ەلىمىزدە جىل سايىن 100 بالاعا اۋتيزم دياگنوزى قويىلادى

مۇندا جىلىنا 200 گە جۋىق ءبۇلدىرشىندى قابىلداۋعا مۇمكىندىك بار. ەڭ باستىسى -  كورسەتەلەتىن كومەك تەگىن. يگى باستامانى «اسىل ميراس» قايىرىمدىلىق قورى ىسكە اسىردى. ءبىر وكىنىشتىسى، اۋتيزممەن اۋىرعان بالعىنداردى قاتارىنان قالدىرماي وقىتۋ جاعى ولقى سوعىپ تۇر. وركەنيەتتى مەملەكەتتەردە بۇل بۇرىننان- اق زاڭمەن بەكىتىلىپ، زايىرلى جولعا قويىلسا، ءمانى زور ماسەلەبىزدىڭ ەلدە ءالى تولىق شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. داستان قازىر 8 جاستا. وسىدان 4 جىل بۇرىن وعان ماسكەۋلىك دارىگەرلەر اۋتيزم دياگنوزىن قويعان. بالانىڭ بويىنداعى سىرقاتتى اتا- اناسى العاشىندا بايقاماعان. ونىڭ كەيبىر قىلىقتارىن ەركەلىككە بالاعان.

الايدا وسە كەلە ءبۇلدىرشىننىڭ قاتارلاستارىنان قالىپ قويعانىن سەزىپ، دارىگەرلەردىڭ كومەگىنە جۇگىنگەن. سودان بەرى داستانعا ۇدايى وڭالتۋ شارالارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ەم- دومنىڭ ارقاسىندا بيىل ءوزى سەكىلدى ەرەكشەلىگى بار بالالارعا ارنالعان مەكتەپكە باردى. سۆەتلانا ورداباي، قالا تۇرعىنى:

- اۋتيزم سىرقاتىن ءدارىنىڭ كومەگىمەن ەمدەي المايسىڭ. ۇدايى بالامەن جۇمىس ىستەۋدى تالاپ ەتەدى. بالانى ءتۇسىنۋ ءۇشىن دۇرىستاپ دياگنوستيكادان وتكىزۋ كەرەك. ال بۇل ورتالىقتا وسى جۇمىستاردىڭ بارلىعى جۇرگىزىلەدى. وسى شارالار ماعان جانە مەنىڭ بالام سەكىلدى بۇلدىرشىندەرگە كومەكتەسەدى دەگەن سەنىمدەمىن.

ورتالىقتا ءار بالانى جەكە تەكسەرىپ، وعان قاجەتتى وڭالتۋ شاراسىنىڭ كەستەسى تۇزىلەدى. سودان كەيىن بالا كەمىندە اپتاسىنا 2-3 رەت ورتالىققا كەلىپ ءتيىستى جاتتىعۋلاردى جاساۋى قاجەت. 2 ساعاتقا سوزىلاتىن وڭالتۋ شارالارىن پەداگوگ، پسيحولوگ، لوگوپەد، دەفەكتولوگ ماماندارى جۇرگىزەدى.

ەلەنا ەگوروۆا، اۋتيست بالالارعا ارنالعان «اسىل ميراس» ورتالىعى وڭالتۋ قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى:

- ءبىر وڭالتۋ كۋرسى 6 ايعا سوزىلادى. سودان كەيىن ءبىز بالانى قايتادان تەكسەرىپ، ونىڭ ءقارىم- قابىلەتىنىڭ قانشالىقتى دامىعانىن انىقتايمىز. ەگەر بالا يكەمگە كەلىپ، ساۋىعىپ كەتسە ەمدەۋ جاتتىعۋلارىن اناسىنىڭ ءوزى جۇرگىزە بەرەدى. ال ىلگەرىلەۋشىلىك بايقالماعان جاعدايدا قايتادان ەمدەۋ شاراسىن تاعايىندايمىز. ءارى اتا- انالارعا كەڭەس بەرىپ، قاجەتتى جاتتىعۋلاردى قالاي جاساۋ كەرەكتىگىن ۇيرەتەمىز.

ماماندار امەريكا، كورەيا، رەسەي جانە ەۋروپا ەلدەرىندەگى اۋتيست بالالاردى ەمدەۋگە باعىتتالعان وزىق ادىستەردى قولدانىپ، ساۋىقتىرۋ شارالارىن جۇرگىزەدى. ءقازىر مۇندا 30-عا جۋىق مامان جۇمىس ىستەيدى. ال ەمدەلۋگە 70 بالا جازىلعان.

الماز شارمان، «اسىل ميراس» قايىرىمدىلىق قورى قامقورشىلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى:

- ا ق ش- تا وتە كوپ عىلىمي جۇمىس جاسالدى. امەريكادا مىسالى كەننەن كليگەر دەگەن ينستيتۋت بار. سولارمەن كوپ جۇمىس ىستەيمىز. بۇل ورتالىققا جازىلۋ وڭاي، ءبىزدىڭ سايتتا بارلىعى جازىلىپ تۇر. قانداي قۇجاتتار كەرەك، بارلىعىن ءبىزدىڭ ماماندار ايتىپ بەرەدى. ءبىز قاتتى بيۋروكراتيا جاسامايمىز.

بيىل ءدال وسىنداي ورتالىق الماتى قالاسىندا دا اشىلعان بولاتىن. ەندى قايىرىمدى جاندار يگى باستامانى جالعاستىرىپ، كەلەر جىلى ساۋىقتىرۋ ورتالىقتارىن  قىزىلوردا جانە وسكەمەن قالالارىندا دا ىسكە قوسپاق. سەبەبى ەلىمىزدە اۋتيست بالالارعا ارنالعان تۇزەتۋ ورتالىعى جوقتىڭ قاسى. سوراقىسى سول، سوڭعى 11 جىلدا وسى دەرتكە شالدىققان بالالاردىڭ سانى 20 ەسەگە ارتتى. ماسەلەن 2003 -جىلى 77 بالا تىركەلسە، بىلتىر بۇل كورسەتكىش 1500 گە جەتتى. ال جىل سايىن ءجۇز بالاعا اۋتيزم دياگنوزى قويىلادى. دەگەنمەن دەر كەزىندە قولعا الساق، بالانى تۇزەۋگە بولادى. اتاقتى البەرت ەنشتەين، لەونناردو دا ۆينچي، موتسارت، بيلل گەيتستىڭ بويىندا دا اۋتيزمنىڭ بەلگىلەرى بايقالعان. الايدا ولاردىڭ مىقتى عالىم، تالانتتى سۋرەتشى، دارىندى مۋزىكانت بولۋىنا بۇل ەرەكشەلىكتەرى كەدەرگى ەتپەگەن.

www.24.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى