا شىقپا دەۋگە بولا ما. ەڭ دۇرىسى - اقىلدى تاۋەكەل.
ءبىراق، ادىم باتىل بولسىن. قارىز الۋىن الىپ، تۇنىمەن ۇيىقتامايتىن ادام قارجىگەر بولىپ اۋرەلەنبەسىن. ودان دا تۇراقتى ايلىق ال دا، جۇمىسىڭدى ىستەپ جۇرە بەر. ال قارىز الىپ، ىسكە قوسىپ، ءوزىن سىناپ كورگەن ادام، ىسكە قوسا الاتىنىڭشا تاعى قارىز الۋدان قورىقپا. پوەزدا ءبىر بيزنەسمەن 27 جىل بويى ءبىر تيىن قارىز المادىم دەپ ماقتاندى. مەن ونىڭ باي ەكەنىنە سەنبەيمىن. ول بەس جىلدا جەتەتىن بايلىققا ءومىرىن سارپ ەتتى. اقشاداي ارزان نارسە جوق. اقشا مەن مي - مىنە، بيزنەستىڭ ءار توركوزىن اقشامەن تولتىراتىندار وسىلار. اقشامەن ءبارىن ساتىپ الۋعا بولادى. اقىلدان باسقانى. ادام ميى بار ەكەنىن بىلىسىمەن اقشا تابۋدى ويلاۋى كەرەك. قارىزسىز تابا السا - وتە جاقسى، قارىز السا دا ايىبى جوق.
كىمنەن؟ تەك ءوسىمقوردان ەمەس. ودان ەشقاشان پايدا كەلمەيدى؟ قارىزدى ارزان جولمەن تاپ. بانكىدەن بولسا.
قولايلى جاعداي جاساعان بانكى جاعدايىڭدى تۇسىنبەيتىن كەزكەلگەن دوسىڭ مەن تۋىسىڭنان ارتىق. بانكىدەن الا الماسىڭ، باسقادان الماي-اق قوي. بانكىلەر قاتال كورىنەدى، ءبىراق شىنى، ولاي ەمەس. بانك يەسى قاشان بەرۋدى دە، قاشان بەرمەۋدى دە جاقسى بىلەدى. ارينە، باسقادان قارىز سۇراۋ ءۇشىن ءوزىڭ دە قۇر قول بولماۋىڭ كەرەك قوي. اقشانى قولدانا الاتىنىڭا كوزىڭ جەتكەن سوڭ، ومىرىڭە جەتەتىن اقشا جاساۋدى ويلا. ەگەر كوپ اقشا تاپقىڭ كەلسە، سەگىزىنشى ەرەجەنى تىڭدا. ىسكە قوسا الاتىنىڭشا عانا قارىز ال.
10-ەرەجە. دامۋ ءۇشىن قارىز ال، داقپىرت ءۇشىن ەمەس.
دامۋ مەن داقپىرتتى اجىراتا الماعان تالاي كوممەرتسيالىق فيرمالار كۇيرەپ كەتتى. دامۋ دەگەن - بيزنەس كولەمىن ءوسىرۋ ءۇشىن بولاشاققا قاراۋ. داقپىرت - جۇرتتى اسەرلەندىرۋ عانا. ەگەر باسپاحانا يەسى جىل سايىن جاڭا زاكاز ءۇشىن باسپا سوزگە 4000 فۋنت جوعالتاتىنىن بىلسە، قارىز الىپ، باسپا ءسوز شىعارۋدى تۇگەل ساتىپ السىن. زەرگەر اشەكەيدى كوپ ساتا الاتىنىن بىلىسىمەن، قارىز الىپ كوپ بريلليانت ساتىپ السىن. ەركىڭنەن تىس ءوسۋ بار. ناعىز بيزنەس - ءوسىپ كەلە جاتقان بالا. بەسىكتە ۇستاپ وتىرا المايسىڭ، كەڭ تۇراق كەرەك. ال داقپىرت - كوز الداۋ عانا.
ارمانسىماق. ساياپارا (زونتيك) ساتىپ الۋ قاجەتتىلىك، التىن بالداقتى اساتاياق ساتىپ الۋ - اقماقتىق. پايدا كەلتىرمەسىنە كوزىڭ جەتپەسە قارىز اقشا الماي- اق قوي. 10000 فۋنتتى 6 پروتسەنت قارىزبەن الساڭ، پايداڭ 16 پروتسەنت بولسىن. باتىڭكە ساتىپ العاندا قارىزدانساڭ دۇرىس ەمەس. ناشار جابدىعى بار فابريكا ديرەكتورى اسەم اۆتوموبيلمەن تۇستىككە اپارسا تاڭدانباي بولمايدى، مەن ءتىلىم قىشىپ: «سەنىڭ ماشيناڭنىڭ ورنىنا ەكى جاڭا ستانوك ساتىپ السا عوي» دەگىم كەلدى. قۇرىپ بارا جاتقان فابريكا باسشىسى بولسام، تاقتايدا جاتىپ، تاس جاستانىپ، اقشا ۇنەمدەپ، بيزنەس جاسار ەم. جاعداي وڭالا باستاعاننان، كوپ قارىز الىپ، سوقىر تيىنىنا دەيىن ىسكە قوسار ەم.
العاشقى سىلكىنىستەن قۇلاپ تۇسپەيتىن ومىرشەڭ بيزنەس وسىلاي جاسالادى. وزدەرى بايىسا دا، ءىسى قوجىراعان كوپ ادامدى كوردىم. ايەلدەرى مەن دوستارى ولاردى شىعىنعا بەلشەدەن باتىرىپ- اق باعادى. دجون ماكينتوشتاي ادام مىڭنان بىرەۋ شىعار. الەمگە ايگىلى كامپيت شىعارۋشى قاراپايىم ۇيدە تۇردى. ءوز ساربازىن ويلاعان گەنەرالداي سولارشا قار توسەنىپ، مۇز جاستانعانداي، ءار ءىرى بيزنەسمەن اۋەلى ءىستى، سوسىن ءوزىن ويلاسىن. جوقتان بار جاساعىڭ كەلسە، تەز بايىعىڭ كەلسە - سپارتاكشى دا بولا ءبىل. جەڭىل جول جوق. بيزنەس - اسەر ءۇشىن ەمەس، پايدا كەلتىرۋ ءۇشىن جاسالادى.
بيزنەس اسەم ۇيدە ەمەس، اتقورادا جاسالۋى مۇمكىن. ورتالىق كوشەدە كەڭ ۇيدە ورنالاسقان فيرما پايدا كەلتىرمەي، كەرىسىنشە، شەتكى كەڭ ۇيدەگى فيرما كەلتىرۋى مۇمكىن. جاڭا جارقىراعان مەكەنجاي ساتىپ العان قاتەلەسەدى. كوپ بيزنەسمەن وكىنىپ جۇرەدى. ەسكى ورنىن اڭساپ جۇرگەن ساۋداگەرلەردى دە بىلەمىن. ەسكىنى دۇرىس پايدالانباي تۇرىپ، جاڭا سالۋ نەگە كەرەك؟ سۋپەرستانتسيا، سۋپەرۆوكزالدار اۆتوبۋس پەن ترامۆايدان ادامدى كوپ تاسىعان ەمەس.
قارىزعا الىنعان اقشا ءتيىمدى قولدانىلسىن. بۇل بولماسا، اقشا ءتۇرلى زالال اكەلەدى. بيزنەس جاساۋعا ءبىزدى جوعارى مارتەبەلى پايدا جانە جوعارى مارتەبەلى ماقتانىش اپارادى. ەگەر پايدا ءۇشىنقارىز الساڭ ءبارى دۇرىس.
ماقتانىش ءۇشىن بولسا - بيزنەستىڭ شارۋاسىنىڭ بىتكەنى. اقشانى قالاي قولدانساڭ - سولاي ازاپ، راحات الاسىڭ. سوندىقتان، دامۋ ءۇشىن قارىز ال، داقپىرت ءۇشىن ەمەس.
11-ەرەجە. بەر، ءبىراق قارىزعا ەمەس.
تاس جۇرەك ەرەجەدە - دوستارىڭا قارىز بەرمەۋ تۋرالى ايتامىن. ەگەر وتىز جىل بۇرىن ءبىر جازۋشى وسى اقىلدى ماعان ايتقاندا، مول اقشام، كوپ دوسىم ساقتالار ەدى. اقشاڭ بارى ءمالىم بولدى. دەگەنشە قيىندىق كەزدەستى دەي بەر. اۋەلى، ارامتاماقتار پايدا بولادى. ولار تۋرالى تۇتاس - جاۋلىك ەنتسيكلوپەديا جازۋعا بولادى. ولار ءار دارەجەدە - كوشەدەگى قاڭعىباس ءدىندارعا دەيىن. ولار - تۋىستار، دوستار، بەيتانىستار. ولار - ايەلدەر، ەركەكتەر. ولار - ادامدار، ارسىزدار. ولاردى اياۋعا دا بولادى، اياماۋعا دا بولادى. ءبارىنىڭ ماقساتى - سەنىڭ اقشاڭدى الۋ. كۇدىكتەنبەي-اق قوي.
پارازيتتەر - ولار! بەتى جىلتىر ايەلدەر! سىنىق مىنەز ەركەكتەر! تۋىستار، جاقىندار، اعايىندار، جەكجاتتار، جۇراعاتتار، جۇرتتار! ءبارىنىڭ قولى سوزۋلى، كوزى قالتاڭدا. بۇل الەمدە اقشا جاساۋشى مەن سۇراۋشى اراسىندا بىتىسپەس مايدان ءجۇرىپ جاتىر. وزىندەي ايەلگە ۇيلەنگەن بيزنەسمەن باقىتتى. سۇراۋشىعا ۇيلەنگەن - سورلى. اقىلى ايران، ويى ويران بولىپ، ءتۇبى قيرايدى. جالعىز ۇلى سۇرامساق بولعان بيزنەسمەن - ەڭ باقىتسىز ادام.
ون ءبىرىنشى ەرەجە اقشا جاساۋشى مەن سۇراۋشىدان ساقتاندىرادى. اقشانى تابۋ وڭاي، ساقتاۋ قيىن- قايىم. ناعىز بيزنەسمەن مۇنى زيات بىلەدى. باي ادامنىڭ كوپشىل بولمايتىنى- ساقتاندىراتىندىعىنان ونى دومالانىپ قالعان كىرپى دەسە جاراسادى. ساق بولماساڭ - بارىڭنان ايىرىلاسىڭ. پارازيتتاردە تويىم بولمايدى، كوپ بەرگەن سايىن كوپ الادى. اقشاڭدى سىيلاما، قارىزعا بەرمە، تابىسىڭ كەميدى. اقشا وتىنگەن كىمنىڭ قاعازىنا بولسىن الاكوزبەن قارا. بانكىدە، ءتىپتى ايەلىڭمەن بىرگە جالپى ەسەبىڭ بولماسىن. اقشا داۋىنان اۋلاق ءجۇر. اقشا اشۋى ادامنىڭ جامان جاعىن تەز اشادى.
بانكير دە، ءوسىمقور دا قالاي قارىز بەرۋدى بىلەدى. سەن بىلمەيسىڭ. ولار ءوزىن قورعاي الادى، سەن قورعانا المايسىڭ. قارىز بەرۋ - نە ىستەرىن بىلمەگەن ادامنىڭ ءىسى. قارىز - بۇل سىيلىق ەمەس، اقشا جۇمساۋ دا ەمەس. العىس اكەلمەيدى، پايدا تاپپايسىڭ، قارىز سۇراعان دوسىڭا بانكىدەن ال دە. بانكىگە قارىزبەن دەسە - بەرمە.
ايتپەسە، قارىزىنان قۇتقارارداي دارەجەدە عانا زاتىن ساتىپ ال. قارىز بەرگەنشە، بيزنەسمەندەر ىسىنە اقشا قوس، پايدا تاباسىڭ. جولىڭ بوماسا، اقشاڭ قايتادى. وزىنە سەنگەن ادام اقشا كەرەگىن دوسىنا دا بىلدىرمەيدى. دوستارىنان قارىز العىشتار سەنىمسىز، پارازيت ادامدار. ورالعان ورمەكشىدەي. اقشا سۇراعان ادام - قارىز بەرۋگە تۇرمايتىن ادام تۇرلەرى كوپ. ولار ءبىلىمدى، كەلبەتتى بولۋى مۇمكىن، ادام تۇرلەرى كوپ. ولار ءبىلىمدى، كەلبەتتى بولۋى مۇمكىن، نەگىزى سۇرامساق بەيشارا عوي ول. ولار مادەنيەتتى قايىرشىلار، ءوز قادىرىن بىلەتىن ادامدار ولاردى سىيلامايدى. شىركىن- اي، وسى پارازيتتەر باتىلدىعى جەتىپ ۇرى دا بولا المايدى. زاڭدى اتتامايدى. ءبىراق، ادامداردى ۇرىدان بەتەر تونايدى. جاقسى ادامعا قارىز بەرگەن - دوسىڭنان ايىرىلاسىڭ.
