قازاقستانداعى اتى شۋلى 10 ءىرى سوتتالۋشى
NUR. KZ پورتالى theopenasia.net-كە سىلتەمە جاساپ ءىسى بۇكىل حالىقتىڭ نازارىندا بولعان قازاقستاننىڭ 10 ءىرى سوتتالۋشىسىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنادى.
1. اكەجان قاجىگەلدين، 1994-1997 - جىلدارى قازاقستاننىڭ پرەمەر- ءمينيسترى
2001 -جىلدىڭ 6 - قىركۇيەگىندە ۇكىمەتتىڭ ەكس- باسشىسى اكەجان قاجىگەلدين استانا قالاسى سوتىنىڭ شەشىمىمەن مۇلكى تاركىلەنە وتىرىپ 10 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋعا كەسىلدى. ول بيلىگىن اسىرا پايدالانۋ، بوپسالاۋ، پارا الۋ، قارۋدى زاڭسىز الۋ، ساقتاۋ جانە وزگەگە تابىستاۋ، سالىقتى تولەۋدەن جالتارۋ باپتارى بويىنشا كىنالى دەپ تانىلدى. استانا ءوتىنىشى بويىنشا، قاجىگەلدين ەكى رەت ينتەرپولمەن قۇرىقتالىپ، كەيىن بوستاندىققا جىبەرىلگەن.
قازىرگى ۋاقىتتا قاجىگەلدين ا ق ش- تا تۇرادى. ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى دەموكراتيا احۋالى بويىنشا كونگرەسس تىڭدالىمدارىنا قاتىسىپ جۇرەدى.
2. راحات اليەۆ، 2007 -جىلى قازاقستاننىڭ اۆسترياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى.
2008 -جىلدىڭ 15 - قاڭتارىندا الماتى قالاسى المالى اۋدانىنىڭ سوتى اليەۆتى "نۇربانك" توپ- مەنەدجەرلەرىن ۇرلاعانى جانە رەيدەرلىك جاساعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تاپتى. مۇلكى تاركىلەنە وتىرىپ، 20 جىلعا قاتاڭ رەجيمدەگى كولونيادا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا كەسىلگەن. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك قىزمەتتەن 3 جىل بويى الاستاتۋ ۇكىمى شىعارلىعان.
2008 -جىلدىڭ ناۋرىزىندا اقمولا گارنيزونىنىڭ اسكەري سوتى ونى 20 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ شەشىمىن شىعاردى. سوت اليەۆتى بيلىكتى كۇشتەپ يەلەنۋ جانە وزگە دە اسكەري قىلمىستار ءۇشىن كىنالى دەپ تاپقان.
اليەۆ اۆستريادا ءىزىن جاسىرىپ ۇلگەردى. كەيىن قازا بولعان بانك قىزمەتكەرلەرىنىڭ تۋىسقاندارى اۆستريا سوتىنا جۇگىنىپ، ونىڭ جازالانۋىن تالاپ ەتەدى. الايدا اۆستريالىق تاراپ بۇل ارىزدى قاناعاتتاندىرمايدى.
2014 -جىلدىڭ سوڭىندا ۆەنا پروكۋراتۋراسى اليەۆكە ادام ءولىمىن ۇيىمداستىردى دەگەن ايىپ تاعادى. اليەۆ ءوز ەركىمەن اۆستريالىق پوليسەيلەرگە بەرىلىپ، سوت ءىسىنىڭ باستالۋىن ۆەنانىڭ يوزەفشتادت اۋدانىنداعى تۇرمەسىندە كۇتەدى.
2015 -جىلدىڭ 24 - قاراشاسىندا راحات اليەۆ تۇرمە كامەراسىنىڭ جۋىنۋ بولمەسىندە اسىلعان كۇيدە تابىلدى. اۆستريانىڭ ادىلەت مينيسترلىگى وزىنە قول جۇمساۋ فاكتىسىن رەسمي تۇردە راستادى.
