بۇدان 100 جىل بۇرىن بالالار قانداي كىتاپتار وقىعان - فوتورەپورتاج
استانا. قازاقپارات – ق ر ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىنا بارعان ءار ادام شەتەل جانە قازاق كلاسسيكتەرىنىڭ تاڭداۋلى تۋىندىلارىمەن تانىسا الادى.
سونىمەن قاتار، كىتاپحانا قورى باسپالاردىڭ، اۆتورلاردىڭ وزدەرىنىڭ جانە كىتاپ دۇكەندەرىنىڭ كىتاپتارىمەن ۇنەمى تولىقتىرىلىپ وتىرادى. كىتاپحانا باسشىلىعى جاس وقىرماندارعا دا جاعداي جاساۋدى ۇمىتپايدى. بالالارعا ارنالعان زالدا ەڭ جاقسى دەگەن بالالار ەرتەگىلەرى، تانىمدىق ەنتسيكلوپەديالار بار. وسى ورايدا، ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.
سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتار قورى
ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ ەرەكشەلىگىنە توقتالساق، اتاقتى جازۋشىلار، اقىندار، عالىمداردىڭ اتاۋلى زالدارى بار. مۇقاعالي ماقاتايەۆ اتىنداعى زالدا قازاق زيالىلارى وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەر، ادەبي كەشتەر تۇراقتى ءوتىپ تۇرادى. قابىرعاعا ىلىنگەن QR كود ارقىلى ونىڭ ولەڭدەرىن ەلەكتروندى فورماتتا وقي الاسىز. ءابىش كەكىلبايەۆ، مىرزاتاي جولداسبەكوۆ، ءابدىجامال نۇرپەيىسوۆ، كەمەل توقايەۆ اتىنداعى زالداردا اۆتورلاردىڭ جەكە قورىندا بولعان كىتاپتار ساقتالعان.
2017 -جىلى «كىتاپحاناعا كىتاپ سىيلا» اكسياسى اياسىندا جازۋشىلار مەن اقىنداردىڭ بالالارى مەن نەمەرەلەرى كىتاپحاناعا وسى كىتاپتاردى سىيعا تارتتى. سونىمەن قاتار، ولاردىڭ جەكە زاتتارى وسى زالداردا ساقتالىپ تۇر.
اسىرەسە، «استانا» زالىنىڭ قۇرىلۋ تاريحى قىزىقتى. كىتاپحانانىڭ اقپاراتتىق-بيبليوگرافيالىق قىزمەتى جەتەكشىسىنىڭ ورىنباسارى ايمان قۇسايىنوۆانىڭ ايتۋىنشا، زال ەلوردانىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ كەزىندە اقىن، جازۋشى نۇرعوجا ورازدىڭ قۇرمەتىنە اشىلعان. مۇندا قالامگەردىڭ جەكە كىتاپحاناسىنداعى 5 مىڭعا جۋىق كىتابى ساقتالعان.
بالالار ادەبيەتى ءبولىمى 6 دان 14 جاسقا دەيىنگى جاس وقىرماندارعا اشىق. مۇندا قازاق، ورىس، اعىلشىن تىلدەرىندەگى 13 مىڭنان استام كىتاپ ساقتالعان.
اتاپ ايتقاندا، ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا زامان اعىمىنان قالىسپاي، تىڭ جوبالاردى ەنگىزىپ كەلەدى. قۇندى قولجازبالار مەن كىتاپتار كىتاپحانانىڭ www.kazneb.kz ەلەكتروندى پورتالىنا ورنالاستىرىلعان.
بۇل جۇمىستى ەلەكتروندىق رەسۋرستاردى باسقارۋ قىزمەتى جۇزەگە اسىرادى. جۇيەگە ءبىلىم بەرۋ سالالارىنداعى 64000 قۇجات جۇكتەلدى. جۇيەگە 100 دەن استام ەلدەن كىرەتىن وقىرماندار پورتالدى پايدالانىپ وتىر. وسى ورايدا، كونتەنت 49 تىلدە ورنالاستىرىلعان. سونداي-اق، پورتالدا سيرەك قۇجاتتاردى جانە قولجازبالاردى كورۋگە بولادى. سايتقا 8948 سيرەك كىتاپ پەن قولجازبا جۇكتەلدى.
ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ قازىناسى مەن ماقتانىشى - كىتاپ مۋزەيىندە ورنالاسقان سيرەك كىتاپتار قورى. مۋزەي 2014 -جىلى كىتاپحانانىڭ 10 جىلدىعىنا وراي اشىلدى. كىتاپحانا قورى 1,5 ميلليون بولسا، ونىڭ 13 مىڭنان استامى سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپ. ولاردىڭ بارلىعى كىتاپ مۋزەيىندە ساقتاۋلى.
100 جىل بۇرىن بالالار وسى كىتاپتاردى وقيتىن
مۋزەيدە شىنىمەن دە ەڭ قۇندى زاتتار ساقتالعان قازىناعا ۇقسايدى. وسىندا پاراقتارىنا سۋرەت سالىنعان كونە كىتاپتى قىزىقتاپ كورۋگە بولادى.
مۋزەي جەتەكشىسى داريعا داۋرەنبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا، بۇرىن فوتواپپاراتتار بولماعان كەزدە، ساياحاتشىلار مەن تاريحشىلار سۋرەتشىلەردى وزدەرىمەن بىرگە ساپارعا الىپ شىعاتىن.
«بۇل كىتاپ رەپرينت نۇسقادا قايتا باسىلىپ شىعارىلعان. ءتۇپنۇسقاسى پاريجدەگى لۋۆردا ساقتاۋلى. كەزىندە ساياحاتشىلار، تاريحشىلار سۋرەتشىنى وزدەرىمەن بىرگە الىپ جۇرەتىن ەدى. ولار ساياحاتتا كورگەندەرىن قاعازعا كوشىردى. سۋرەتشى لە ديۋك كوپتەگەن ەلگە ساياحاتتاعان. ول وسى ەلدەردىڭ ءبارىن ارالاپ، كورگەندەرىن سۋرەت ەتىپ سالعان. بۇل جيناقتا سول كەزەڭنىڭ سۋرەتتەرى بار. وسى سۋرەتتەردەن سول كەزدەگى ءومىر ءسۇرۋ سالتىن ەلەستەتۋگە بولادى. وندا 1735 -جىلداعى كورىنىستەر بەينەلەنگەن. ۇلتتىق كيىمدەر، ادامداردىڭ تۇرمىسى، وسىمدىك پەن اڭ، ەڭبەك قۇرالدارى انىق جانە ايقىن كورىنەدى»، - دەدى مۋزەي جەتەكشىسى.
قوردا قۇران كارىمگە تۇسىنىك بەرەتىن «قۇران ءتاپسىرى» قولجازباسى ساقتالعان.
«بۇل جەكە كوللەكسيونەردىڭ سىيى. قولجازبانىڭ ەرەكشەلىگى - ونى ءبىر اۋلەتتىڭ 7 بۋىنى جازعان. كىتاپ 990 بەتتەن تۇرادى جانە ءار بەتتە رۋدىڭ جەكە ءمورى باسىلعان. ءار پاراقتىڭ شەتتەرى التىن تۇسپەن بەدەرلەنگەن. كەيىننەن قولجازبانى يراندا قالپىنا كەلتىردىك»، - دەدى د. داۋرەنبەكوۆا.
جەكە سورە ۇلى ويشىل ابايدىڭ شىعارمالارىنا ارنالعان. ولاردىڭ بىرەگەيى - ابايدىڭ العاشقى باسىلىمدارى.
«بىزدە ابايدىڭ العاشقى كىتابىنىڭ كوشىرمەسى بار. ءتۇپنۇسقالار سەمەيدە، الماتىدا، سانكت- پەتەربوردىڭ ءىرى كىتاپحانالارىندا. ابايدىڭ 1933 -جىلى باسىلعان شىعارمالارى دا بىزدە ساقتالعان»، - دەدى مۋزەي جەتەكشىسى.
ايتا كەتەيىك، «بۇل كىتاپتاردى بالالار 100 جىل بۇرىن وقىعان» اتتى كورمە كوپشىلىك ءۇشىن وتە قىزىقتى. كومپوزياتسيا قازاق زيالىلارىنىڭ بالالارعا ارناپ دايىنداعان كىتاپتاردى قامتىعان. سونىڭ ءبىرى - قازاق اقىنى، دراماتۋرگ، اۋدارماشى ءىلياس جانسۇگىروۆ دايىنداعان «بالالارعا بازارلىق» كىتابى.
«ءىلياس جانسۇگىروۆ بالالارعا شاعىن كىتاپتار ارنادى. ول كەزدە بوياۋ مەن قاعازعا قاتىستى قيىندىقتار بولدى، ءبىراق ولار بالالارعا ارنالعان ءتۇرلى- ءتۇستى كىتاپتاردى شىعارۋعا تىرىستى. اتاپ ايتقاندا، ءار كىتاپتىڭ ءوز تاريحى بار. قازاق جازۋشىلارى الەم ادەبيەتى كلاسسيكتەرىنىڭ شىعارمالارىن اۋدارىپ، ولار دا لاتىن گرافيكاسىندا جارىق كوردى»، - دەدى د. داۋرەنبەكوۆا.
پوليگرافيا تۇرعىسىندا ەرەكشە جانە قىزىقتى كىتاپتار بار. مىسالى، ومار حايام رۋبايلارى كىتابى كۇمىسپەن بەزەندىرىلىپ، تازا بىلعارىدان جاسالعان. ول - بىرەگەي ءارى شاعىن تارالىممەن شىعارىلعان ەكسكليۋزيۆتى باسىلىم. كىتاپحانادا وتە كىشكەنتاي كىتاپتار جيناعى دا بار. ولار ءتۇرلى ەلدەردەن جەتكىزىلگەن. گوگول شىعارمالارىنىڭ تولىق جيناعى، ياعني رەپرينت نۇسقاداعى ونىڭ ءدال كوشىرمەسى بار. تابيعي جىبەكتەن جاسالعان قىتاي كىتاپتارى كوپ.
«كوپتەگەن كىتاپتى بىزگە وقىرماندار وزدەرى سىيلادى. ولاردى بىرەگەي ولجا دەسەك تە بولادى. بىزگە بەيتانىس ادام قۇران كىتابىن سىيعا تارتتى. بۇل كىتاپتىڭ تاريحى ەرەكشە. ونىڭ اتاسى عالىم بولعان، ول ادامداردى ەمدەگەن، ءبىراق قازاقستاننان كەتۋگە ءماجبۇر بولعان. كەيىننەن ول كىسى رەسەيدە قايتىس بولدى. ەسكى ءۇيى جوندەلىپ جاتقاندا، بالالارى وسى كىتاپتى تاۋىپ الىپتى. وزدەرى قالپىنا كەلتىرىپ، بىزگە بەرۋگە شەشىم قابىلدادى»، - دەيدى داريعا داۋرەنبەكوۆا.
رەسەيدەن قۇندى قۇجاتتار جەتكىزىلەدى
2022 -جىلدىڭ باسىنداعى جاعداي بويىنشا ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا 517281 وقىرمان تىركەلدى، ونىڭ ىشىندە 475720-سى قاشىقتان كىتاپحانا قىزمەتتەرىن پايدالانىپ وتىر. بيىلدىڭ 9 ايىندا وقىرماندار سانى 47724 بولسا، ونىڭ 7266 سى جاڭادان قوسىلعان.
ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ ديرەكتورى عازيزا نۇرعاليەۆانىڭ ايتۋىنشا، ەلەكتروندى جانە قاعاز كىتاپتار قاتار ءجۇرۋى كەرەك. سوندىقتان، ەڭ الدىمەن كىتاپحانالاردا باي كىتاپ قورىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. باسپاگەرلەر كىتاپتاردىڭ ءبىر داناسىن ۇنەمى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناعا سىيعا تارتىپ تۇرادى. باعالى سىيلىق جاساپ جاتقان اۆتورلار دا بار. كەيبىر كىتاپحانالار مەن كىتاپ دۇكەندەرى دە ءوز كىتاپتارىن سىيعا تارتادى.
«جاقىندا مينسكىدە وتكەن كىتاپحاناشىلاردىڭ كەڭەسىنە قاتىستىم. ءبىز پىكىر، اقپارات الماستىق، ءوزارا ىنتىماقتاستىق ورناتتىق. كەزدەسۋدىڭ ناتيجەسىندە سانكت-پەتەربورداعى پرەزيدەنتتىك كىتاپحانا بىزگە 76 قۇجاتتى تاپسىراتىن بولدى. اقمولا، تورعاي وبلىستارىنىڭ كارتالارى، باسقا وڭىرلەرىمىزگە قاتىستى مالىمەتتەر، حاتتار، فوتو جانە بەينە قۇجاتتار بار. پرەزيدەنتتىك كىتاپحانانىڭ باسشىلىعى بۇل قۇجاتتاردى بىزگە ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىپ بەرۋگە كەلىستى. ەلىمىزگە قاتىستى مالىمەتتەر مەن قولجازبالاردى جيناۋىمىز كەرەك. سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتار قورى - كىتاپحانامىزدىڭ اسىل قازىناسى»، - دەيدى عازيزا نۇرعاليەۆا.
ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا ديرەكتورى وقىرمانعا قولايلى بولۋى ءۇشىن كىتاپحانانىڭ قىزمەتىنە، كىتاپ قورى مەن ينفراقۇرىلىمىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.
سونىمەن قاتار، ۇلتتىق كىتاپحانادا ادەبي كەشتەر، باسپا ءسوز كونفەرەنسيالارى، اۆتورلارمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلىپ تۇرادى.
«ءبىز كىتاپ كلۋبتارىن ۇيىمداستىردىق، وقىرمانداردى كىتاپحانا ومىرىنە تارتۋ ماقساتىندا ءىس- شارالار وتكىزىپ جاتىرمىز. ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانامىزدا وقىرماندار كلۋبى جۇمىس ىستەيدى. تاعى ءۇش كىتاپ وقۋ كلۋبى اشىلادى. بۇل - جاقسى ءۇردىس. ولار كىتاپتى تالقىلايدى، اۆتوردى كەزدەسۋگە شاقىرادى. ودان بولەك ادەبي كەشتەر، باسقا دا ءىس- شارالار وتكىزەمىز. وسىنداي كەزدەسۋلەرگە 50 ادام كەلسە، قاتارىمىز تاعى دا 50 وقىرمانمەن تولىعادى دەگەن ءسوز. كىتاپحاناعا بارۋ تەگىن ەكەنىن كوبى بىلە بەرمەيدى. كىتاپحاناشىلارمەن مۇنداي سۇحباتتار، فوتورەپورتاجدار دا كىتاپحانانىڭ جانە وسىندا قىزمەت ەتەتىندەردىڭ ءيميدجىن كوتەرۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. كىتاپحاناشى كۇنىنە وراي ولار ءتۇرلى كەزدەسۋلەرگە، تىكەلەي ەفيرگە، سۇحباتتارعا شاقىرىلدى. جۇمىسىمىزعا وسىنداي كوڭىل ءبولىنىپ جاتقانى ءبىزدى قۋانتادى»، - دەدى عازيزا نۇرعاليەۆا.
اۆتور
رۋسلان عابباسوۆ