العىس ايتپاۋشىلىق پسيحولوگياسى تۋرالى ەشكىم كىتاپ جازعان جوق، جازۋعا تۇرادى. قارىز بەرگىشتى ەشكىم سۇيمەيدى. دوسىڭ سەنى ءوز ادامىنان ءوسىمقورعا اينالدىرادى. قارىزىڭدى بەرە الماعان ادام ازاپقا سالدى دەپ سەنى كىنالايدى. اقىماقشىلىق دەسەڭىزدەر دە، ءدال وسىلاي. دوستىق تەڭدىككە سۇيەنەدى. دوسىڭدى ەكى رەت مەيرامحاناعا شاقىرىپ ەكى رەت ءوزىڭ تولەسەڭ، دوستىعىمىز تامەم دەي بەر.
باعىنىشتى مەن باستىق اراسىندا دوستىق بولۋى مۇمكىن ەمەس. ادام قاتىناسى زاڭىن جوققا شىعارا الماسسىز. سۇراعانعا قارىز بەرۋ - سول ادامعا جاماندىق جاساۋ دەۋگە كەلەدى، ەگەر ادامگەرشىلىك تۇرعىسىنان الساق. ويتكەنى ونىڭ سەن ءوز كۇشىڭە سەنۋدەن، ءوزىن سىيلاۋدان ادا- كۇدە ايىراسىڭ. اقشا سۇراعان ادامعا، شىن مانىندە، اقشا كەرەك ەمەس، وسى جاعىنان الدانىپ قالما. اقيقات مىنادا، ءبىز ءجيى قارىز بەرەمىز، ءبىراق جايدان- جاي سيرەك بەرەمىز. سوڭعىسىن ازىمىز عانا جاسايمىز.
قارىزدى اقشانى اينالدىرا الاتىن، قولىنان ءىس كەلەتىندەرگە بەرۋ كەرەك، ءوزى ءۇشىن مۇمكىن بولعاننىڭ ءبارىن جاساي الاتىندارعا بەرۋ كەرەك.
12-ەرەجە. ناشار سالانىڭ ۇزدىك كومپانياسىنىڭ قاراپايىم اكسيالارىن ساتىپ ال.
بۇل ەرەجەنى ءتۇسىنىپ، قولدان العان ادام باعالايدى. بۇل مەنىڭ ءوز ەرەجەم. جۇرتقا جاريالاماعان ەدىم. بۇل - جۇيە. بۇل جەكە ادام تۇگىل، قوعامعا پايدا كەلتىرەدى. ماسەلە، مىنادا. ناشار ءوندىرىس سالاسى كوپ قوي. مەيلى، ماقتا، رەزەڭكە، تەمىر، مۇناي، اعاش ءوندىرۋ بولسىن. بۇل سالانىڭ ايتەۋىر بىرەۋىندە ءبىر دۇرىس فيرما بار. وندا قاراپايىم اكتسيا بولۋعا ءتيىس. باسقا قاعازدان سونى ساتىپ العان قولايلى. ويتكەنى، ولاردىڭ باعاسى وتە جوعارى كوتەرىلەدى جانە وتە تومەن تۇسەدى. ەشبىر سالا ۇنەمى قۇرىپ قالمايدى. بىردە كوتەرىلەدى، بىردە تومەندەيدى.
بۇل ەرەجە، از ادامعا، اقشاسى مولدارعا، بيرجادا ويناۋعا جۇيكەسى شىدايتىندارعا ارنالعان. ارينە، «ساقتىق كىتاپشاڭداعى اقشاڭدى قۇرتپاي 4 پروتسەنتكە ءماز بولىپ جۇرە بەر» دەۋگە بولار. ءبىراق، مەن ازعانتاي تاڭداۋلىلار ءۇشىن، تۇراقتى وقىرمان مەن جەكە دوستارىم ءۇشىن جازدىم دەپ ەم عوي. مەنىڭ ماقساتىم - اقشانى قالاي كوپ، تەز، وڭاي جانە ۇنامدى ادىستەرمەن جاساۋعا داعدىلاندىرۋ عانا. مەنىڭ ماقساتىم - اقشا جاساعان ادال ادامداردى جۇلىكتەردەن ساقتاندىرۋ. اقىماق جازۋشىلار بيرجا دەگەنىمىز - قويدى قاسقىر جەپ جاتقان، قاقپاندى ءقاۋىپتى جەر دەپ جازادى.
ادامدار: «بيرجادان قاش، ول تونايدى» دەيدى. «پاركتەن قاش، مۇندا كىسى ولتىرەدى» دەگەن سياقتى. سوندىقتان، ءبىز، ءيا، بيرجا - كۇشتىلەرگە ارنالعان جەر. السىزدەر اينالىپ ءوتسىن دەيمىز. بيرجا - بازار سياقتى. مۇندا باعالى قاعازدار ساتۋعا دا، الۋعا دا بولادى. بيرجا - تەمىر جول سياقتى ءزارۋ. بيرجا - بازاردان باعالى. ول - ساۋدا مەن كوممەرتسيا بارومەترى. ءار بيزنەسمەن ونى ءبىلىپ، ۇيرەنۋگە ءتيىس. بيرجا - قوعامدىق پىكىر، ۋاقىت ءۇنى. ول - بولاشاق. ول - سوڭعى جاڭالىقتى ءبىرىنشى بىلەدى.
ول - ۇنەمى الدا. قارجى الەمىنىڭ اقىلدى ادامدارىنىڭ ءۇمىتى مەن قاۋپىنىڭ كورىنىسى - بيرجا. جانە ادام بيرجادان اقىلدى، نە كۇشتى بولا المايدى. ەشكىم وزىنشە باعا قويا المايدى. پىسىقتاي بىرەۋ كوتەرسە، بازار ورنىنا قويادى. الەمنىڭ بۇلكىلدەگەن ميى سياقتى باعا قوزعالىستا بولماق. ەگىن ءتۇسىمى، اۋا رايى، كوتەرىلىستەر، سوعىستار، سايلاۋلار، بانكى قويىلىمى، بيۋدجەت - وسىلار باعانى جوعارى، تومەن قۋالايدى دا تۇرادى. باعانى - فاكتىلەر، اڭىزدار، قورقىنىشتار، مىش- مىشتار، قالاۋ مەن تولقۋلار قوزعايدى.
دەمەك، اقشا جاساۋ دەگەن ءسوز - وسى كەزگى، باعا مەن ناقتى كۇننىڭ ايىرماشىلىعىن بايقاي بىلۋشىلىك. ايتقان، ەستىگەنگە سەنبەي ناقتى قۇندى جاقسى بىلەتىن، كوپ بىلەتىن ادام - مول تابىسقا جەتەدى. سونىمەن، ون ەكىنشى ەرەجە بويىنشا كەڭەسىم: 1. باعالى 15-20 قاعاز تاڭدا. 2. ءوزىڭ بىلەتىن ىسىڭە قاتىستى قاعاز تاڭدا. 3. ول قالاڭا قاتىستى بولسىن. 4. بيرجادا وتەتىن قاعاز بولسىن. 5. ەڭ كەمى بەس جىل بۇرىن شىققان بولسىن. 6. ءىسى ءجۇرىپ تۇرعان فيرمالاردىڭ قاعازىن ال. 7. ەڭ كەمى ون ەكى سالا قاعازىن ال. 8. ءوز ەلىڭنىڭ قاعازىن ال.
ەندى باعانى باقىلا. سالا ناشارلاسا اكسياسى ناشارلايتىنىن بايقايسىڭ. ارزانعا ال دا، قىمباتقا سات. ءبارى ساتىلعانشا ءبارىن ۇمىت.
ەگەر كىمدە-كىم بۇدان دا ارتىق ادىستەر بىلەم دەسە - قۇداي الدىڭىزدان جارىلقاسىن! مەنىڭ ادىستەرىم بيرجادا 20 جىل ويناعان تاجىريبەم نەگىزىندە جاسالعان. دوستارىم، پايدالانىڭىزدار!
اۋدارعان - مىلتىقبىي مامىت ۇلى ەرىمبەتوۆ، قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى.
رەداكتور بەيسەن سۇلتان ۇلى