3. ابىلاي مىرزاحمەتوۆ، 2001-2002 -جىلدارى قازاقستاننىڭ كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترى
2003 -جىلدىڭ 7 - مامىرىندا قازاقستاننىڭ جوعارعى سوتى ابىلاي مىرزاحمەتوۆتى مۇلكىن تاركىلەي وتىرىپ، شارتتى تۇردە 5 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن كەسەدى. سونىمەن قاتار ول 2 جىلعا باسشىلىق قىزمەتتەن الاستاتىلادى. كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ەكس- ءمينيسترى قىلمىستىق قاۋىمداستىقتى باسشىلىق ەتكەنى ءۇشىن جانە 3 ميلليون تەڭگەدەن استام قاراجاتتى جىمقىرعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلعان.
مىرزاحمەتوۆپەن بىرگە سوت جاۋاپكەرشىلىگىنە تاعى 9 ادام تارتىلعان. سوت ءىسى جارتى جىلعا دەيىن سوزىلىپ، قىلمىستىق ءىستىڭ ماتەريالدارى 120 تومدى قۇراعان. ۇكىمدى جاريالاۋ 4 ساعات ۋاقىتتى العان. تەرگەۋ بارىسىندا سوت مىرزاحمەتوۆتىڭ «قازاقستان تەمىر جولىن» تەحنيكالىق قامسىزداندىرۋ ماسەلەسىندە ءوز قىزمەتتىك بابىن پايدالانىپ، مەملەكەت بيۋدجەتىن جىمقىرعانىن انىقتادى. ول تەندەر جاريالاۋعا دەيىن جالعان فيرمالاردىڭ قۇرىلۋىنا سەبەپكەر بولعان. وندا تاۋارلاردىڭ قۇنى ادەيى جوعارى ەتىپ كورسەتىلىپ وتىرعان. مەملەكەتتىك ايىپتاۋشى سوتتان مىرزاحمەتوۆتى مۇلكىن تاركىلەي وتىرىپ 10 -جىلعا قاتاڭ رەجيمدەگى كولونيادا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن كەسۋدى سۇراعان.
دەگەنمەن 2005 -جىلدىڭ ناۋرىزىندا ول قازاقستان ساۋدا- ونەركاسىپ پالاتاسى وداعىنىڭ ءتوراعاسى بولىپ تاعايىندالادى. 2007-2013 -جىلدارى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەكونوميكالىق «اتامەكەن» وداعى پالاتاسىنىڭ باسقارما مۇشەسى اتانادى. 2013 -جىلى مىرزاحمەتوۆ ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارماسىنىڭ ءتوراعاسى قىزمەتىنە وتىرادى. ول بۇگىنگى كۇنگە دەيىن وسى قىزمەتىن جالعاستىرىپ كەلەدى.
4. سەرىك بايماعانبەتوۆ، 2009-2011 -جىلدارى قازاقستاننىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى، 2011-2012 -جىلدارى كەدەندىك باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى.
2013 -جىلدىڭ 8 - قاڭتارىندا قىزمەتىن اسىرا پايدالانىپ، ءىرى سومادا پارا العانى ءۇشىن كىنالى دەپ تابىلدى. مۇلكىن تاركىلەي وتىرىپ، 10 جىلعا قاتاڭ رەجيمدەگى كولونيادا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا كەسىلدى.
2014 -جىلدىڭ 9 - قىركۇيەگىندەگى پرەزيدەنت ۇكىمىمەن سەرىك بايماعامبەتوۆكە كەشىرىم بەرىلىپ، جازاسىن 5 جىل عانا وتەۋ شەشىمى شىعارىلادى. 2015 -جىلدىڭ 19 - اقپانىندا قاراعاندى قالاسى قازىبەك ءبي اۋدانىنىڭ سوتى ۇكىم شىعارىپ، بايماعامبەتوۆ شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتىلدى.
5. جاقسىلىق دوسقاليەۆ، 2001-2004, 2008-2010 -جىلدارى قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى
2011 -جىلدىڭ 5 - تامىزىندا قىلمىستىق ىستەر بويىنشا مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوت دوسقاليەۆتى 7 جىلعا قاتاڭ رەجيمدەگى كولونيادا باس بوستاندىعىنان ايىردى. ول قىزمەتتىك بابىن اسىرا پايدالانعانى، ءىرى مولشەردە پارا اعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلدى. ۇكىم شىعارار كەزدە سوت ونىڭ جاسى كەلگەنىن، العاش رەت ءىستى بولۋىن جانە وتاندىق مەديتسيناعا قوسقان ۇلەسىن ەسكەردى. ونىڭ 27 407 854,56 تەڭگەسى، 449 358,95 دوللارى جانە 2 005,45 ەۋروسى، سونىمەن قاتار استاناداعى ءۇش پاتەرى مەن جەر تەلىمى تاركىلەندى.
2012 -جىلدىڭ قاڭتارىندا پرەزيدەنت ۇكىمىمەن دوسقاليەۆكە كەشىرىم بەرىلىپ، جازاسىن وتەۋ مەرزىمى 7 جىلدان ەكى جىلعا قىسقارتىلدى.
2012 -جىلدىڭ 29 - قاراشاسىندا استانا قالاسىنىڭ سوتى دوسقاليەۆتى شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوستاۋ شەشىمىن شىعاردى. 2012 -جىلدىڭ 16 - ناۋرىزىندا جاقسىلىق دوسقاليەۆ بوستاندىققا شىقتى.
2013 -جىلدان باستاپ رەسپۋبليكالىق ترانسپلانتاتسيا ورتالىعىن باسقارادى.
6. نۇرلان ىسقاقوۆ، 2006-2009 -جىلدارى قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءمينيسترى
2009 -جىلدىڭ ناۋرىزىندا قاماۋعا الىنعان. ەكى ورىنباسارىمەن بىرگە بيۋدجەتتەن ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات جىمقىردى دەپ ايىپتالىندى. باستاپقىدا مينيستر ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ قۇردى دەپ تە ايىپتالعان. الايدا سوتتا بۇل ايىپ الىنىپ تاستالدى. 2009 -جىلدىڭ 16 - قازانىندا استانانىڭ ەسىل اۋداندىق سوتى نۇرلان ىسقاقوۆتى 4 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىردى. ال ونىڭ ورىنباسارلارى شارتتى تۇردە قاماۋعا الىندى. ەكى جىلدان كەيىن ەكس- مينيستر بوستاندىققا شىقتى.
7. جاقسىبەك كۇلەكەيەۆ، 2007 -جىلى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى
2008 -جىلدىڭ 1 - ساۋىرىندە قارجى پوليتسياسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن قاماۋعا الىندى. ونىڭ كولىگىندە اقشا سالىنعان جانە ميكروفون جاسىرىلعان پورتفەل تابىلدى. الايدا سوت ءىسى بارىسىندا كۇلەكەيەۆكە تاعىلعان نەگىزگى ايىپ - 100 مىڭ دوللار كولەمىندە پارا الۋ بويىنشا ول اقتالىپ شىقتى.
2008 -جىلدىڭ 13 - قاراشاسىندا استانانىڭ سارىارقا سوتى «ك ت ج» پرەزيدەنتى رەتىندە قىزمەتتىك بابىن اسىرا پايدالانعانى ءۇشىن 3 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىردى. ول ءۇش ەپيزود بويىنشا كىنالى دەپ تانىلدى: ءوز كولىگىن كوتەرىڭكى باعاعا ءوزى باسقارعان كومپانياعا ساتۋ، قاۋىپسىزدىك قىزمەتىن جەكە ماقساتتارى ءۇشىن پايدالانۋ، مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا تەندەر ناتيجەلەرىن ءوز مۇددەسىنە پايدالانۋ.
2009 -جىلدىڭ 20 - قازانىندا الماتى قالاسى №2 جەتىسۋ اۋداندىق سوتىمەن شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتىلدى.
2010 -جىلدىڭ 18 - قاڭتارىنان باستاپ، قازاق مۇناي جانە گاز ينستيتۋتىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى.
8. انار مەشىمبايەۆا، 2007-2009 -جىلدارى قازاقستاننىڭ ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ ءتورايىمى
2009 -جىلى بيۋدجەت قارجىسىننان 700 ميلليون تەڭگە جىمقىردى دەگەن ايىپ تاعىلعاننان كەيىن اسىعىس قازاقستاننان ءىزىن سۋىتقان. تۇركيا، ءب ا ءا، رەسەي ەلدەرىندە جاسىرىنىپ جۇرگەن. 2013 -جىلدىڭ قىركۇيەگىندە ماسكەۋدە قۇرىقتالىپ، 2014 -جىلى 7 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا كەسىلەدى. سونىمەن قاتار 5 جىلعا مەملەكەتتىك قىزمەتتەن الاستاتىلادى جانە ستاتيستيكا اگەنتتىگىنە كەلتىرگەن 500 ميلليون تەڭگە زالالىن وتەۋگە مىندەتتەلەدى.
9. نۇرلان جولامانوۆ، 2013 -جىلى گەنەرال- لەيتەنانت، شەكارا قىزمەتىنىڭ ەكس- ديرەكتورى
2014 -جىلدىڭ 27 - قازانىندا ۇ ق ك باسپا ءسوز قىزمەتى جولامانوۆتى قىزمەتتىك مانسابىن پايدالانا وتىرىپ، اسا ءىرى كولەمدە پارا الدى دەگەن ايىپپەن قاماۋعا العاندارىن مالىمدەدى. ونىڭ پارا رەتىندە العان سوماسى 300 مىڭ دوللار جانە 55 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان.
2015 -جىلدىڭ 6 - ناۋرىزىندا ول قاتاڭ رەجيمدى كولونيادا 11 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا كەسىلدى.
10. ەرجان وتەمبايەۆ، پارلامەنت سەناتى اپپاراتىنىڭ بۇرىنعى جەتەكشىسى
پارلامەنت سەناتى اپپاراتىنىڭ بۇرىنعى جەتەكشىسى ەرجان وتەمبايەۆ 2006 -جىلى 20 جىلعا سوتتالعان بولاتىن. سوت ونى ساياساتكەر التىنبەك سارسەنبايەۆ پەن ونىڭ ەكى كومەكشىسىن ولتىرۋگە تاپسىرىس بەرۋشى دەپ تانىدى. جەتى جىلدان سوڭ - 2013 -جىلدىڭ جەلتوقسانىندا باس پروكۋراتۋرا ساياساتكەردى ءولتىرۋ تۋرالى تاپسىرىستى ورىنداعان رۋستام يبراگيموۆتىڭ ناعىز تاپسىرىس بەرۋشىلەردىڭ كىم ەكەنىن ايتقانىن مالىمدەدى.
2014 -جىلدىڭ قاڭتارىندا بۇل ءىس بويىنشا سوت قايتا باستالدى. يبراگيموۆ سوتتا بۇل وپەراتسيانى ءالنۇر مۇسايەۆ (ۇ ق ك بۇرىنعى ءتوراعاسى) جەكە باقىلاۋىنا العانىن ايتتى، ال ەرجان وتەمبايەۆ سول كەزدەگى جاعدايدىڭ قۇربانى عانا بولدى.
ءىس ماتەريالدارىنا قاراعاندا، وتەمبايەۆ بۇعان دەيىن يبراگيموۆكە وپپوزيتسيونەردى ۇرىپ- سوعۋ تۋرالى جوسپارىن ايتقان بولىپ شىقتى، مۇنى بىلگەن راحات اليەۆ پەن ءالنۇر مۇسايەۆ جوسپاردى وزگەرتكەن. ءسويتىپ، سارسەنبايەۆ پەن ونىڭ ەكى كومەكشىسى وققا ۇشتى دا، بۇدان سوڭ ەرجان وتەمبايەۆ تۇرمەگە وتىردى.
الماتى وبلىسىنىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتى 59 جاستاعى ەرجان وتەمبايەۆتىڭ جازاسىن 20 جىلدان 13 -جىلعا قىسقارتقاننان كەيىن ول مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتىلۋعا ءوتىنىش بەرۋگە مۇمكىندىك العان.
وتەمبايەۆ ەرجان ءابىلقايىر ۇلىنىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن شارتتى تۇردە بوساتىلۋ تۋرالى ءوتىنىشى قاناعاتتاندىرىلىپ، وتەمبايەۆ وتەلمەگەن 4 جىل 2 اي 29 كۇن مەرزىمىنەن بۇرىن شارتتى تۇردە بوساتىلدى.
