قازاقتىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ تۋعانىنا 123 جىل تولدى
اكەسى رىسقۇل جىلقىايدار ۇلى تۇراردىڭ بالا كەزىندە پاتشا اكىمشىلىگىنىڭ وزبىرلىعىنا شىداماي سىرداريا وبلىسىنىڭ چەرنيايەۆ ۋەزىنەن (قازىرگى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى تۇلكىباس اۋدانى) ۆەرنىي ۋەزىنە قونىس اۋدارىپ كەلگەن. رىسقۇلدىڭ قيلى تاعدىرى تۋرالى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «قاراش-قاراش وقيعاسى» پوۆەسىنەن بىلۋگە بولادى. ون جاسار تۇرار ۆەرنىيداعى تۇرمەدە اكەسىنىڭ قاسىندا بولىپ، ءومىردىڭ قيىندىعىن، الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتىڭ اۋىرتپالىعىن جاس كەزىنەن باستاپ كورەدى.
1907-1910 -جىلدارى تۇرار مەركەدەگى ورىس- قازاق باستاۋىش مەكتەبىندە، كەيىن بىشكەكتەگى اۋىل شارۋاشىلىق ۋچيليشەسىندە ءبىلىم الىپ، باۋ-باقشا ماماندىعىن يگەرەدى. 1914-1916 -جىلدارى مەركەدە جانە تاشكەنت تۇبىندەگى باۋ-باقشا ىسىمەن اينالىسىپ، 1916 -جىلدىڭ جازىندا اۋليەاتا ويازىندا وتارشىلدىققا قارسى قارۋلى كوتەرىلىستى ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن قامالادى.
1917 -جىلعى توڭكەرىس كەزىندە پاتشا تاقتان قۇلاعاننان كەيىن تۇرار تاشكەنتتەگى وقۋىن تاستاي سالىپ، مەركە اۋدانىنا كەلەدى. وندا جاس ءارى جىگەرلى قازاق جىگىتى «قازاق جاستارىنىڭ رەۆوليۋتسيالىق وداعىن» قۇرىپ، ارادا ءبىر جىل وتكەننەن كەيىن اۋليەاتا ويازى سوۆدەپى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە وتىرادى. تۇراردىڭ ەل ىسىنە ارالاسا باستاعان كەزى دە وسى شاق بولاتىن. قازان ايىندا كەڭەستەردىڭ Ⅵ سەزىندە تۇرك و ا ك قۇرامىنا كىرەدى. ءار ءتۇرى قىزمەت اتقارا ءجۇرىپ، 1920 -جىلى تۇركىستان ا ك س ر و ا ك ءتوراعاسى بولىپ سايلانادى.
ول كەزدە كوميسسارياتقا دەنساۋلىق ىسىمەن شۇعىلدانۋمەن قاتار اشتىقپەن كۇرەسۋ مىندەتى دە تاپسىرىلعان ەدى. اشتىقپەن كۇرەسۋگە دەنساۋلىق ساقتاۋ حالىق كوميسسارياتىنىڭ كۇش- قۋاتى جەتە بەرمەيتىن. سوندىقتان، رىسقۇلوۆ اشتىقپەن جۇيەلى تۇردە كۇرەسۋ ءۇشىن قۇرامىنا ءتۇرلى كوميسسارياتتاردىڭ وكىلدەرى كىرەتىن ارنايى ۇيىم قۇرۋدى تالاپ ەتەدى.
وسىعان وراي 1918 -جىلى 28 -قاراشادا ەرەكشە ورتالىق كوميسسيا ۇيىمداستىرىلىپ، ونىڭ ءتوراعاسى بولىپ رىسقۇلوۆ تاعايىندالادى. رىسقۇلوۆ باسشىلىق ەتكەن كوميسسيا تۇركىستان اۆتونومياسىنىڭ 19 ۋەزى مەن قالاسىندا 1 ميلليونعا جۋىق ادامعا ارنالعان تاماقتاندىرۋ ورىندارىن اشادى.
ⅩⅩ عاسىردىڭ ورتا شەنىنە قاراي رىسقۇلوۆ تۇركسىب تەمىر جولىن سالۋدا ۇكىمەت كوميسسياسىنىڭ ءتوراعاسى بولىپ، ونى 6 جىلدا اياقتاۋ ورنىنا 3 جىلدا اياقتاۋعا كۇش سالدى. ماماندىق يەسى اتانعان قازاق جۇمىسشىلارىن قالىپتاستىرۋعا، قازاق جاستارىن رەسەي جانە شەت ەل وقۋ ورىندارىندا وقىتۋعا كوپتەپ كوڭىل ءبولدى.
قازاق ولكەلىك ب ك(ب) پ ك- ءتىن باسقارعان ف. ي. گولوشەكيننىڭ «قازاقستاندا كىشى قازان» توڭكەرىسىن جاساۋ يدەياسىنا اشىق تۇردە قارسى شىقتى. كەڭەستىك ۇجىمداستىرۋ ساياساتىنىڭ زارداپتارىن جويۋ، قازاقستانداعى اشارشىلىقتىڭ اپاتىنان حالىقتى قۇتقارۋ جايىندا ستالينگە ناقتى ۇسىنىستار جاسادى. ءبىراق ستالين رىسقۇلوۆتان گورى گولوشەكينگە سەنىم ارتاتىندىعىن تانىتتى. رىسقۇلوۆ قولىنان كەلگەنشە اشارشىلىق تاۋقىمەتىنە ۇشىراعاندارعا جاردەم كورسەتۋگە تالپىندى.
1937 -جىلى 21 -مامىردا كيسلوۆودسكىدە دەمالىستا جۇرگەن رىسقۇلوۆ «پانتۇرىكشىل»، «حالىق جاۋى» دەگەن ايىپپەن تۇتقىنعا الىنادى. كەڭەستىك قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان رىسقۇلوۆ ماسكەۋ تۇرمەسىندە جۇرەك اۋرۋىنان قايتىس بولدى.
...ك س ر و اسكەري كوللەگياسى جوعارعى سوتىنىڭ شەشىمىمەن 1956 -جىلى 8 -جەلتوقساندا تۇرار رىسقۇلوۆ اقتالدى.
