ەڭ قيىن تىلدەر سۇرانىسقا يە

جالپى يۋنەسكو ۇيىمىنىڭ مالىمەتى بويىنشا دۇنيەدە 7 مىڭعا جۋىق ءتىل بار ەكەن. وسى عاسىردىڭ سوڭىنا دەيىن سونىڭ تەك جارتىسى عانا قالۋى مۇمكىن. ال ءتىل ۇيرەنۋ وڭاي ما، قيىن با؟ ءتىلدى قالاي ساقتاپ قالۋعا بولادى؟ ەندىگى ءبىر ءۇمىت - سيفرلىق تەحنولوگيا. ونىڭ كومەگى قانداي؟ جالپى انا ءتىلىن ساقتاۋدىڭ تاعى قانداي امالى بار؟

الەمدەگى ەڭ قيىن ءتىل - اراب جانە قىتاي ءتىلى. نەيروفيزيولوگتاردىڭ سوزىنە قاراعاندا، بۇل ەكى ءتىل ميدىڭ قابىلداۋىنا اۋىرلىق تۋدىرادى. جازىلۋى دا جەڭىل ەمەس. جاپون، كورەي تىلدەرى دە جازۋ جاعىنان ەڭ كۇردەلىسى. ءتىپتى تۋعاننان سول تىلدە سويلەپ، ءارىپ تانىعانداردىڭ ءوزى قينالادى. سول سەبەپتى جاپونيادا ءبىلىم بەرۋ مەرزىمى - ون ەكى جىل. بۇل ۋاقىتتىڭ جارتىسى انا ءتىلى مەن ماتەماتيكانى وقىتۋعا ارنالادى. مەكتەپتى ءتامامداعان تۇلەك 1850 يەروگليفتى جاتتاپ، ەمتيحان تاپسىرادى.

سول سەبەپتى ۇيرەنۋ قيىن بولعانىمەن، جاڭا ايتقان قىتاي، اراب، تاعى اعىلشىن، يسپان تىلدەرىنەن كەيىنگى مىڭجىلدىقتا دا قولدانىستان تۇسپەيدى. اراب ءتىلى دەمەكشى، دۇنيە جۇزىندە 420 ميلليون ادام وسى تىلدە سويلەيدى. قۇران جازىلعان جالعىز ءتىل وسى. الەم بويىنشا وسى ءتىلدىڭ قولدانىس اياسى كەڭ ەل - مىسىر. 82 ميلليون مىسىرلىق وسى تىلدە قارىم-قاتىناس قۇرادى. مۇنان سوڭ الجير، سۋدان، يراك، ماروككو العاشقى بەستىككە ەنگەن.

ال ساۋد ارابياسىندا بار بولعانى 28 ميلليون تۇرعىن اراب تىلىندە پىكىر الماسادى ەكەن. مۇسىلمان ەلدەرىنىڭ دەنى وسى ءتىلدى قولدانادى. ساراپشىلاردىڭ سوزىنە قاراعاندا، اراب ءتىلى 2050 -جىلعا قاراي قولدانىس اياسى كەڭ تىلدەر قاتارىنا كىرەدى دەگەن بولجام بار.

شۆەدتەر ءوز تىلىندە سويلەمەيدى

دۇنيە ءجۇزى كوپ قولداناتىن سۇرانىستاعى تىلدەردى ايتتىق. انا ءتىلىن تۋعان جەرىندە قولدانبايتىن ەلدەر دە بار. مىسالى، شۆەتسيادا، شۆەد ءتىلى جوعالىپ بارادى. تاقاۋدا Duolingo ءوز تىلىندە سويلەمەيتىن ۇلتتاردىڭ ءتىزىمىن جاسادى. ولاردىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا، شۆەدتەر كوبىنە يسپان تىلىندە سويلەيدى. وعان قوسىمشا فين، مەيانكيەلي، سامي جانە يديش ءتىلىن قولدانادى.

دانيادا دا وسىنداي جاعداي. حالىق انا ءتىلىن قويىپ، يسپان جانە نەمىس تىلدەرىن ۇيرەنىپ ءجۇر. الەمدە 2 اپتا سايىن 1 ءتىل جويىلادى بارا-بارا الەمدە ءبىراز ۇلتتىڭ ءتىلى ۇمىت بولىپ بارادى. ياعني ءار ەكى اپتا سايىن ءبىر ءتىل تىرشىلىگىن توقتاتادى. دەمەك، ءبىر جىلدا 26 ءتىل ۇمىتىلادى. بۇل - حالىقارالىق يۋنەسكو ۇيىمىنىڭ زەرتتەۋى. بۇل اسىرەسە، سويلەيتىن ادام سانى از، رەسمي قولداۋ مەن رەسۋرستارى جەتكىلىكسىز شاعىن ەلدەردە بايقالادى.

ۆلاديمير پلۋنگيان، رەسەيلىك عالىم، ءتىل مامانى:

- تىلىنەن ايىرىلعان ۇلتتىڭ دۇنيەتانىمى، مادەنيەتى سول كۇيى جابىق ەسىكتەردىڭ ار جاعىندا قالىپ قويادى. عالىمدار قانشا زەرتتەپ، ءوز بولجامدارىن ايتقانىمەن، سول ءتىلدىڭ ءتول وكىلى بولماعان سوڭ، بۇل ۇلتتىڭ تانىمىنا تەرەڭ بويلاي المايدى.

ءتىل ۇيرەنۋ قۇرالى - سيفرلىق تەحنولوگيا ءار ۇلتتىڭ تانىمىنا تەرەڭ بويلاۋ ءۇشىن ونىڭ ءتىلىن ءبىلۋ كەرەك. ال ءتىل ۇيرەنۋدەگى تىڭ كومەكشى قۇرال - جاساندى ينتەللەكت. ونىڭ كومەگىمەن كەز كەلگەن ۇلتتىڭ ءتىلىن ۇيرەنىپ، جازۋ، سويلەۋ داعدىسىن قالىپتاستىرۋعا بولادى. بىلاي ايتقاندا، ۆيرتۋالدى تىلدەسۋ قۇرالى. قاي تىلدە ءتىل قاتساڭىز، سول تىلدە جاۋاپ بەرەدى. مۇنان بولەك، Duolingo, Memrise, Drops سياقتى پلاتفورمالار دا ءتىل مەڭگەرۋدى جەڭىلدەتەدى. ۆيرتۋالدى كومەكشى Siri, Alexa قۇرالدارى ءتىل ۇيرەنۋدى قولجەتىمدى، ىڭعايلى ءارى ينتەراكتيۆتى ەتەدى.

ءتىل بىلسەڭ، اقشا تولەيدى

ءتىلدى ساقتاۋدىڭ عىلىمي ءادىسى - «تىلدىك يممۋنيتەتتى قالىپتاستىرۋ» تەورياسى. مىسالى، يرلانديا مەن ۋەلستەگى مەكتەپتەردە يممەرسيالىق وقىتۋ ارقىلى ءتىلدىڭ قولدانۋ اياسى كەڭەيگەن. ياعني مۇندا بالاباقشادان باستاپ تەك انا تىلىندە ءبىلىم بەرىلەدى.

كەلەسى ءادىس - وتباسىلىق ترانسميسسيا، ياعني ءتىلدى ۇرپاقتان- ۇرپاققا جەتكىزۋ. بۇل وتباسىندا ەڭ الدىمەن، انا ءتىلىن ۇيرەتۋ مىندەتتەلەدى. ءتىلدى تەحنولوگيا ارقىلى جاڭعىرتۋ ءادىسى دە ونى ساقتاۋعا جاعداي جاسايدى. ول ءۇشىن انا تىلىندە موبيلدى قوسىمشالار، پودكاستتار جاساپ، الەۋمەتتىك جەلىدە سول تىلدەگى كونتەنتتى كوبەيتۋ كوزدەلگەن.

ءتىل ساياساتىن زاڭمەن قورعاۋ دا قاجەت. مىسالى، فينليانديادا شۆەد ءتىلىنىڭ ستاتۋسى زاڭمەن بەكىتىلگەن. ءبىلىم سالاسىندا، رەسمي قارىم- قاتىناستا ءبىرىنشى قولدانىلادى. ءتىلدى ساقتاۋ ءۇشىن ەلگە ءتىلدى ۇيرەتۋدىڭ ءبىر امالى - قارجىلاي قولداۋ. مىسالعا، موڭعوليادا رەسەيدەن كەلىپ موڭعول ءتىلىن ۇيرەنەم دەگەندەرگە ستيپەنديا تولەيدى. بۇل ءۇشىن ەكى ەل اراسىندا ءبىلىم، مادەنيەت جانە عىلىم بويىنشا ۇكىمەتارالىق كەلىسىم دە جاسالعان.

ال ۇلى بريتانيانىڭ ۋەلس ايماعىندا وسىندا ورالىپ، ۋەلس ءتىلىن ۇيرەنگەن ادامعا 5 مىڭ فۋنت ستەرلينگ تولەنەدى. بۇل ءبىزدىڭ اقشاعا شاققاندا 3 ميلليون 160 مىڭ تەڭگە. وعان قوسىمشا گرانت تا بار. ياعني يپوتەكاسىنا نەمەسە پاتەراقىسىنا كومەكتەسىپ، كولىك شىعىنىن وتەيدى. ءتىپتى بالالارىنا قارايتىن ادامعا دا اقىسىن تولەپ بەرەدى.

24.kz

ۇقساس

ەلىمىزدە وقۋلىقتاردى دايىنداۋ جانە باقىلاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلدى