قازاقتئث ءداستذرلئ 1000 ءانئ

ةتةر اسئل مذرا، رؤحاني جادئگةرلئكتةرئنئث ئشئندة عاسئرلار سذزگئسئنةن ءوتئپ، بذگئنگة جةتكةن كول-كوسئر ءان قازئناسئ ةرةكشة ورئن الادئ. قازاق ءانئ - قازاق جانئنئث عاسئرلار كوشئندة شاث باسپاعان سئرلئ ايناسئ، حالئق رؤحئنئث ئقئلئمنان ءتئل قاتقان ءتئرئ كؤاگةرئ

قازاقتئث ءداستذرلئ 1000 ءانئ

كذندةلئكتئ تذرمئس-تئرشئلئك، سالت-داستذرگة ورايلاسا تؤعان عذرئپتئق ءان، قارا ولةثدةردةن تارتئپ، ادام بالاسئنئث اثسار-مذراتئن، قايعئ-مذث، ساعئنئش-شةرئن، وزةك ورتةر وكئنئشئ مةن جارقئن ءذمئت، قؤانئش-شاتتئعئن - سان-الؤان سةزئم-كذي، جان الةمئن ورنةكتةپ، فورمالئق، مازمذندئق تذرعئدان كةمةلئنة كةلة تذرلةنئپ، بيئك كاسئبي ورةگة جةتكةن ءداستذرلئ ءان ونةرئ ذلتتئق مؤزئكا مادةنيةتئمئزدئث التئن وزةگئ، ئقئلئمنان بذگئنگة ارقاؤئن ذزبةي جةتئپ، قازئرگئ رؤحاني بولمئسئمئزعا ءنار بةرئپ تذرعان سارقئلماس قاينار ئسپةتتئ. تال بةسئكتةن جةر بةسئككة دةيئن انمةن، جئرمةن كومكةرئلةر ادام عذمئرئ جانة بذل تاعدئردئث قازاق بالاسئنا قاتئسئ تؤرالئ ءدانئشپان اباي: «تؤعاندا دذنية ةسئگئن اشادئ ولةث، ولةثمةن جةر قوينئنا كئرةر دةنةث»، - دةپ تولعايدئ. ءاندئ وسئنشا سذيگةن، انگة وسئنشا ءمان بةرگةن حالئق، شئن مانئندة، "سانئن ءسوز ةتسةثئز دة، ساپاسئن ءسوز ةتسةثئز دة ماقتانؤعا تذرارلئق قئمبات دذنية» (ا.جذبان) - ذرپاقتئث ذرپاعئنا كةتةر، توزباس، وشپةس ءان قازئناسئن جاسادئ. قازاق ةلئنئث الةمدئك مادةنيةتكة قوسار ذلةسئ دة كذيئمةن، جئرئمةن بئرگة وسئناؤ ءداستذرلئ ءان مذراسئ ةكةنئندة كذمان جوق. قازاقستاندا شئعارئلعان قازاقتئث ءداستذرلئ ءان ذلگئلةرئن ازئرگة تذتاستاي دةرلئك مول قامتئعان «قازاقتئث ءداستذرلئ 1000 ءانئ» اتالاتئن جاثا انتولوگيا جوعارئدا ايتئلعان سوزئمئزگة تولئق نةگئز بولا الادئ دةپ ويلايمئز.

قازاقتئث انشئلئك ونةرئ جانرلئق سيپاتئ جونئنةن الؤان ءتذرلئ. فولكلورتانؤشئلار مةن مؤزئكا زةرتتةؤشئلةرئ قازاقتئث ءداستذرلئ ءان ونةرئن تذرمئس-سالتقا بايلانئستئ عذرئپتئق اندةر، حالئق اندةرئ جانة كاسئبي اندةر دةپ جئكتةپ قاراستئرئپ ءجذر. عذرئپتئق اندةردئث ءوزئ - بةسئك جئرئ، تويباستار، بةتاشار، جوقتاؤ، كورئسؤ، سئثسؤ، جار-جار، جاراپازان بولئپ تارماقتالسا، انشئلئك ونةردئث كةث ءورئس العان كةزئندة پايدا بولعان كاسئبي ءان ونةرئ - حالئق اندةرئ (انونيمدئ-اأتورلئق) جانة كاسئبي حالئق كومپوزيتورلارئنئث اندةرئ بولئپ سالالانادئ. جاثا جيناققا عذرئپتئق اندةردئث ءتذر-ءتذرئ، مذمكئندئگئنشة، تولئق ةنگئزئلدئ: بالا جذباتقاندا ايتئلاتئن - بةسئك جئرئ، قئز ذزاتئلعاندا ايتئلاتئن - سئثسؤ، اؤجارلار، توي كةزئندة ايتئلاتئن - تويباستارلار، ورازا كةزئندة ايتئلاتئن - جاراپازاندار، بذرئنعئ زاماندا مالدئث اؤرؤئنا بايلانئستئ ايتئلعان - كذلاپسان، ناؤقاستئث دةرتئن الاستاؤ ءذشئن ايتئلعان - بادئك، باقسئ سارئندارئ، ءبئر-بئرئنة سالةم جولداعاندا ايتئلاتئن - حات-ولةث، كئسئ قايتئس بولعاندا ايتئلاتئن - داؤئس، جوقتاؤلار بار. كوشپةلئ ومئردةن وتئرئقشئلئق تذرمئسقا بةيئمدةلة باستاعاننان كةيئن ةل ئشئندة عذرئپتئق اندةر سيرةك ايتئلاتئن بولدئ. قازئرگئ كةزدة مذلدةم ايتئلمايتئندارئ - بادئك، كذلاپسان، حات-ولةث ت.ب. جيناققا، نةگئزئنةن، قازاقستاننئث الماتئ، قاراعاندئ، ماثعئستاؤ، كةرةكؤ، قوستاناي، شئعئس قازاقستان وبلئستارئندا، جانة قئتاي، موثعوليا، رةسةي، وزبةكستان جةرئندة تذراتئن قازاقتار ايتاتئن عذرئپتئق اندةردئث ذلگئلةرئ كئردئ.

ادةتتة، ةكئنئث ءبئرئ، ياعني انشئلئك دايئندئعئ جوق كةز كةلگةن ادام ورئنداي بةرةتئن، قاراپايئم اندةردئ قارا ولةث دةيدئ. قارا ولةثدةر كوپشئلئك جينالعان جةردة، دؤمان، تويلاردا، داستارقان باسئندا، كوبئنة، اسپاپ سذيةمةلئنسئز ايتئلا بةرةدئ. قارا ولةثنئث تاقئرئپتئق اياسئ وتة كةث، وعان ةل جايئ، جةر ساعئنئشئ، عاشئقتئق سةزئم جالپئ ادام ءومئرئ مةن بولمئسئنا ءتان بارشا قذبئلئستار ارقاؤ بولا بةرةدئ. قارا ولةثمةن ايتئساتئن ايتئس تذرلةرئ دة بولعان. وسئ جانردئ زةرتتةپ جذرگةن عالئمدارئمئزدئث پايئمداؤئنشا، "قارا" دةگةن ءسوزدئث ءوزئ "ةسكئ" دةگةن ذعئمدئ دا بئلدئرةتئن كورئنةدئ. ا.زاتايةأيچتئث «قازاقتئث 1000 ءانئ» اتتئ ةثبةگئندة «ةسكئ ءان» دةگةن اتاؤمةن دة كةزدةسةتئن اندةر بار. ةرتةرةكتة قارا ولةثدئ «قارا اؤةز» دةپ تة اتاعان. قازئرگئ كذندة دة موثعوليا قازاقتارئ قارا ولةثدئ «قارا اؤةز» دةپ ايتادئ. جاثا جيناقتاعئ №49،50- كذي تاباقتار قازاق اندةرئنئث وسئ جانرئنا ارنالعان.

نةعذرلئم كونة بولعاندئقتان جوعارئدا ايتئلعان عذرئپتئق، فولكلورلئق قارا ولةث ذلگئلةرئ مؤزئكا مادةنيةتئمئزدئث دامؤئنداعئ العاشقئ باسپالداق رةتئندة قاراستئرئلئپ ءجذر جانة ولاردئث حالئق اندةرئمةن ةتةنة جاقئندئعئن ةشكئم جوققا شئعارا المايدئ. ذرپاقتان-ذرپاققا ميراس بولئپ، ؤاقئت وتة كةلة، اأتورلارئ ذمئتئلئپ، بذگئنگئ كذنگة حالئق اندةرئ ساناتئندا جةتكةن رؤحاني جادئگةرلئكتةر ءداستذرلئ مؤزئكامئزدئث ةث ءبئر مول قازئناسئن قذرايدئ. حالئق اندةرئنئث قذرئلئمئ، اؤةندئك ءتئلئ قاراپايئم، دياپازونئ شاعئن، اؤةزدئ كةلةدئ. دةگةنمةن، حالئق اندةرئنئث ئشئندة قذرئلئمئ كذردةلئ، دياپازونئ كةث ءداستذرلئ كاسئبي اندةرمةن پارا-پار كةلةتئن ذلگئلةر دة كةزدةسةدئ. مئسالئ: "القوثئر"، "اقباقاي"، "سذرجةكةي"، "گاؤهارتاس"، ت.ب. - وسئ سيپاتتئ اندةرگة جاتادئ. ءبئر ةسةپتةن وسئنداي ذلگئدةگئ اندةردئ الدةبئر سةبةپتةرمةن اأتورلارئ بةيمالئمگة اينالعان كاسئبي اندةر دةؤگة دة بولار ةدئ. سونئمةن بئرگة، ءار وثئردة قالئپتاسقان ورئنداؤشئلئق مانةر، ئرعاقتئث ذيلةسئم ةرةكشةلئكتةرگة بايلانئستئ حالئق اندةرئنئث اؤةن-سازئ، ءپئشئن، قذرئلئمئ الؤان ءتذرلئ بولئپ كةلةدئ. جيناققا قازاقستاننئث بارلئق وثئرلةرئندة ايتئلاتئن 500-گة جؤئق حالئق اندةرئ ةنگةن.

وسئ ارادا ءداستذرلئ قازاق اندةرئنئث اسپاپتئق سذيةمةلئ جونئندة ايتا كةتكةن ورئندئ. قازاق اندةرئنئث باسئم كوپشئلئگئ دومبئرانئث سذيةمةلئمةن ورئندالادئ. قوبئز، سئرناي، جةتئگةن، ءذش ئشةكتئ دومبئرامةن دة ايتئلاتئن اندةر بار. ءذش ئشةكتئ دومبئرامةن ءان ايتؤ ءداستذرئ، نةگئزئنةن، ةلئمئزدئث شئعئس وثئرئنة ءتان. وسئ جيناققا ءذش ئشةكتئ دومبئرانئث سذيةمةلدةؤئمةن - "جورعاتاي"، «كةرئم-اؤ، ايداي»، «اق ةركة» سياقتئ بئرنةشة حالئق اندةرئ ةندئ.

شوقان ءؤاليحان (19 ع.) بالا كذنئندة قوبئزبةن ءان ايتقان جاناق اقئندئ كورگةنئن جازادئ. بذدان باسقا دا زةرتتةؤلةردة قازاق دالاسئندا قوبئزبةن ءان-جئر ايتؤشئلاردئث كوپ بولعاندئعئ ايتئلادئ. وسئ جيناقتاعئ سماتاي ءذمبةتباي («اي، ساؤلةم»)، قازبةك ادئكةي («اعاجاي، التاي»، "بوزتورعاي") ورئنداعان اندةر سياقتئ، قازئرگئ بئردة-ةكئلئ ذلگئ، تاجئريبةلةر بولماسا، قازاق ءان ونةرئندة ذزئلئثكئرةپ قالعان ءذردئستئث ءبئرئ - وسئ.

تايجان، شاشؤباي، نارتاي، مايرالاردئث قالئپتاستئرعان سئرنايمةن ءان ايتؤ ءداستذرئن بذل كذندة مذحامةتجان رذستةموأ، قذرمانبةك بةكپةيئسوأ، كلارا تولةنبايةأا، نازگذل قيلئبايةأالار جالعاستئرئپ وتئر.

جيئرماسئنشئ عاسئردئث وتئزئنشئ جئلدارئندا قازاق مؤزئكا مادةنيةتئنة كذي ساندئقتئث (فورتةپيانو) سذيةمةلئمةن ءان ايتؤ ءذردئسئ ةنة باستادئ. بذل ءذردئس ورئنداؤشئلئق ونةرگة قازاقتئث ءتول داستذرئندةي ءسئثئپ كةتتئ. كذي ساندئقتئث سذيةمةلئمةن ءان ايتقان كذلاش بايسةيئت كةلئنئ، شابال بةيسةك، جامال ومار، راحيا قويشئباي، ةلؤباي ءومئرزاق، ءرابيعا ةسئمجان، تاعئ باسقا ءبئراز انشئلةردئث تاسپاعا جازئلئپ، ساقتالعان داؤئستارئ وسئ جيناققا ةنگئزئلدئ.

ءداستذرلئ كاسئبي اندةر كةمةل قذرئلئمئمةن، كةث دياپازون، كذردةلئ ئرعاق-يئرئمدةرئمةن ةرةكشةلةنةدئ، سوندئقتان كاسئبي اندةردئ، نةگئزئنةن، ارنايئ ذستاز الدئن كورگةن انشئلةر عانا ورئندايدئ. اؤةندئك، ورئنداؤشئلئق، قذرئلئمدئق وزگةشةلئكتةرئنة، ورنئعئپ، ورئستةگةن ولكةلةرئنة قاراي ءداستذرلئ ءان ونةرئندة، شارتتئ تذردة، بئرنةشة كاسئبي انشئلئك داستذرلةر مةن مةكتةپتةر قالئپتاستئ. ولار - ارقا، جةتئسؤ جانة باتئس انشئلئك مةكتةپتةرئ دةپ اتالادئ. كاسئبي اندةردئث كوبئسئ - جوعارعئ ةكپئنمةن ايتئلاتئن قاراتپا اؤةن-سوزدةردةن باستالادئ. مؤزئكاتانؤ عئلئمئندا ول «اقئندئق مةلوديالئق فورمؤلا» دةپ اتالدئ. «كوبئنةسة ءان باسئ كةلةدئ اششئ، - كةل، تئثدا دةپ وزگةگة بولار باسشئ»، - دةپ اباي وسئنئ ايتسا كةرةك. قازاقتئث كاسئبي ءان ونةرئ، اسئرةسة XІX عاسئردئث اياعئ مةن XX عاسئردئث باسئندا ءوز دامؤئنئث شئرقاؤ بيئگئنة جةتتئ. قازاق ونةرئندة سال-سةرئلةردئث پايدا بولؤئ كاسئبي ءان ونةرئنئث شارئقتاپ دامؤئمةن تئعئز بايلانئستئ قذبئلئس. سال-سةرئلةر دةپ، ادةتتة ءبئر باسئنا بئرنةشة ونةر قونعان، سةگئز قئرلئ، ءبئر سئرلئ وزگةشة دارئن يةلةرئن ايتقان. ايرئقشا كيئنئپ، سذلؤ ات ءمئنئپ، ماثئنا ونةرلئ جاستاردئ جيناپ، ةل ارالاپ، قئزئق-دؤمانعا بولةؤ - سال-سةرئلةر ذستانعان تذتاستاي ءبئر ءومئر سالتئ ةدئ. قازاق دالاسئنئث ءار قيئرئنان ءبئرجان، اقان، مذحيت، كةنةن سياقتئ سال-سةرئ تذلعالاردئث شئعؤئ جوعارئدا اتالعان ءان مةكتةپتةرئنئث قالئپتاسؤئنا زور ئقپال ةتتئ.

ارقا انشئلئك ءداستذرئ. ةلئمئزدئث شئعئس، ورتالئق، سولتذستئك ايماقتارئن قامتيتئن ارقا انشئلئك ءداستذرئ كةث تئنئستئلئعئمةن، اؤةن بايلئعئمةن، تةرةث مازمذن، كذردةلئ قذرئلئمئمةن ةرةكشةلةنةدئ. كومةيئنة بذلبذل ذيالاعان نةبئر كذمئس كومةي، جةزتاثداي انشئلةر وسئ ولكةدة دذنيةگة كةلئپ، سال-سةرئلةر ءداستذرئن ورنئقتئرئپ، قازاق ءانئنئث ءورئسئن كةثةيتئپ، ورةسئن بيئكتةتتئ. ءبئرجان سال، اقان سةرئ، جاياؤ مذسا، اباي، اسةت، ذكئلئ ئبئراي، بالؤان شولاق، جارئلعاپبةردئ، يمانءجذسئپ، عازيز، ةستاي، ءمادي سياقتئ ءانشئ-كومپوزيتورلار قازاق ءانئن بذرئن بولماعان بيئك ورةگة كوتةردئ. كةيئنگئ ذرپاققا امئرة قاشاؤباي، قالي بايجان، يگئباي ءالئباي، بايعابئل جئلقئباي، قوسئمجان باباق، جاباي توعاندئق ارقئلئ جةتكةن وسئناؤ مول قازئنا، اسئل اماناتتئ جذسئپبةك ةلةبةك، ماناربةك ةرجان، جاثئل قارتاباي، ءلاززات سذيئندئك، مادةنيةت ةشةكةي، جانئبةك كارمةن، قايرات بايبوسئن سئندئ مايتالمان انشئلةر ءداستذرلئ ءاننئث قازئرگئ بؤئن ورئنداؤشئلارئنا ارقاؤئن ذزبةي، سئنئن بذزباي تاپسئردئ.

ارقا انشئلئك ءداستذرئنئث كاسئبي تذردة دامؤئ ءبئرجان سال قوجاعذل ذلئ شئعارماشئلئعئنان باستاؤ الادئ. قازاق ءانئن اؤةندئك، ئرعاقتئق، ينتوناسيالئق تذرعئدان مةيلئنشة بايئتقان ءبئرجان تؤئندئلارئ - قازاق انشئلئك داستذرئندةگئ جاثا قذبئلئس، جاثا كةزةث. كوپشئلئگئ كةث تئنئس، زور داؤئسپةن شئرقالاتئن ذلكةن دياپازونداعئ ءبئرجان اندةرئن مازمذندئق-تاقئرئپتئق جاعئنان ةكئ توپقا ءبولئپ قاراؤعا بولادئ. ءبئرئنشئسئ - عاشئقتئق، ماحاببات سئرئن شةرتةتئن، سذلؤلئقتئ جئرلايتئن "عاشئعئم"، "اقتةنتةك"، «ءلايلئم شئراق»، «ماقپال» سياقتئ سئرشئل اندةرئ، ةكئنشئسئ - ءوزئ ءومئر سذرگةن قوعامداعئ ونةرپاز تاعدئرئن تولعايتئن "جانبوتا"، "اداسقاق"، "تةمئرتاس" ءتارئزدئ تؤئندئلارئ. ءانشئ-كومپوزيتوردئث بذرئن ايتئلماعان «ءبئرجان سالدئث سوثعئ ءانئ»، "قؤاندئققا"، "ءماتئ-داؤلةن" سياقتئ اندةرئ وسئ جيناقتا تذثعئش رةت جارئق كورئپ وتئر. وسئ اتالعان جانة مازمذندئق-تاقئرئپتئق جاعئنان ءار الؤان بولئپ كةلةتئن باسقا دا تاماشا اندةرئمةن ءبئرجان سال قازاق مؤزئكا مادةنيةتئ تاريحئنداعئ اسا ءئرئ تذلعالاردئث قاتارئنان ورئن الادئ.

ارقاداعئ انشئلئك ءداستذردئث ةندئگئ ءبئر التئن دئثگةگئ - اقان سةرئ قورامسا ذلئ قازاق ءان ونةرئنئث ارناسئنا تئث اعئس قوسقان تذلعالاردئث قاتارئنا جاتادئ. ءانشئ-كومپوزيتوردئث نازئك ليريزمگة، تولقئندئ ئرعاق، سذلؤ اؤةنگة باي، شالقئعان كةث تئنئستئ شئعارمالارئ قازاق ءانئنئث ءورئسئن كةثةيتئپ، تذعئرئن بيئكتةتة ءتذستئ. اقان اندةرئنئث تاقئرئبئ دا سان الؤان. اسئرةسة، ونئث كورئكتئ ايةل بةينةسئن، عاشئقتئق سةزئمئن جئرلاعان "اقتوقتئ"، "بالقاديشا"، "التئباسار"، «جامال قئز»، "سئرئمبةت"، "ماقپال"، ت.ب. اندةرئ، سونداي-اق، جذيرئك ءمئنئپ، قذس باپتاعان ساياتشئ، سةرئنئث اتئ اثئزعا اينالعان تذلپارئنا («قذلاگةر»، "ماثماثگةر")، قئران قذسئنا («قاراتورعاي») ارناعان شئعارمالارئ - ءداستذرلئ ءان ونةرئنئث ءئنجؤ-مارجاندارئ. ءانشئ-كومپوزيتور مذراسئنئث كةثئنةن ناسيحاتتالؤئنا، اسئرةسة، ج.ةلةبةك كوپ ةثبةك ءسئثئردئ. انتولوگياعا اقان سةرئنئث كوپشئلئككة بةلگئسئز «اقان سةرئ»، «قارا توبةت»، «قئزئل گذل»، «اق ساؤساق»، «اقتوقتئنئث جةثگةسئنئث ءانئ»، «كوكشةتاؤدئث بيئگئ»، «قذياث بةل»، «پار جةكتئم» دةگةن اندةرئ دة ةندئ.

ارقا وثئرئندة ءومئر سذرگةن تاعئ ءبئر ايتؤلئ ءانشئ-كومپوزيتور - جاياؤ مذسا بايجان ذلئنئث قازاقتئث انشئلئك ونةرئن دامئتؤعا، ونئ جاثا ساز، ورنةكتةرمةن بايئتؤعا قوسقان ذلةسئ مول. جاياؤ مذسا اندةرئ كوركةمدئك ءبئتئمئ جاعئنان مذلتئكسئز جانة ءارقايسئسئ ءبئر-بئرئنة ذقسامايتئن، جاثاشئل سيپاتتا بولئپ كةلةدئ. «اق سيسا»، «كوكارشئن»، «شولپان»، «قذلباي باي»، «گاؤهار قئز» سياقتئ اندةرئ قازاق ءان ونةرئندةگئ شوقتئعئ بيئك، قايتالانباس ذلگئلةر. جاياؤ مذسا ةرتة ساؤات اشئپ، ورئسشا حات تانئعان ادام. ةؤروپانئث مؤزئكالئق مادةنيةتئنةن ءبئرشاما حاباردار بولعاندئقتان، ءبئراز اندةرئندة قالا اسةرئنةن پايدا بولعان مارش، بي ئرعاقتارئ دا كةزدةسةدئ. وسئ انتولوگياعا ونئث جذرتشئلئققا بذرئننان بةلگئلئ تؤئندئلارئمةن بئرگة، قازئر وتة سيرةك ورئندالاتئن «كةلدئم سئزگة»، «قوس قانات»، «سئلقئم سوق» دةگةن اندةرئ ةنگئزئلدئ. سونداي-اق وسئعان دةيئن جاياؤ مذسانئث ءانئ دةپ ايتئلئپ كةلگةن «سذرشا قئز» ءانئ ناقتئلئ اأتورئ بالؤان شولاققا قايتارئلئپ، قوسئمجان باباقتئث ورئنداؤئندا ب.ةرزاكوأيچتئث جانة م.تولةبايدئث جازئپ العان نوتالارئ بويئنشا جاياؤ مذسانئث ءوز «سذرشا قئزئ» قالپئنا كةلتئرئلدئ.

قازاقتئث ذلئ اقئنئ ابايدئث انتولوگياعا 12 ءانئ ةندئ. ونئث ايتؤلئ انشئلةر ورئنداعان ايگئلئ اندةرمةن قاتار، كوپشئلئككة بةيمالئم «وزگةگة كوثئلئم تويارسئث» (ا.زاتايةأيچتئث «قازاقتئث 500 ءان-كذيئ» جيناعئنان)، «سةگئز اياق» (2- ءتذرئ، حابيبا ةلةبةك كةلئنئنئث جةتكئزگةن نذسقاسئ بويئنشا)، «سذرعئلت تذمان دئم بذركئپ» (نيازبةك الداجاردئث جةتكئزگةن نذسقاسئ بويئنشا) دةگةن شئعارمالارئ قازئرگئ انشئلةردئث ورئنداؤئندا العاش رةت ذسئنئلئپ وتئر. ذلتتئق مؤزئكا ءتئلئن وزئندئك ستيلمةن بايئتقان «سةگئز اياق»، «ايتتئم سالةم، قالامقاس»، «جةلسئز تذندة جارئق اي»، «قاراثعئ تذندة تاؤ قالعئپ»، «كوزئمنئث قاراسئ»، «تاتيانانئث ءانئ» سئندئ اندةرئ ارقئلئ قازاق انئنة سونئ اؤةن، وزگةشة ولشةم مةن ءتذر الا كةلگةن ابايدئث جاثاشئلدئق ءداستذرئن عذلاما ويشئل، اقئن، سازگةر شاكارئم قذدايبةردئ ذلئ جالعاستئردئ. شاكارئمنئث «بذل ءان بذرئنعئ اننةن وزگةرةك»، «انادان العاش تؤعاندا»، «جيئرما ءذش جاسئمدا»، «ءان تؤرالئ» سياقتئ اندةرئنئث اباي شئعارماشئلئعئمةن وزةكتةستئگئ ايقئن تانئلادئ. اقئلباي، ؤايئس، بةرئكبول (اعاشاياق)، مذحامةدجان، شاكئر ابةن سياقتئ ءانشئ-كومپوزيتورلار دا اباي، شاكارئم سالعان ءذردئستئ دامئتا ءتذستئ. ولاردئث اندةرئن ناسيحاتتاؤشئلار قاتارئندا كةلدةنباي ولمةسةك، سةرئكبولسئن بةكبوسئن، امانگةلدئ جئكةن، ساناق ابةؤ، تةلمان قذجيمان، ةركئن شذكئمان، ةرلان رئسقالي سياقتئ انشئلةر بار.

ءبئرجان سال، اقان سةرئلةردئث شئعارماشئلئق داستذرئمةن ساباقتاسئپ جاتقان ذكئلئ ئبئراي ساندئباي ذلئ اندةرئنئث تاقئرئبئ الؤان ءتذرلئ. ونئث اندةرئنئث كوپشئلئگئ ويناقئلئعئمةن، وزگةشة ةكپئن-ئرعاعئمةن ةرةكشةلةنةدئ. («قاراقات كوز»، «تولقئن»، «قئزئل اسئق»). بذگئنگئ كذنگة، نةگئزئنةن، ءبئر-بئرئنة ذقسامايتئن 4 ءتذرلئ نذسقادا جةتكةن "گاككؤ" ءانئ ذكئلئ ئبئراي شئعارماشئلئعئنئث شئثئ بولئپ سانالادئ. ونئث اندةرئنئث بئردةن-ءبئر جةتكئزؤشئسئ - ءوز ذرپاعئ مذسا اسايئن بولسا، حالئققا كةث تارالؤئنا ءانشئ ق.بايبوسئن ايرئقشا ذلةس قوستئ.

ارقا وثئرئندة قالئپتاسقان انشئلئك، سال-سةرئلئك ءداستذردئث تاعئ ءبئر وكئلئ بالؤان شولاق - ءوزئ ذستاز تذتقان ءبئرجان سال، اقان سةرئ اندةرئنئث تاماشا ورئنداؤشئسئ ءارئ ناسيحاتتاؤشئسئ بولدئ. ونئث "عاليا" (2 ءتذرئ)، «كارون پالؤان»، «دذنية»، «جاستئق» سياقتئ اندةرئ - قازاق مؤزئكاسئنداعئ باي اؤةندئك، قذرئلئمدئق ورنةگئمةن كوز تارتاتئن ايشئقتئ تؤئندئلار.

ءبئر ايتا كةتةتئن نارسة، بذرئندارئ جاياؤ مذسانئكئ دةلئنئپ كةلگةن «سذرشا قئز» ءانئ جاثا انتولوگيادا بالؤان شولاقتئث ءانئ دةپ بةرئلدئ. ءاننئث اأتورلئعئ، نةگئزئنةن، كةنةن ءازئربايدئث ب.ةرزاكوأيچكة ءوز اؤزئنان جازدئرعان بالؤان شولاق اندةرئنئث نوتالئق جازباسئنا، جازؤشئ ءسابيت مذقاننئث ةثبةكتةرئنة جانة باسقا دا ءبئراز دةرةكتةرگة سذيةنة وتئرئپ، قالپئنا كةلتئرئلدئ. جيناقتاعئ بالؤان اندةرئنئث قاتارئ ك. ءازئربايدان جازئلئپ الئنعان نوتالئق جازبالار بويئنشا ورئندالعان تاعئ دا بئرنةشة انمةن تولئعا ءتذستئ.

قازاق ءان الةمئندةگئ ةث جارقئن تذلعالاردئث ءبئرئ - اسةت نايمانباي ذلئ. ارقاداعئ اقان سةرئ، ءبئرجان سالدئث، قذلتؤمانئث سذلؤ سازدئ اندةرئن بويئنا ءسئثئرئپ وسكةن اسةت نايمانباي ذلئ اياگوز - تارباعاتاي مةن جةتئسؤ وثئرلةرئنئث دة ءان داستذرئنة ئنتا-ئقئلاس قويئپ، ونةر تاعئلئمئن العان. اسةت اندةرئنئث پوةتيكالئق ءسوز ورنةگئ ءان اؤةنئمةن شةبةر ذشتاسئپ جاتادئ. ونئث قذرئلئمئ كةمةل، ورنةگئ بولةك «قاراكوز»، «كئشئ ارداق»، «ذلكةن ارداق»، «قوثئرقاز»، «قئسمةت»، «ماقپال»، «ءئنجؤ-مارجان» سئندئ اندةرئ ادامنئث جان-دذنيةسئن تةربةيتئن تةرةث سةزئمگة قذرئلعان. مؤزئكالئق مادةنيةتئمئزدئث التئن قورئنا قوسئلعان اسةت اندةرئنئث كوپشئلئگئ جذرتشئلئققا جةزتاثداي ءانشئ دانةش راقئش ارقئلئ جةتتئ. جيناققا ةنگةن «احاؤ، جالعان»، «جاي تولقئن»، «ءوتتئ-اؤ، دذنية-اي»، «حاؤليلاؤ قالقاش-اؤ» - اسةتتئث وسئ كذندة سيرةك ورئندالاتئن اندةرئ.

ارقا انشئلئك، سال-سةرئلئك ءداستذرئنئث سوثعئ وكئلدةرئنئث ءبئرئ ةستاي بةركئمباي ذلئنئث ةسئمئ ماحاببات گيمنئ ئسپةتتئ ايگئلئ "قورلان" ءانئ ارقئلئ اثئزعا اينالدئ. بذدان باسقا، «جايقوثئر»، «ءبئر مئسقال»، "نازقوثئر"، "يؤران-اي" سياقتئ اندةرئ ب.جئلقئباي، ج.ةلةبةكتةردئث ورئنداؤئندا وزئندئك ناقئش-ورنةك، قايتالانباس سئر-سيپاتئن بذزباي جةتئپ، حالقئمئزدئث ءان قازئناسئن بايئتا ءتذستئ.

«قارقارالئ»، «قاراكةسةك» سياقتئ بارشا قازاققا ايگئلئ سوم التئنداي كةسةك تؤئندئلارئمةن ذلتتئق مؤزئكا تاريحئندا وشپةس ءئز قالدئرعان ءمادي باپي ذلئ مةن سئرنايمةن ءان ايتؤ ءذردئسئن قالئپتاستئرؤشئلاردئث ءبئرئ، "مايرا"، "تولقئما"، "باقشا" سياقتئ تةرةث سةزئم، مول سئرلئ تاماشا اندةر شئعارا وتئرئپ، قازاق ءان ونةرئندة تذثعئش رةت ايةل-ءانشئ بةينةسئن جاساعان مايرا ءؤالي قئزئ دا ارقا انشئلئك داستذرئن مةيلئنشة كوركةيتكةن ايتؤلئ ونةرپازدار ةدئ.

وسئ كذنگة دةيئن جارئلعاپبةردئنئث ءانئ دةپ تانئلئپ كةلگةن "شاما" ءانئ جيناقتا شاما نذر ذلئ دةگةن ءانشئ-كومپوزيتوردئث ءانئ بولئپ بةرئلدئ. بذل دةرةك ا.زاتايةأيچتئث «قازاقتئث 1000 ءانئ» جيناعئنان الئندئ.

سول سياقتئ ارقا وثئرئندة ءومئر سذرگةن مذستافا، سةيئتجان سال، قاناپيا، جارئلعاپبةردئ، عازيز، يمانءجذسئپ، شاشؤباي، تاؤكة سئندئ ءبئرتؤار ونةرپازداردئث بذگئنگة جةتكةن بئردة-ةكئلئ اندةرئ دة وسئ جيناققا ةنگئزئلئپ وتئر. سونداي-اق انتولوگيادان، م.جذماباي، س.سةيفؤللين، م.دؤلات ذلئ، ق.امانجولدئث تؤئندئلارئمةن قاتار، ر.ةلةباي، م.ةرجان، ب.جئلقئباي، ق.باباق سياقتئ كةيئنگئ بؤئن ءداستذرلئ ءانشئ-كومپوزيتورلاردئث شئعارمالارئ دا ورئن الدئ.

باتئس قازاقستان انشئلئك ءداستذرئ. باتئس ولكةنئث كاسئبي ءان مةكتةبئ ةپيكالئق ءداستذر نةگئزئندة دامئعان. اكادةميك احمةت جذباننئث: «قازاقتئث حالئقتئق مؤزئكا مادةنيةتئندة، ونئث ئشئندة، ءاننئث دامؤئندا جئرشئلار دا ذلكةن رول وينادئ» دةگةن پئكئرئ ءان مةن جئر ةگئز ذعئم سانالاتئن وسئ ولكةگة دة قاتئستئ. باتئس وثئردةگئ جئراؤلئق-جئرشئلئق ونةردئث جةرگئلئكتئ انشئلئك مةكتةپتئث قالئپتاسؤئ مةن وركةندةؤئنة زور اسةرئ بولعانئ انئق. عذرئپتئق فولكلور، قارا ولةثدةردةن باستاؤ الئپ دامئعان ماتوك اندةر، كذلدئرگئ اندةر، ساعئنئش اندةر، قوثئر اندةر دةپ اتالاتئن ليريكالئق تؤئندئلار باتئس ولكة داستذرئندةگئ ءان جانرئنئث كةث تاقئرئپتئق اؤقئمئن كورسةتةدئ.

باتئس كاسئبي ءان مةكتةبئنئث نةگئزگئ تذلعاسئ - ءانشئ-كومپوزيتور مذحيت مةرالئ ذلئ. مذحيت اندةرئ - دياپازون كةثدئگئمةن، ئشكئ مازمذنئنئث تةرةثدئگئمةن قازاق ءان ونةرئن بيئككة كوتةرگةن اسا باعالئ مذرا. كومپوزيتور شئعارماشئلئعئندا سول ولكةدةگئ ةرةكشة دامئعان جئراؤلئق-جئرشئلئق ونةر مةن باتئس قازاقستاننئث سول كةزةثدةگئ شئرقاؤ شئثئنا جةتكةن كذيشئلئك ءداستذرئنئث ةرةكشة اسةرئ بولعانئ ءسوزسئز. سةبةبئ، ءاننئث ئشكئ تابيعاتئن، بولمئس-ءبئتئمئن، حاراكتةرئن اشؤدا دومبئرا سذيةمةلئندةگئ ايشئقتئ قاعئستار ذلكةن رول اتقارادئ. باتئس قازاقستان ءان-جئر داستذرئندةگئ دومبئرا سذيةمةلئ اسپاپتئ كاسئبي دةثگةيدة شةبةر مةثگةرؤدئ تالاپ ةتةدئ. ويتكةنئ، كذيدةگئ ءداستذرلئ قاعئستار، وث قول جانة سول قولداعئ ءارتذرلئ ءادئس-امالدار ءان سذيةمةلئنئث نةگئزئ بولئپ تابئلادئ. مذحيت اندةرئنئث ءبئر الؤانئ ورتا دياپازوندئ، قوثئر اندةر بولئپ كةلسة («الؤاش»، «دذنية»، «قولجةتپةس»، ت.ب.)، «اينامكوز»، «زاؤرةش»، «ذلكةن ايداي» ءتارئزدئ تؤئندئلارئ - ورئنداؤشئلئق ذلكةن شةبةرلئكپةن بيئك شئرقاپ ايتئلاتئن، كةث تئنئستئ، كذردةلئ اندةر. جيناققا مذحيتتئث 21 شئعارماسئ ةندئ، ولاردئث ئشئندة سيرةك ايتئلاتئن «قوقئش»، «كوك جار»، «شاندوز» دةگةن اندةرئ بار.

باتئس قازاقستان ايماعئنئث ءان ءداستذرئ كذنئ بذگئنگة دةيئن جةتة زةرتتةلمةي كةلگةندئكتةن، وسئ وثئردةگئ نةبئر تاماشا ءانشئ-كومپوزيتورلار شئعارماشئلئعئ ةلةؤسئز قالئپ كةلدئ. بالا وراز، قيسا، امانعالي، اؤحات، سارئ، قئزئل، مولداباي، وتةعالي، داؤكة، بئلةك، اجار، ت.ب. كوپتةگةن ءانشئ-كومپوزيتورلاردئث شئعارمالارئ دةر كةزئندة جينالماؤئ سةبةپتئ، كوپتةگةن اندةر جوعالئپ، ذمئت بولعان. ولاردئث بذگئنگة جةتكةن بئردة-ةكئلئ تؤئندئلارئ جيناقتالئپ جاثا انتولوگياعا ةنگئزئلدئ.

باتئس قازاقستان اندةرئنئث بذگئنگئ زامانعا بذزئلماي جةتؤئنة زور ةثبةك سئثئرگةن ايگئلئ ءانشئ عاريفوللا قذرمانعالي بولدئ. مذحيتتئث اندةرئن ونئث نةمةرةلةرئ شايقئ مةن شئنتاستان ذيرةنئپ، ورئنداؤشئلئق ذلگئلةرئن العان ع.قذرمانعالي ءوزئنئث اؤقئمدئ ورئنداؤشئلئق شةبةرلئگئ ارقاسئندا قازاقستاننئث باتئس ايماعئنئث ةجةلگئ قارا ولةث ذلگئسئندةگئ حالئق اندةرئن كاسئبي دةثگةيگة جةتكئزدئ. ماسةلةن، ول «ادةمئ قئز»، «داريعا» سةكئلدئ حالئق اندةرئنة قايئرما قوسئپ، قوسئمشا دئبئستار قولدانؤ ناتيجةسئندة بذل اندةرگة مول تئنئس دارئتئپ، كاسئبي دةثگةيئن كوتةردئ. ع.قذرمانعالي - مذحيت داستذرئندةگئ اندةردئث شةبةر ورئنداؤشئسئ عانا ةمةس، ءوزئ دة كوپتةگةن اندةر شئعارعان تاماشا سازگةر. ونئث مةكتةبئنةن ءدارئس العان شاكئرتتةرئ ق.بةكبوسئن، ءا.ةثكةباي، ق.قذلئش، ق.راحيم، ج.سارسةنعالي، ق.وراش، س.تاؤداي، س.راحمةتجان، گ.سذندةت، س.جانپةيئس، ت.ب. انشئلةر باتئس ءان ءداستذرئن جالعاستئرؤشئ ءئزباسارلارئ بولدئ. ةل ئشئنةن شئققان اسقاق انشئلةر ق.جذمالي، م.تورةش، ق.بةردئعالي، ا.عذبايدؤللا، ة.ماعاز، ت.ب. انشئلةر - باتئس ولكةدة قالئپتاسقان انشئلئك ءداستذردئث ايتؤلئ وكئلدةرئ.

ماثعئستاؤ اندةرئ جالپئ باتئس اندةرئنةن دومبئرا قاعئسئنئث، اؤةن ةكپئنئنئث جايلئعئمةن ةرةكشةلةنةدئ. ماثعئستاؤ جةرئندة XІX عاسئردا «جةتئ قايقئ» دةگةن اتپةن جةتئ ونةرپاز ءومئر سذرگةن. ول ولكةدة "قايقئ" دةگةن ءسوز "سال-سةرئ" دةگةن ماعئنانئ بئلدئرةدئ. قازئرگئ كةزدة ماثعئستاؤ اندةرئ دةپ ايتئلاتئن اندةردئث باسئم كوپشئلئگئ - ءانشئ-كذيشئلئگئمةن، اقئندئق، سازگةرلئك ونةرئمةن ةلگة بةلگئلئ دوسات، وسكئنباي، تذرسئن، ءادئل، جئلگةلدئ، تاستةمئر، شولتامان سياقتئ ءانشئ-كومپوزيتورلاردئث شئعارمالارئ. ماثعئستاؤ جةرئندة بذدان باسقا حاميت، بوراش، اقبالا، قازيحان، سماعذل، قاراباي، قوسئلا الماعان عاشئعئ اقبوبةككة ارناعان اندةرئمةن قازاق دالاسئنا بةلگئلئ بولعان قايئپ قوراباي ذلئ دةگةن ونةرپازدار وتكةن. ماثعئستاؤ اندةرئن وسئ كذنگة جةتكئزگةن ءئزباسار شئرتان، كذرئش تاسبولات، زاؤرةش ةسبةرگةن، جةتكئزگةن سةيئت، بةردئعالي سراندار بولسا، قازئرگئ كةزدة بذل ءداستذردئ ايگذل قوسان، ةلدوس ةمئل، اقمارال ةرئمبةت، بولات شاؤلئ، اسانالئ كوشةر، قئدئرباي جذمان جالعاستئرئپ ءجذر.

جةتئسؤ انشئلئك ءداستذرئ. جةتئسؤ جةرئندةگئ ءان ونةرئنئث قالئپتاسؤئنا دا وسئ وثئردة ةرةكشة دامئعان ةجةلگئ اقئندئق-جئرشئلئق ءداستذردئث زور ئقپال ةتكةنئ انئق. وسئ وثئردةگئ مةيلئنشة كوپ ايتئلاتئن قارا ولةثدةر مةن حالئق اندةرئ كاسئبي انشئلئك مةكتةپتئث قالئپتاسؤئنا نةگئز بولدئ. زةرتتةؤشئ-عالئمدار جةتئسؤدا ارقاداعئ اقان، ءبئرجاندارمةن زامانداس داؤرةن سال، تاكةن سال دةگةن سال-سةرئ، ءانشئ-سازگةرلةر وتكةنئن، ءبئراق شئعارمالارئ ساقتالماعانئن جازادئ.

وسئ انشئلئك مةكتةپتئث قالئپتاسؤئنا ذيئتقئ بولعان دارا تذلعا كةنةن ءازئرباي شئعارمالارئنئث كوبئ نةگئزئنةن ءوز ورئنداؤئندا جةتتئ. ذزاق جاساپ، ارتئنا مول مذرا قالدئرعان كةنةن اندةرئنئث تاقئرئپ اؤقئمئ مول، قذرئلئم-ءپئشئنئ جاعئنان دا ءار الؤان، تئنئسئ كةث، اؤةنئ ورنةكتئ، سان قذبئلعان ئرعاقتئ كةلةدئ. "بوزتورعاي"، "كوكشولاق"، "بذلبذلعا"، "بازار-نازار"، «الاتاؤ الابئندا»، «تئك شئرقاؤ» سياقتئ اسةم سازدئ، سذلؤ ناقئشتئ اندةرئمةن كةنةن جةتئسؤ ولكةسئندة قالئپتاسقان انشئلئك ءداستذردئ كاسئبي بيئك ورةگة كوتةرگةن قازاقتئث بئرةگةي ءانشئ-كومپوزيتورئ. جامبئل، سارباس، بالؤان شولاق سئندئ بةلگئلئ ءانشئ-اقئنداردان ذلگئ-ونةگة العان كةنةن ءازئرباي ءوز ومئرئندة جذزدةن استام اندةر شئعارعان. ونئث وسئ انتولوگياعا ةنگةن اندةرئ، وزئنةن باسقا، قئزئ تورتكةن كةنةن قئزئ مةن كةيئنگئ جاس انشئلةردئث ورئنداؤئندا بةرئلدئ.

جةتئسؤعا اتئ ايگئلئ بولعان ءانشئ-كومپوزيتور قاپةز بايعابئل ذلئ ئستامبذلدا ءبئلئم الئپ، تؤعان جةرئنة ورالعان سوث، مةكتةپتةر اشئپ، بالا وقئتقان. كةيئننةن ساياسي قؤعئنعا ذشئراپ، رةپرةسسيا قذربانئ بولادئ (1937 ج.). قاپةزدئث بئزگة جةتكةن "ايحوي"، "دذنية-اؤ"، "قوشتاسؤ"، «ذش مةركئ» دةگةن اندةرئ وزگةشة اؤةندئك سيپاتئمةن ةرةكشةلةنةدئ. كةزئندة ايتؤعا تئيئم سالئنعاندئقتان، ذمئتئلؤعا اينالعان قاپةز شئعارمالارئن زةرتتةؤشئ-عالئم ساعاتبةك مةدةؤبةك ذلئ، انشئلةر عالئمجان دوسان ذلئ، رامازان ستامعازئلار جةتكئزگةن بولاتئن.

وسئ ولكةنئث تاعئ ءبئر بةلگئلئ ءانشئ-كومپوزيتورئ ءپئشان جالمةندة ذلئ، زامانئندا انشئلئگئمةن، كذيشئلئگئمةن، ةل باسقارؤ ئسئمةن بةلگئلئ بولعان. ءپئشاننئث سوثئندا جان-جارئ عايشاعا ارناپ، اباقتئعا ايدالئپ بارا جاتقاندا شئعارعان ةكئ ءانئ جانة «دذنية، شئركئن» دةگةن اندةرئ قالدئ. ءپئشاننئث اندةرئن وسئ كذنگة جةتكئزگةن ءانشئ-اقئن ءاسئمحان قوسباسار ةدئ.

جةتئسؤ جةرئندةگئ انشئلئك ونةردئث تاعئ ءبئر وكئلئ سادئقوجا موشان ذلئ بولاتئن. تاعدئرئ شئرعالاثعا تولئ ءانشئ-كومپوزيتور 27 جاسئندا تؤعان ةلدةن جئراق قئتاي جةرئندة دذنيةدةن قايتتئ. ونئث «احاؤ، ايئم»، «سارئ ءبيداي»، «ساعئنساث، قالقا، ءوزئث كةل» سياقتئ وزئندئك ورنةك-ناقئشئمةن ةرةكشةلةنةتئن سذلؤ سازدئ اندةرئن وسئ كذنگة جةتكئزگةن - دانةش راقئش.

جةتئسؤدئث وثتذستئك جاعئنداعئ شؤ وثئرئندة جاساعان ساؤئتبةك ذسا ذلئ، ءانشئ-كومپوزيتور رةتئندة، قوسئلا الماعان ارماندئ عاشئعئ اقبوپةگة ارناعان انئمةن بةلگئلئ. اأتوردئث سوثئندا قالعان جالعئز ءان بولعانمةن، "اقبوپة" - سةزئم تةرةثدئگئمةن، كوركةم دة كذردةلئ بئتئمئمةن ءداستذرلئ كاسئبي ءان ونةرئندةگئ شوقتئعئ بيئك تؤئندئلار قاتارئنان ورئن الادئ. وسئ كذنگة "اقبوپة" ءانئنئث ةكئ نذسقاسئ جةتتئ. جيناققا ونئث ءبئرئ جامال وماردئث، ةكئنشئسئ اياز بةتبايدئث ورئنداؤئندا كئردئ.

جةتئسؤ ولكةسئنةن شئققان جانة ءبئر كذمئس كومةي ءانشئ، تاماشا كومپوزيتور دانةش راقئش كوپتةگةن حالئق اندةرئ مةن حالئق كومپوزيتورلارئنئث تؤئندئلارئن تئنباي ناسيحاتتاپ ءوتتئ. ءانشئ-كومپوزيتوردئث «ساياسئندا المانئث»، «جةر سذلؤئ جةتئسؤ»، «اياؤلئم مةنئث، ارايلئم»، «بالجان-اي» سياقتئ اسةم اؤةزدئ ءوز اندةرئ دة جيناقتان مول ورئن الدئ.

بذل كومپوزيتورلاردان باسقا جةتئسؤ اندةرئ جيناقتا بارماق، ذمبةتالئ، شالتاباي، قارعا، كودةك، ءاسئمحان، قئرباي، كوبةيباي، بذلشا، قئمبات سياقتئ ءانشئ-كومپوزيتورلاردئث شئعارماشئلئقتارئمةن تولئقتئرئلدئ.

جةتئسؤ اندةرئ وسئ كذنگة كةنةن ءازئرباي، قؤات نيازباي، قانابةك رايئس، مذحتار وتةباي، سةرعالي ءابجان، ءسابيت ورازباي، تورتكةن كةنةن قئزئلار ارقئلئ جةتسة، بذل ءداستذردئ كةيئنگئ كةزدة رايئمقذل تةمئرباي، ةرجان قوسبارماق، رامازان ستامعازئ، دذيسةنبةك ءومئرالئ، اقان ءابدؤالي، تئلةؤلةس قذرمانعالي، ارداق بالاجان، جازگذل داثئلباي، ةربولات شالدئبةك، نذرگذل ءالقوجالار ناسيحاتتاپ ءجذر.

سئر ءوثئرئنئث انشئلئك ونةرئ. بذل انتولوگيادا حالئق اندةرئ "كوكشةتاؤ"، "دولانا"، انداعذل بالقئ دايراباي، نارتاي، ةشنياز سال، كذمئساي، توعجان، رذستةمبةك جئراؤ، ءابئلدا جذرگةنبايلاردئث تؤئندئلارئمةن كورئنئس تاپتئ. بذل اندةردئ مذحامةدجان رذستةم، قذرمانبةك بةكپةيئس، ةل ئشئنة جئرشئ رةتئندة تانئمال الماس المات، ةلمذرا جاثابةرگةن، عازيزا شايماحان، ءسابيت دابئلدار ورئندايدئ.

ق ح ر-دئث شئنجاث ولكةسئندةگئ التاي، تارباعاتاي، ئلة قازاقتارئنئث جيناققا ةنگةن كاسئبي اندةرئ - اتاجذرتقا بةيتانئس حالئق اندةرئنةن، سونداي-اق، تاثجارئق، اپپاق، سذلؤباي، بذركئتباي، تولةؤحان، جذماحان، قذماربةك كوپةن ذلئ، رافيئق دومبايةأ، شاؤشةكةي كةرئم قئزئ دةگةن ءانشئ-كومپوزيتورلاردئث شئعارمالارئنان تذرادئ. بذل اندةردئ ءامينا نذعمان، كةرئم ةلةمةس، التئنكذل باپارقئزئ، ساعادات مئرزاحمةت ذلئ، گذلزيرا بوكةيحان قئزئ، شابا ادةنقذل قئزئ، اينذر قالاي قئزئ، مايرا قايرات قئزئ، دؤمان ورالباي، اراي اسقاپ سياقتئ انشئلةر ورئنداعان.

انتولوگيانئ قذراستئرؤ بارئسئندا، بذرئن-سوثدئ ةستئلمةگةن، نةمةسة، قازئردة ذمئتئلئپ بارا جاتقان كوپتةگةن ةسكئ اندةر تابئلدئ. ماسةلةن، «ارئستاننئث ءانئ»، «نذركةيدئث ءانئ»، «سوقئر قاقپاننئث ءانئ»، «قايران التاي-مارقاكول» دةگةنءاندةر قازئرگئ انشئلةردئث رةپةرتؤارلارئندا مذلدة كةزدةسپةيدئ. سونداي-اق، بذرئن كوپ ايتئلماعان «يتاشتئث ءانئ»، «كودةكتئث ءانئ»، «كاشتةننئث ءانئ»، بذرئن بةلگئلئ بولسا دا، جذرت قذلاعئنا ءالئ جةتة قويماعان «بارماقتئث ءانئ»، «شئنئبايدئث ءانئ»، «قيياسبايدئث ءانئ» «قابئشتئث ءانئ» سياقتئ ءبئراز اندةر العاش رةت وسئ جيناقتا جاريالانئپ وتئر.

جيناققا ةرتةرةكتة شئققان قازاق اندةرئنئث نوتالئق جازبالارئنان بذرئن ورئندالماعان ءبئرشاما اندةر ةنگئزئلدئ. ماسةلةن، ا.زاتايةأيچتئث «قازاق حالقئنئث 1000 ءانئ» جيناعئنداعئ احمةت بايتذرسئن ذلئنان جازئلئپ الئنعان حالئق ءانئ «كامشات بورئك»، وسئ اأتوردئث «قازاق حالقئنئث 500 ءان مةن كذيئ» كئتابئنداعئ قانئش ساتبايدان جازئلئپ الئنعان حالئق اندةرئ «اجاردئث سارئنئ»، «بيبئگذل»، ب.ةرزاكوأيچتئث «قازاقتئث عاشئقتئق اندةر انتولوگياسئنان» حالئق ءانئ «اق ةركة»، «اقجورعاجان»، ا.بافينانئث «شئنجاث قازاقتارئنئث اندةرئ» جيناعئنان حالئق ءانئ «اق الما»، «ةؤ، ايداي»، ت.بةكحوجينانئث «قازاق حالقئنئث 200 انئنةن» «قانجان-اي»، «قوس كذرةث»، ر.تةمئربايدئث «قازئعذرت اؤةندةرئنةن» حالئق اندةرئ «اباي كوك»، «گذل-گذل-اي»، "ةركةم-اي"، ت.ب.، سونداي-اق، جاس زةرتتةؤشئلةر ب.مذپتةكةيدئث «جةتئسؤ اؤةندةرئ»، ب.بابئجاننئث «قازاقتئث ءجذز قارا ولةثئ» جيناقتارئنان كوپتةگةن اندةر كاسئبي دةثگةيدة ورئندالئپ، وسئ جيناققا ةنگئزئلدئ.

* *

ءسوز سوثئندا «قازاقتئث ءداستذرلئ 1000 ءانئ» انتولوگياسئ بويئنشا اتقارئلعان جذمئس بارئسئنا از-كةم توقتالا كةتؤدئ ءجون كورئپ وتئرمئز. اندةردئ جيناقتاؤ، سارالاؤدا قذراستئرؤشئلار نةگئزئنةن «قازاقتئث ءداستذرلئ 1000 كذيئ» انتولوگياسئنداعئ جذيةنئ ذستانعانئمةن، كةي رةتتة ودان باس تارتؤعا تؤرا كةلةتئن جاعدايلار دا كةزئكتئ. ماسةلةن، حالئق كذيلةرئ بولسئن، حالئق كومپوزيتورلارئنئث شئعارمالارئ بولسئن - قازاقتئث بارشا ءداستذرلئ كذيئ ءار ايماقتا قالئپتاسقان كذيشئلئك ءداستذر، ورئنداؤشئلئق مةكتةپ جونئمةن جذيةلةنئپ، توپتاستئرئلئپ بةرئلسة، جيناقتاي كةلگةندة، حالئق اندةرئنئث باسئم كوپشئلئگئن قازئرگئ كذندة ءدال ولاي ناقتئ مةكتةپ، ايقئن داستذرگة بولئپ-جئكتةؤ مذمكئن ةمةستئگئ كورئندئ. انتولوگيادا تةك اتئ-جوندةرئ بةلگئلئ، ايقئن انشئلئك ءداستذر قالئپتاستئرؤشئ تذلعالاردئث شئعارمالارئ عانا، شارتتئ تذردة، وزدةرئ ءومئر سذرگةن ءوثئر اتئمةن اتالاتئن كاسئبي ءداستذرلئ ءان مةكتةبئ اياسئندا توپتاستئرئلدئ. ورتالئق مةملةكةتتئك كينو فوتو قذجاتتار مةن دئبئس جازبالار مذراعاتئندا، قازاق راديوسئنئث «التئن قورئندا» ساقتالعان كونة ءذنتاسپالارداعئ اندةر، تةحنيكالئق ساپاسئ جارامدئ بولعان جاعدايدا، جيناققا، ةث ءبئرئنشئ كةزةكتة، العاشقئ ورئنداؤشئلار جةتكئزگةن نذسقادا ةنگئزئلدئ.

اندةردئ جيناقتاؤ بارئسئندا ايتارلئقتاي قيئنشئلئقتار دا كةزدةستئ. ماسةلةن، سول مذراعات، قورلاردان ءبئر ءاننئث بئرنةشة اتاؤمةن، ءيا بولماسا ءار ءانشئنئث ورئنداؤئندا ءتذرلئ نذسقادا (أاريانتتا) تابئلؤئ، ءان سوزدةرئنئث قاتة ايتئلؤئ، نةمةسة باسقا ءاننئث ماتئنئمةن اؤئسئپ كةتؤئ سياقتئ جاعدايلار ءجيئ ذشئراستئ. ءبئر نةگئزدةن وربئگةن ذقساس اندةر مذقيات تئثدالئپ، سالئستئرئلا كةلئپ، جيناققا ءاننئث نةگئزگئ ءتذپنذسقا دةپ تانئلعان ذلگئسئ عانا جئبةرئلدئ. قذرئلئمئندا، اؤةنئندة ءتذپنذسقادان ةداؤئر ايئرماشئلئقتارئ بولعان جاعدايدا عانا كةيبئر اندةر سول ءتذپنذسقانئث أاريانتتارئ (نذسقالارئ) ةسةبئندة تاثدالئپ الئندئ (ايتالئق، «سةگئز اياقتئث»، "قورلان"، "توپايكوك" سياقتئ اندةردئث ةكئنشئ نذسقالارئ). ءار ءانشئنئث ورئنداؤئندا ءار تذرلئ اتاؤمةن جذرگةن ءان اتتارئ ءبئر ئزگة ءتذسئرئلئپ، مذمكئندئگئنشة، ءان ماتئندةرئ تولئق، ءارئ دذرئس ايتئلعان ذلگئلةر ذسئنئلدئ.

سونئمةن بئرگة، اتتارئ ذقساس بولعانئمةن، قذرئلئمئ، اؤةن، ئرعاعئ ءبئر-بئرئنةن مذلدة بولةك اندةر دة كوپ ةكةنئ بةلگئلئ. ماسةلةن، «ساؤلةم-اي» اتالاتئن اندةر شوعئرئ. بذل ذلگئلةر اندةر تئزئمئندة ءبئر-بئرئنةن ءتذر رةتئندة ايرئقشالاپ كورسةتئلدئ: "ساؤلةم-اي" (1-ءتذرئ)، "ساؤلةم-اي" (2-ءتذرئ)، ت.س.س. ال ءبئر نةگئزدةن وربئگةن، ايئرماشئلئقتارئمةن قاتار، ذقساستئقتارئ دا ايقئن تذرعان كةيبئر اندةر ءبئر-بئرئنةن نذسقا (أاريانت) رةتئندة اجئراتئلدئ: («ةكئ جيرةن» 1- نذسقا)، ("ةكئ جيرةن» 2- نذسقا) ت.ب.

جانة بئر ةسكةرتة كةتةتئن نارسة، اأتورلئعئ كذماندئ نةمةسة كئمنئث شئعارماسئ ةكةندئگئ تؤرالئ مؤزئكا بئلگئرلةرئ انئق ءبئر پئكئرگة توقتاسا قويماعان ءبئراز اندةر بذرئنعئسئنشا انتولوگيادا حالئق اندةرئ قاتارئندا بةرئلدئ.

مةملةكةتتئك جانة جةكة مذراعات، قورلاردان جذرت قذلاعئنا ءالئ تية قويماعان نةمةسة ةرتةرةكتة جازئلئپ الئنئپ، كةيئننةن ورئنداؤشئسئ بولماعاندئقتان، ذمئتئلا باستاعان ءبئراز اندةر تابئلدئ. بذل قاتارعا وسئ انتولوگيا ارقئلئ اتاجذرتقا ورالعان شةتةل قازاقتارئنئث ءان مذراسئن دا جاتقئزؤعا بولادئ.

«قازاقتئث ءداستذرلئ 1000 ءانئ» اتالاتئن انتولوگيادا ءداستذرلئ ءان ذلگئلةرئ بذرئن-سوثدئ بولئپ كورمةگةن كولةمدة، بارئنشا مول قامتئلدئ. دةگةنمةن، حالقئمئزدئث عاسئرلار بويئ تئرنةكتةپ جيعان ءان قازئناسئ وسئ مئث انمةن شةكتةلة قويماسئ حاق. ءالئ دة بولسا، جوعالعاندئ ئزدةؤ، كةمدئ تولئقتاؤ - كةلةشةك كذندةردئث ذلةسئندة. ال «قازاقتئث ءداستذرلئ ءانئ» اتالاتئن، كوزدئث قاراشئعئنداي ساقتار رؤحاني اسئل مذرا، قئمبات جادئگةرلئگئمئزدئث قازئرگئ بارئن تذگةندةپ، شاشپاي-توكپةي، كةيئنگئ ذرپاققا تابئستاؤ - بذگئنگئ ءبئزدئث پارئزئمئز. جاثا ءداستذرلئ ءان انتولوگياسئ - سول مئندةت-پارئز ذددةسئنةن تابئلار ئزگئ قادام، تذبةگةيلئ ةثبةكتئث كورئنئسئ.

оқулық
ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى