اپتالىق شولۋ: قازاقستان شىعاراتىن ونىمدەر 100 پايىز ەكولوگيالىق تازا
وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، وندا مەملەكەت باسشىسى الدا كەلە جاتقان كەزەكتەن تىس سايلاۋعا ءوز كانديداتۋراسىن ۇسىنۋدان باسقا، مەملەكەت دامۋىنا سەرپىن بەرەتىن ءبىرقاتار جاڭا باعدارلامالارىن دا ۇسىندى.
اتاپ ايتار بولساق، ەلباسى مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋعا ارنالعان بەس رەفورمانى، بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ جونىندەگى 8 مىندەتتى، رەفورمالار تيىمدىلىگىنىڭ بەس قادامىن، قازاقستاننىڭ باستى 7 جەتىستىگىن، «ماڭگىلىك ەل» مۇراتتارىنا جەتۋدىڭ 9 قادامىن جەكە- جەكە كورسەتتى. ولاردىڭ بارلىعى بۇعان دەيىن سايتىمىزدا جاريالانعان بولاتىن.
سونىمەن قاتار، سەزد بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى مەملەكەتتىك قىزمەت، ەل ەكونوميكاسىنا بايلانىستى دا ءبىرقاتار ماسەلەلەردى العا تارتتى.
ق ر پرەزيدەنتى ءوز سوزىندە 2 جىلدان كەيىن 17,5 ميلليون قازاقستاندىق شىعىسىمەن قاتار تابىسىن دا دەكلاراتسيالايتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل جولعى زاڭداستىرۋ شەتەلدىك شوتتا قارجىسىن ساقتاعان قازاقستاندىقتار ءۇشىن سوڭعى زاڭداستىرۋ ەكەندىگىن ەسكەرتتى. «2 جىلدان كەيىن 17,5 ميلليون ادام شىعىسىمەن قاتار تابىسىن دا دەكلاراتسيالايتىن بولادى. سول كەزدە قيىن ماسەلە تۋىندايدى. وزدەرىڭىز دە كورىپ وتىرعانداي، قىر استىنا دا قازىر ەشتەڭە جاسىرا المايسىڭ. تاياۋدا عانا بريتاندىق HSBC بانكى وزدەرىندە قارجىسىن ساقتاعان بۇكىل الەمنىڭ 100 مىڭ ادامىنىڭ ءتىزىمىن جاريالادى. قالاعان ادامىڭدى تابۋىڭا بولادى. ول جاقتا ءبىزدىڭ وتانىمىز جوق، ول جاقتا ەشكىم دە كۇتىپ وتىرمايدى. ءبارى وسىندا»، - دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى تاعى ءبىر سوزىندە قازاقستاندا شىعارىلاتىن ونىمدەردىڭ ساپاسى تۋرالى ايتتى. «رەسەي ءرۋبلى ديەۆالۆاتسياعا ۇشىراعان ساتتە تەگەۋرىندى باسەكەلەستىككە تاپ بولىپ، ءبىزدىڭ باسەكەلەستىككە قابىلەتتىگىمىز تومەن بولدى. دۇرىس پا؟ مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ قۇرىلاتىندىعىن، وعان دايىن بولۋ كەرەكتىگىن ايتقان بولاتىنمىن. بارلىق بيزنەسمەندەردى قازىرگى ۋاقىتتا وسى جايتتا ۇلگىگە الا وتىرىپ، تاربيەلەۋ قاجەت»، - دەدى مەملەكەت باسشىسى. سونىمەن قاتار ەلباسى بارلىق ساۋدا ورىندارىندا «قازاقستاندا جاسالعان» اتاۋىمەن ارنايى ءبولىم اشۋعا تاپسىرما بەرگەنىن ءارى ونىڭ بوس ءسوز، بوس شاقىرۋ ەمەستىگىن باسا ايتىپ ءوتتى.
«بۇل بارشا قازاقستاندىقتار ءۇشىن پاتريوتتىق اكت. بارلىعى وزىمىزدىكى بولعانىن قالاساق، ءوزىمىزدىڭ ءونىمدى تۇتىنۋ قاجەت. ءبىزدىڭ ءونىمنىڭ 100 پايىز ەكولوگيالىق تازا ەكەندىگىنە كەپىل بەرەمىن. ءتىپتى، د س ۇ- نىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس، ادام اعزاسىنا بارىنشا پايدالىسى - دۇنيەگە كەلگەن جەردەن ونگەن ءونىم، سول جەردىڭ سۋى»، - دەدى ق ر پرەزيدەنتى.
تاعى ءبىر سوزىندە: «مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندە مەملەكەتتىك اتتەستاتسيا وتكىزۋ كەرەك. مەريتوكراتيا پرينتسيپتەرىن قورعاۋ جانە جەمقورلىقتى بولدىرماۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستى ورنىقتىرۋىمىز قاجەت. قىزمەتكەرلەردەن بىر ورىننان ەكىنشى ورىنعا سەكىرتپەي، ءار ساتىدان ءوتىپ، تاجىريبەسى مول دايىندالعان باسشىلار شىعۋى تيىس. ول ءۇشىن مەملەكەتتىك باسقارۋ قىزمەتىندە جەمقورلىقپەن كۇرەسەتىن جەكە بولىمشە قۇرۋىمىز شارت. وسى مىندەتتەردى اتقارۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك باسقارۋ قىزمەتىنىڭ ءوزىن كۇشەيتۋىمىز كەرەك. مەريتوكراتيا - مەملەكەتتىك قىزمەتتە عانا ەمەس، بارشا مەملەكەتتىك سەكتوردا جالپى پرينتسيپكە اينالۋى ءتيىس. ونىڭ ىشىندە سوتتار، قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى، ۇلتتىق كومپانيالار مەن حولدينگتەر بار»، - دەدى پرەزيدەنت.
ال 13 - ناۋرىز، ياعني جۇما كۇنى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگكە ق ر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى قاتىسىپ، ۇكىمەتتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋداعى جاساپ جاتقان جۇمىستارى تۋرالى مالىمەتتەرىمەن ءبولىستى. دەپۋتات راۋان شاەكيننىڭ ايتۋىنشا، داعدارىسقا قارسى ءىس- شارالار اياسىندا قازاقستاننىڭ اگرارلىق- ونەركاسىپتىك كەشەنىن (ا و ك) ساۋىقتىرۋعا 500 ميلليارد تەڭگە بولىنەدى.
«مەملەكەت باسشىسى داعدارىسقا قارسى شارالار اياسىندا اگرارلىق سەكتوردى ساۋىقتىرۋعا قاتىستى تاپسىرمالار بەردى. اتالعان باعدارلاما اياسىندا 292 نىسان جالپى سوماسى 313 ميلليارد تەڭگەگە قارجىلاي ساۋىقتىرۋ شارالارىمەن قامتىلدى. ق ر پرەزيدەنتى بۇل قاراجاتتى 500 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋعا تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. بيۋدجەتكە ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەرگە كەشە عانا قول قويىلىسىمەن، «Bank RBK» ا ق قاراجات مالىمەتتەرىن بەكىتتى. ەندى ا و ك نىساندارىن قارجىلاي ساۋىقتىرۋمەن اينالىساتىن كوميسسيا ءوز جۇمىسىن ودان ءارى جالعاستىرا بەرەدى»، - دەپ اتاپ ءوتتى ر. شاەكين.
ونىڭ ايتۋىنشا، ەلىمىزدە قارجىلاي ساۋىقتىرۋعا ءزارۋ 292 اۋىل شارۋاشىلىق نىسانى بار.
«ولار كەزىندە ە د ب- تەردەن 16-18 پايىزدىق كورسەتكىشپەن نەسيەلەر الىپ، نارىقتاعى باسەكەلەستىككە شىداماي، قارىزعا باتىپ قالعان نىساندار. قارجىلاي ساۋىقتىرۋ دەگەنىمىز، مەملەكەت بولگەن قاراجات وسى قارىزداردىڭ ەدب مەن باسقا دا قارجىلىق ۇيىمدارعا تولەنەتىن پايىزدارىنىڭ جارتىسىن جابۋعا جۇمسالادى. مەملەكەت شىعىنداردىڭ ءبىر بولىگىن ءوز موينىنا الادى جانە اتالعان نەسيەنى جابۋ ۋاقىتى 9 جىلعا ۇزارتىلادى»، - دەپ ءتۇسىندىردى دەپۋتات.
ال دەپۋتات تولەگەن ىبىرايەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە ەلىمىزدە اۋىل كاسىپكەرلەرى ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىك جاسالىپ جاتىر.
«نۇر وتان» پارتياسىنىڭ XVI سەزىندە ن. ءا. نازاربايەۆ اۋىلداعى كاسىپكەرلەر ءۇشىن قازىرگى ۋاقىت تالابىنا ساي بارلىق مۇمكىندىك جاسالىپ وتىرعانىن تاعى ءبىر رەت اتاپ ءوتتى. مەنىڭ ويىمشا، ءوندىرىستى دامىتۋ ءۇشىن، باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەر مەن اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن وندىرۋشىلەرگە قانداي دا ءبىر شارالاردى قولعا الۋ قاجەت سياقتى. سونداي-اق ق ر ۇكىمەتىنە دە يمپورتتى شەكتەپ، ەكسپورتتى ۇلعايتۋ بويىنشا ءبىرقاتار رەگلامەنتتەر قابىلداۋ كەرەك»، - دەدى ول.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، بۇل باعىت بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر.
«پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆ پارتيانىڭ سەزىندەگى سوزىندە ءدال وسى اۋىل شارۋاشىلىعىنا، ونىڭ دامۋ الەۋەتىنە كوڭىل ءبولدى. اگرارشىلاردان ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە الەمدە قالىپتاسىپ وتىرعان قيىن جاعدايدا جۇمىس ىستەۋگە دايىن بولۋدى تاعى دا سۇرادى»، - دەدى ت. ىبىرايەۆ.
وسى كۇنى ق ر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ءدىن ىستەرى كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى عالىم شويكين 2015 -جىلعى 9-12 - ناۋرىز ارالىعىندا جەنيەۆا قالاسىندا وتكەن ب ۇ ۇ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كەڭەسىنىڭ 28- سەسسياسى اۋقىمىنداعى ينتەراكتيۆتى ديالوگقا قاتىستى.
اتالعان ءىس- شارادا ب ۇ ۇ- نىڭ ءدىن نەمەسە سەنىم بوستاندىعى ماسەلەلەرى جونىندەگى ارنايى بايانداماشىسى حاينەر بيلەفەلدتتىڭ 2014 -جىلعى 26 - ناۋرىز -5 - ءساۋىر ارالىعىندا قازاقستانعا ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ازىرلەنگەن ەسەپتىك بايانداماسى تىڭدالىپ، بەكىتىلدى.ب ۇ ۇ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كەڭەسىنىڭ 28- سەسسياسى اۋقىمىندا جاساعان بايانداماسىندا ارنايى بايانداماشى ح. بيلەفەلدت ءوزىنىڭ 2014 - جىلعى قازاقستانعا ساپارىن ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن، سونداي- اق ءوز مانداتىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا سىندارلى تۇرعىداعى ىقپالداستىعى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتىنە شىن ىقىلاسىن ءبىلدىردى.
ح. بيلەفەلدت وسى رەتتە ءبىزدىڭ ەلىمىزگە جاساعان ساپارىن جاعىمدى باعالاي وتىرىپ، قازاقستاندىق قوعامدا قالىپتاسقان ءدىني ءپليۋراليزمدى ەرەكشە اتاپ وتە كەلە، «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى ورتالىق، وڭىرلىك جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيلەردە ءدىنارالىق سۇحباتتاسۋدى ۇيىمداستىرۋ ارقىلى ەلدە ورنىققان كونفەسسياارالىق بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋدى قولداۋ جانە قورعاۋ ماقساتىندا ءبىرىزدى ساياسات جۇرگىزىپ وتىر» دەپ جوعارى باعا بەردى.
جەنەۆادا ءوتىپ جاتقان اتالعان ءىس- شاراعا ارنايى ساپارمەن كەلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ءدىن ىستەرى كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى عالىم شويكين ح. بيلەفيلدتى وسىناۋ القالى ءىس- شارادا قاراستىرىلىپ وتىرعان ماسەلەلەر بويىنشا ءوزارا ءىس- قيمىلعا العىس بىلدىرە وتىرىپ، ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كەڭەس قاتىسۋشىلارىنا ءدىني سەنىم بوستاندىعىن دامىتۋ باعىتىندا قازاقستاندا ىسكە اسىرىلىپ وتىرعان شارالار تۋرالى بايانداپ بەردى.
ارنايى بايانداماشىمەن وتكىزىلگەن جەكە كەزدەسۋ بارىسىندا ع. شويكين بۇۇ ساراپشىسىنا ءدىن جانە سەنىم بوستاندىعىن دامىتۋ سالاسىندا ەلىمىزدە قولعا الىنىپ وتىرعان باستامالار تۋرالى بارىنشا كەڭ اقپارات بەرىپ، جان- جاقتى حاباردار ەتتى.
ح. بيلەفيلدت، ءوز كەزەگىندە، باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا قازاقستانداعى ءدىن بوستاندىعى سالاسىنداعى جاعدايدىڭ اناعۇرلىم ىلگەرى ەكەندىگىن ايتا كەلە، قازاقستاندى «كونفەسسياارالىق جانە ۇلتارالىق كەلىسىم ۇلگىسى» دەپ سيپاتتاما بەردى. بۇۇ ارنايى بايانداماشىسىنىڭ پىكىرىنشە، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن. ءا. نازاربايەۆتىڭ باستاماسىمەن دۇنيەگە كەلگەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى قازاقستاننىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى ءارتۇرلى كونفەسسيالاردىڭ ءوزارا سەنىمگە نەگىزدەلگەن ىقپالداستىعىن نىعايتۋ ۇدەرىسىنە قوسقان ماڭىزدى ۇلەسى بولىپ تابىلادى.
ع. شويكين جەنيەۆاداعى ساپارى اياسىندا ب ۇ ۇ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كەڭەسىنىڭ 28- سەسسياسى اۋقىمىندا وتكەن باسقا دا ءىس- شارالارعا قاتىستى.
اۆتور: ءابۋ- اسقار مەكەش ۇلى
