تاۋەلسىزدىك تۋرالى 100 اڭگىمە: قاتاڭ قۇپيا جاعدايىندا ۇلتتىق ۆاليۋتا - تەڭگەنى ەنگىزۋ
قازاق، ورىس جانە اعىلشىن تىلىندەگى ەلەكتروندى كىتاپ - 1991 -جىلدان باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى سوڭعى ءۇش ونجىلدىقتاعى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ جەتىستىكتەرىمەن تىكەلەي نەمەسە جاناما بايلانىستى بىرەگەي وقيعالار الماناحى.
جانە قارجىگەرلەر مەرەكەسى سپيكەرلەردىڭ كوپشىلىگى تاريحي وقيعانىڭ كۋاگەرى بولا وتىرىپ، وزدەرىنىڭ جەكە ەستەلىكتەرى مەن ەموتسيالارىمەن بولىسەدى، ەل دامۋىنىڭ ءاربىر ناقتى كەزەڭىنىڭ بۇرىن بەلگىسىز بولعان بولشەكتەرىن ەسكە الادى. سونىمەن قاتار، بۇل كىتاپتا سوڭعى 30 جىل ىشىندەگى ەكونوميكالىق، قوعامدىق- ساياسي جانە مادەني پروتسەستەردى تالدايتىن سالالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرلەرى كەلتىرىلگەن. اڭگىمەلەردە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى- ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆتىڭ ساياساتتاعى بەينەسى ەرەكشە ورىن الادى. «قازاقپارات» ح ا ا وقىرماندار نازارىنا وسى كىتاپتان ۇزىندىلەر جاريالايدى.
قاتاڭ قۇپيا جاعدايىندا: ۇلتتىق ۆاليۋتا - تەڭگەنى ەنگىزۋ
سەرگەي تەرەشەنكو قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىرىنشى پرەمەر- ءمينيسترى 1991-1994 -جىلدار
1993 -جىلى سوۆەت ءداۋىرى كەڭىستىگىندە ءبىرىڭعاي رۋبل ايماعىنىڭ قۇردىمعا كەتىپ بارا جاتقانىنا كوزىمىز جەتتى. وسى تۇستا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ۇلتتىق ۆاليۋتانى ەنگىزۋ ماسەلەسىن شۇعىل پىسىقتاۋدى تاپسىردى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا تەڭگەنىڭ تۇجىرىمداماسىمەن، ديزاينىمەن اينالىساتىن وتە شەكتەۋلى ءارى اسا جاۋاپتى ادامداردان تۇراتىن جابىق توپ قۇرىلدى. دايىندالىپ جاتقان وپەراتسيا تۋرالى ەشكىم دە بىلمەدى - بارلىعى قاتاڭ قۇپيا جاعدايىندا ءوتتى. شىندىعىندا، ەلباسىنىڭ ءوزى جاڭا ۆاليۋتانى ەنگىزۋدىڭ قانشالىقتى ءساتتى شىعاتىنىنا قاتتى الاڭدايتىن ەدى. سوندىقتان دا، ول وسى پروتسەسكە تىكەلەي ارالاستى.
بۇل ماڭىزدى كەزەڭدە ەكونوميكالىق رەفورما، قارجى جانە بيۋدجەت ماسەلەلەرى جونىندەگى كوميتەت ءتوراعاسى ساۋىق تەمىرباي ۇلى تاكەجانوۆ پەن ونىڭ ورىنباسارى، كەيىننەن ءماجىلىستىڭ ءبىرىنشى سپيكەرى بولعان مارات وسپانوۆتىڭ ەرەن ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون دەپ سانايمىن. وسىنداي تۇلعالاردىڭ كۇش- جىگەرى ارقاسىندا انگلياداعى قازاقتىڭ ءتول تەڭگەسىنىڭ العاشقى پارتياسى باسىلىپ شىقتى. قاپ- قاپ اقشا ءتورت ي ل-76 ۇشاعىمەن الماتىعا جەتكىزىلدى. بۇدان كەيىن وسى ۇشاقتار لوندوننان قازاقستاننىڭ وبلىس ورتالىقتارىنا تاعى 18 رەيس جاسادى. ءبىر جاعىنان سول ۋاقىتقا ارنايى جەراستى قويمالارى دا دايىندالىپ جاتتى.
البەتتە، ۆاليۋتا تاسۋ وپەراتسياسى قاتاڭ قۇپيادا جۇزەگە استى. ال الگى ۇشاقتارعا بەرىلگەن قۇجاتتا «سالىنىپ جاتقان پرەزيدەنت رەزيدەنتسياسىنا ارنالعان جابدىقتار» دەپ كورسەتىلدى. الايدا، ەڭ قيىنى جاڭا اقشانى وڭىرلەردەگى بارلىق بانكتەرگە جەتكىزۋ بولدى. ءبىراق، بۇل جۇمىس تا ءساتتى بولدى، سەگىز كۇن ىشىندە بارلىق وڭىرگە اقشا جەتكىزىلدى. سوسىن تەڭگە ايىرباستاۋدىڭ ءوزى دە ءۇش تاۋلىك ىشىندە ءبىز ويلاعاننان الدەقايدا جاقسى ءوتتى، جۇرتشىلىق تاراپىنان ەشقانداي تۇسىنبەۋشىلىك بولعان جوق. بۇل ءۇشىن دە ارينە ەڭ باستىسى حالقىمىزعا شىدامدىلىق پەن ۇستامدىلىق تانىتقانى ءۇشىن كوپ راحمەت. راسىندا دا، نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ايتقانداي «جاڭا ۆاليۋتانى ەنگىزۋ بارىسىندا الەم بويىنشا وسىنشاما شاپشاڭ ءارى تابىستى وپەراتسيا بولماعان دا شىعار».
1993 -جىلى 2-قاراشادا قازاقستان رۋبل ايماعىنان شىعاتىندىعى تۋرالى مالىمدەما جاسادى. نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءوزىنىڭ تەڭگەنى ەنگىزۋ نيەتى تۋرالى كورشى مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىن - يسلام كاريموۆتى، اسقار اقايەۆتى جانە ساپارمۇراد نيازوۆتى جاسىرىن تۇردە ەسكەرتتى. ال 10-قاراشادا پرەزيدەنت نازاربايەۆ وزبەكستان پرەزيدەنتىمەن بىرگە باسپا ءسوز كونفەرەنتسياسىن وتكىزدى، وندا ەكى رەسپۋبليكا دا رۋبلدەن باس تارتىپ، ءوز ۆاليۋتاسىن ەنگىزەتىنىن حابارلادى. 12-قاراشا كۇنى تاڭەرتەڭ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆ تەلەديدار مەن راديو ارقىلى ەل ازاماتتارىنا ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ەنگىزىلەتىنىنە بايلانىستى ۇندەۋ جاسادى.
«ارينە، ۆاليۋتانى ءوندىرىس قۇلدىراۋىن توقتاتقاننان كەيىن جانە حالىقتىڭ ءومىرىن جاقسارتىپ، اقشا جۇيەسىن تۇراقتاندىرعاننان كەيىن ەڭگىزۋ وڭايىراق بولار ەدى. الايدا ونداي كەزدى تاڭداپ، كۇتىپ وتىرۋعا ۋاقىت بولعان جوق. جاعداي قانشالىقتى كۇردەلى بولسا دا، ءبىز الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق رەفورمالار باعىتىن جالعاستىرۋعا مىندەتتىمىز»، - دەپ مالىمدەدى سول كەزدە ەلباسى. وسىلايشا قازاقستان تاۋەلسىزدىكتىڭ تاعى دا ءبىر ەڭ ماڭىزدى ساتىسىنان اتتادى - ءوزىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى بار مەملەكەت بولدى.
تەڭگە - ازاماتتارىمىزدىڭ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا دەگەن سەنىمىن نىعايتتى، ەلدىڭ الەمدىك ارەناداعى بەدەلىنىڭ وسۋىنە ىقپال ەتتى. قازاقستان ءتول تەڭگەسىن ەنگىزگەننەن باستاپ تاۋەلسىز قارجى- ەكونوميكالىق جانە اقشا- نەسيە ساياساتىن جۇرگىزىپ، تۇبەگەيلى رەفورمالاردى ىسكە اسىرا الدى. بۇگىندە قازاقستاندىق تەڭگەنىڭ تۇراقتانىپ، الەمدىك ۆاليۋتالار قاتارىندا لايىقتى ورىن العانىنا ەشكىم دە كۇماندانبايدى.
